Độc đáo lễ cúng bến nước của người Êđê
Ngoài ý nghĩa tâm linh, Lễ cúng bến nước còn là biểu hiện sự coi trọng nguồn nước – sự sống của người Êđê.
Đối với nhiều người Êđê, bến nước cũng có thần linh cư ngụ và cai quản. Do vậy, theo truyền thống, sau khi mùa màng kết thúc, trước khi bước vào vụ sản xuất mới, người Êđê thường làm lễ cúng bến nước để tạ ơn các thần, cầu cho mưa thuận gió hòa, đem lại nhiều may mắn cho người dân. Ngoài ý nghĩa tâm linh, đây còn là biểu hiện sự coi trọng nguồn nước – sự sống của người Êđê.
 |
| Lễ cúng thực hiện tại bến nước, thầy cúng khấn cảm tạ thần nước và dâng lễ vật cúng. |
Tiếng chiêng đồng vang lên rộn rã trong nhà cộng đồng buôn Ky, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, báo hiệu các khâu chuẩn bị đã hoàn tất, thúc giục mọi người dân cùng tập trung lại để nghi lễ cúng bến nước được bắt đầu.
Già làng Y Bang Byă (aê Y Rắk) cho biết, đây là đặc trưng văn hóa của người Êđê đã có từ xưa. Theo đó, người Êđê thường lập buôn ở gần nguồn nước. Người Êđê rất tôn trọng và gìn giữ cho nguồn nước luôn trong sạch.
Hàng năm, sau khi kết thúc việc thu hoạch mùa màng, trước khi bước vào vụ sản xuất mới, thường là vào tháng 3 dương lịch, cả buôn làng sẽ cùng tổ chức lễ cúng để cảm tạ thần nước đã phù hộ cho buôn có được nguồn nước trong lành để sử dụng, ban cho mưa thuận gió hòa để mùa màng bội thu, người dân được no ấm. Đây cũng là dịp để bà con trong buôn tụ họp, chia sẻ về đời sống, công việc sản xuất trong một năm đã qua.
Già làng Y Bang Byă nói: "Ngày lễ cúng bến nước là một truyền thống tốt đẹp của người dân tộc từ xưa tới nay. Hàng năm đều tổ chức mỗi năm một lần, thì đối với người dân rất phấn khởi và hồ hởi tham gia trong hoạt động này để bảo tồn những phong tục tốt đẹp của dân tộc mình. Trong một năm một lần bà con gặp mặt nhau, giao lưu về văn hóa, giao lưu về cuộc sống và sản xuất về nông nghiệp".
 |
| Cúng sức khỏe cho gia đình chủ bến nước. |
Theo phong tục của người Ê-đê, trước đây, khi muốn lập một buôn mới, chủ buôn, thường là người phụ nữ (đại diện cho quyền lực mẫu hệ của cộng đồng) cùng những người anh em trai của mình (gọi là dăm dei), làm lễ xin tổ tiên ông bà và các vị thần linh của núi rừng để tìm bến nước mới. Người tìm ra bến nước được mọi người trong cộng đồng gọi là chủ bến nước (pô pin êa). Khi buôn mới được lập, chủ bến nước là người đứng ra chủ trì công việc cúng bến nước.
Bà H’Rôl H’Đơk (aduôn Y Rắk), chủ bến nước buôn Ky cho biết, ngày nay, tùy vào điều kiện kinh tế của chủ bến nước và người dân trong buôn, lễ cúng bến nước có thể được tổ chức hàng năm hoặc vài năm một lần.
"Riêng ở buôn Ky từ xưa đến giờ dòng họ H’Đơk chịu trách nhiệm tổ chức lễ cúng bến nước. Có thể là hàng năm hoặc 2 năm một lần, 3 năm một lần tùy theo điều kiện kinh tế của chủ bến nước. Ý nghĩa của việc tổ chức lễ cúng bến nước là cầu cho dân làng được khỏe mạnh, ấm no, hạnh phúc và tất cả những khâu sản xuất đều đạt được sản lượng cao trong các vụ mùa. Riêng đối với dòng họ thì cũng có một ý nghĩa riêng đó là dòng họ nào duy trì tốt lễ cúng bến nước thì dòng họ được mạnh khỏe, con cháu đời đời phát triển và làm kinh tế, thuận tiện trong cuộc sống hàng ngày" - bà H’Rôl H’Đơk nói.
 |
| Sau nghi lễ cúng, các cô gái Ê-đê được phân công lấy nước từ bến nước mang về. |
Để chuẩn bị lễ cúng, trước đó già làng, chủ bến nước họp bàn với dân làng phân công thanh niên làm vệ sinh khu vực bến nước, nguồn nước và sửa đường vào bến. Phụ nữ, người già thì dọn dẹp nhà cửa, đường làng ngõ xóm. Người dân trong buôn tùy điều kiện có thể đóng góp công sức, vật chất, tham gia nấu rượu cần, tập luyện đánh chiêng, chuẩn bị lễ vật cúng.
Lễ cúng bến nước diễn ra gồm 3 phần: cúng mời tổ tiên, ông bà về dự lễ (phat atâo), cúng đầu nguồn nước và cúng sức khỏe chủ bến nước. Mỗi phần lễ sẽ có lễ vật riêng là 1 con gà hoặc 1 con heo và 1 ché rượu cần. Lễ cúng bắt đầu, thầy cúng khấn báo sự việc buôn tổ chức lễ cúng, mời tổ tiên, ông bà của chủ bến nước và các thần linh cùng về dự lễ. Sau đó, mọi người di chuyển ra bến nước đầu buôn, thầy cúng tiếp tục làm lễ cảm tạ thần nước, cầu an cho buôn làng và dâng các lễ vật lên thần nước.
Tại đây, sau khi lễ kết thúc, chị em phụ nữ được phân công sẽ lấy nước đưa về nhà cộng đồng để đổ đầy các ché rượu cho mọi người dân cùng thưởng thức. Sau khi kết thúc lễ cúng sức khỏe cho chủ bến nước, phần hội được tiếp tục trong tiếng chiêng rộn rã, tiếng cười nói, hỏi thăm nhau của những người dự lễ.
Tham dự lễ cúng bến nước tại nhà cộng đồng buôn Ky, chị H’Su Juê H’Đơk, cháu gái chủ bến nước cho biết, chị cảm thấy rất vui và tự hào khi dòng họ mình được cai quản và duy trì lễ cúng bến nước trong buôn. Tuy chịu ảnh hưởng của yếu tố thời đại nhưng các thế hệ tiếp theo vẫn tiếp tục lưu giữ nghi lễ này để con cháu được biết và bảo tồn.
Ngày nay, tuy đã được giản lược và điều chỉnh một số khâu tổ chức để phù hợp với điều kiện của mỗi buôn nhưng lễ cúng bến nước của người Êđê vẫn giữ được những nét độc đáo. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ cúng bến nước còn truyền đi thông điệp giáo dục mọi người trong buôn có trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ rừng, đất đai, nguồn nước, coi đó là những báu vật của cả cộng đồng./.
Bài viết cùng chuyên mục
Đọc thêm
Xã Sơn Thủy – Vùng đất cổ Mường Xia
Nằm nơi miền biên viễn phía Tây của tỉnh Thanh Hóa, xã Sơn Thủy hiện lên như một bức tranh thiên nhiên hùng vĩ với núi non trùng điệp, sông suối quanh co và những bản làng còn lưu giữ đậm nét văn hóa truyền thống. Đây cũng là trái tim của vùng đất cổ Mường Xia – nơi đã đi vào huyền thoại của đồng bào Thái nơi thượng nguồn sông Luồng.
Sầm Sơn - Điểm đến sôi động mùa hè
Khi cái nắng oi ả bao trùm cũng là lúc những bước chân dịch chuyển tìm về với biển xanh, cát trắng và những trải nghiệm bùng nổ năng lượng. Và nếu quý vị đang tìm kiếm một tọa độ để vừa "giải nhiệt", vừa được cháy hết mình trong những vũ điệu mùa hè, thì Sầm Sơn chính là câu trả lời hoàn hảo nhất. Thành phố biển không ngủ, tràn đầy sức sống đang sẵn sàng thắp sáng mùa hè của bạn với những trải nghiệm sôi động bậc nhất.
Khai mạc tuần du lịch Ninh Bình 2026
Mới đây, tại Quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế diễn ra chương trình khai mạc Tuần Du lịch Ninh Bình 2026 với chủ đề "Ninh Bình - Hành trình di sản qua các thời đại". Sự kiện được kỳ vọng góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Cố đô, di sản Tràng An cùng các sản phẩm du lịch đặc trưng của địa phương.
Ấn tượng Chương trình “Thử tài Piano”
Nhằm tạo sân chơi nghệ thuật bổ ích, đồng thời phát hiện và bồi dưỡng những tài năng Piano trẻ, mới đây, Trung tâm đào tạo âm nhạc Music House đã phối hợp cùng Đoàn phường Hạc Thành, Đoàn phường Hàm Rồng tổ chức thành công chương trình “Giao lưu thử tài Piano” năm 2026. Đó chính dịp để các em học sinh ở các nhà trường thể hiện năng khiếu, niềm đam mê, sự tự tin cùng quá trình rèn luyện bền bỉ với âm nhạc.
Ngày Văn hóa, Giáo dục Bulgaria và Chữ viết Slavơ tại Hà Nội
Mới đây, Hội Hữu nghị Việt Nam - Bulgaria phối hợp với Đại sứ quán Bulgaria tại Việt Nam tổ chức “Ngày Văn hóa, Giáo dục Bulgaria và Chữ viết Slavơ (24/5)” tại Hà Nội. Sự kiện góp phần tăng cường giao lưu nhân dân, làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị, đối tác chiến lược giữa hai nước.
Chung kết “Hội thi giọng hát Vietkids nhí”
Cuối tuần qua, tại Trường Mầm non Vietkids Thanh Hóa đã diễn ra Chung kết "Giọng hát Vietkids nhí" 2026 với 19 tiết mục xuất sắc nhất được lựa chọn từ các vòng biểu diễn trước đó.
Hòa nhạc thính phòng tri ân các giá trị nhân văn
Hội Nhạc cổ điển Việt Nam tổ chức cùng Công ty Impressivo Production & Enterprise vừa tổ chức thành công buổi Hòa nhạc thính phòng với chủ đề "Tri ân" (In Gratitude). Chương trình đã mang đến cho công chúng một không gian nghệ thuật giàu cảm xúc, nơi những thanh âm cổ điển sâu lắng kể nên câu chuyện về lòng biết ơn, sự sẻ chia và vẻ đẹp tinh tế của âm nhạc.
Hội Gióng Đền Phù Đổng 2026: Tưởng nhớ công ơn Đức Thánh Gióng
Cuối tuần qua, tại Di tích quốc gia đặc biệt Đền Phù Đổng, Đảng ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phù Đổng, thành phố Hà Nội đã tổ chức Chương trình “Hội Gióng Đền Phù Đổng; Tuần lễ Văn hoá - Du lịch và kết nối thương mại về miền Di sản năm 2026”.
Sắc màu di sản văn hoá Thiệu Quang
Ngược dòng sông Mã về vùng đất Thiệu Hóa xưa, nơi có Ngã Ba Bông, ta sẽ gặp một dải đất bán sơn địa, sông bao quanh ba bề bốn bên. Đó là xã Thiệu Quang, và nằm ở vị trí trung tâm của vùng đất cổ ấy chính là làng Nhân Cao.
Tiếp tục khai quật khảo cổ học đàn tế Nam Giao
Hiện nay Ban quản lý di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đang tích cực phối hợp với Viện khảo cổ học Việt Nam triển khai công tác khai quật khảo cổ Đàn tế Nam Giao - Tây Đô, thuộc Di sản Thế giới Thành Nhà Hồ, nhằm làm rõ diện mạo di tích, phục vụ công tác bảo tồn và phục dựng các nghi lễ truyền thống.
Bình luận
Thông báo
Bạn đã gửi thành công.