Độc đáo lễ cúng bến nước của người Êđê
Ngoài ý nghĩa tâm linh, Lễ cúng bến nước còn là biểu hiện sự coi trọng nguồn nước – sự sống của người Êđê.
Đối với nhiều người Êđê, bến nước cũng có thần linh cư ngụ và cai quản. Do vậy, theo truyền thống, sau khi mùa màng kết thúc, trước khi bước vào vụ sản xuất mới, người Êđê thường làm lễ cúng bến nước để tạ ơn các thần, cầu cho mưa thuận gió hòa, đem lại nhiều may mắn cho người dân. Ngoài ý nghĩa tâm linh, đây còn là biểu hiện sự coi trọng nguồn nước – sự sống của người Êđê.
 |
| Lễ cúng thực hiện tại bến nước, thầy cúng khấn cảm tạ thần nước và dâng lễ vật cúng. |
Tiếng chiêng đồng vang lên rộn rã trong nhà cộng đồng buôn Ky, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, báo hiệu các khâu chuẩn bị đã hoàn tất, thúc giục mọi người dân cùng tập trung lại để nghi lễ cúng bến nước được bắt đầu.
Già làng Y Bang Byă (aê Y Rắk) cho biết, đây là đặc trưng văn hóa của người Êđê đã có từ xưa. Theo đó, người Êđê thường lập buôn ở gần nguồn nước. Người Êđê rất tôn trọng và gìn giữ cho nguồn nước luôn trong sạch.
Hàng năm, sau khi kết thúc việc thu hoạch mùa màng, trước khi bước vào vụ sản xuất mới, thường là vào tháng 3 dương lịch, cả buôn làng sẽ cùng tổ chức lễ cúng để cảm tạ thần nước đã phù hộ cho buôn có được nguồn nước trong lành để sử dụng, ban cho mưa thuận gió hòa để mùa màng bội thu, người dân được no ấm. Đây cũng là dịp để bà con trong buôn tụ họp, chia sẻ về đời sống, công việc sản xuất trong một năm đã qua.
Già làng Y Bang Byă nói: "Ngày lễ cúng bến nước là một truyền thống tốt đẹp của người dân tộc từ xưa tới nay. Hàng năm đều tổ chức mỗi năm một lần, thì đối với người dân rất phấn khởi và hồ hởi tham gia trong hoạt động này để bảo tồn những phong tục tốt đẹp của dân tộc mình. Trong một năm một lần bà con gặp mặt nhau, giao lưu về văn hóa, giao lưu về cuộc sống và sản xuất về nông nghiệp".
 |
| Cúng sức khỏe cho gia đình chủ bến nước. |
Theo phong tục của người Ê-đê, trước đây, khi muốn lập một buôn mới, chủ buôn, thường là người phụ nữ (đại diện cho quyền lực mẫu hệ của cộng đồng) cùng những người anh em trai của mình (gọi là dăm dei), làm lễ xin tổ tiên ông bà và các vị thần linh của núi rừng để tìm bến nước mới. Người tìm ra bến nước được mọi người trong cộng đồng gọi là chủ bến nước (pô pin êa). Khi buôn mới được lập, chủ bến nước là người đứng ra chủ trì công việc cúng bến nước.
Bà H’Rôl H’Đơk (aduôn Y Rắk), chủ bến nước buôn Ky cho biết, ngày nay, tùy vào điều kiện kinh tế của chủ bến nước và người dân trong buôn, lễ cúng bến nước có thể được tổ chức hàng năm hoặc vài năm một lần.
"Riêng ở buôn Ky từ xưa đến giờ dòng họ H’Đơk chịu trách nhiệm tổ chức lễ cúng bến nước. Có thể là hàng năm hoặc 2 năm một lần, 3 năm một lần tùy theo điều kiện kinh tế của chủ bến nước. Ý nghĩa của việc tổ chức lễ cúng bến nước là cầu cho dân làng được khỏe mạnh, ấm no, hạnh phúc và tất cả những khâu sản xuất đều đạt được sản lượng cao trong các vụ mùa. Riêng đối với dòng họ thì cũng có một ý nghĩa riêng đó là dòng họ nào duy trì tốt lễ cúng bến nước thì dòng họ được mạnh khỏe, con cháu đời đời phát triển và làm kinh tế, thuận tiện trong cuộc sống hàng ngày" - bà H’Rôl H’Đơk nói.
 |
| Sau nghi lễ cúng, các cô gái Ê-đê được phân công lấy nước từ bến nước mang về. |
Để chuẩn bị lễ cúng, trước đó già làng, chủ bến nước họp bàn với dân làng phân công thanh niên làm vệ sinh khu vực bến nước, nguồn nước và sửa đường vào bến. Phụ nữ, người già thì dọn dẹp nhà cửa, đường làng ngõ xóm. Người dân trong buôn tùy điều kiện có thể đóng góp công sức, vật chất, tham gia nấu rượu cần, tập luyện đánh chiêng, chuẩn bị lễ vật cúng.
Lễ cúng bến nước diễn ra gồm 3 phần: cúng mời tổ tiên, ông bà về dự lễ (phat atâo), cúng đầu nguồn nước và cúng sức khỏe chủ bến nước. Mỗi phần lễ sẽ có lễ vật riêng là 1 con gà hoặc 1 con heo và 1 ché rượu cần. Lễ cúng bắt đầu, thầy cúng khấn báo sự việc buôn tổ chức lễ cúng, mời tổ tiên, ông bà của chủ bến nước và các thần linh cùng về dự lễ. Sau đó, mọi người di chuyển ra bến nước đầu buôn, thầy cúng tiếp tục làm lễ cảm tạ thần nước, cầu an cho buôn làng và dâng các lễ vật lên thần nước.
Tại đây, sau khi lễ kết thúc, chị em phụ nữ được phân công sẽ lấy nước đưa về nhà cộng đồng để đổ đầy các ché rượu cho mọi người dân cùng thưởng thức. Sau khi kết thúc lễ cúng sức khỏe cho chủ bến nước, phần hội được tiếp tục trong tiếng chiêng rộn rã, tiếng cười nói, hỏi thăm nhau của những người dự lễ.
Tham dự lễ cúng bến nước tại nhà cộng đồng buôn Ky, chị H’Su Juê H’Đơk, cháu gái chủ bến nước cho biết, chị cảm thấy rất vui và tự hào khi dòng họ mình được cai quản và duy trì lễ cúng bến nước trong buôn. Tuy chịu ảnh hưởng của yếu tố thời đại nhưng các thế hệ tiếp theo vẫn tiếp tục lưu giữ nghi lễ này để con cháu được biết và bảo tồn.
Ngày nay, tuy đã được giản lược và điều chỉnh một số khâu tổ chức để phù hợp với điều kiện của mỗi buôn nhưng lễ cúng bến nước của người Êđê vẫn giữ được những nét độc đáo. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ cúng bến nước còn truyền đi thông điệp giáo dục mọi người trong buôn có trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ rừng, đất đai, nguồn nước, coi đó là những báu vật của cả cộng đồng./.
Bài viết cùng chuyên mục
Đọc thêm
Thanh Hóa hấp dẫn du khách với du lịch xanh
Không chỉ tìm kiếm những điểm check-in đẹp hay các dịch vụ nghỉ dưỡng tiện nghi, ngày nay nhiều du khách còn mong muốn được trải nghiệm cuộc sống gần gũi với thiên nhiên và văn hóa bản địa. Đây cũng là cơ hội để các địa phương phát triển du lịch theo hướng xanh và bền vững. Tại Thanh Hóa, nhiều điểm đến đang dần khẳng định sức hút nhờ cảnh quan tự nhiên được gìn giữ cùng những giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn, phát huy.
Sưu tập tư liệu ảnh EFEO - Tiềm năng di sản
Tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp và Văn phòng UNESCO tại Hà Nội đã tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế: "Sưu tập tư liệu ảnh EFEO - Tiềm năng Di sản", nhằm đánh giá giá trị và định hướng xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO công nhận bộ sưu tập này là Di sản tư liệu thế giới.
Cục Điện ảnh phát động cuộc thi sáng tác kịch bản phim năm 2026
Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) vừa công bố kế hoạch tổ chức Cuộc thi sáng tác kịch bản phim truyện điện ảnh và phim hoạt hình điện ảnh năm 2026 nhằm khuyến khích sáng tác, phát hiện tác giả mới và tìm kiếm những kịch bản có giá trị phục vụ sản xuất phim bằng ngân sách nhà nước.
Thác Mây hút khách dịp hè
Những ngày hè nắng nóng, khi nhu cầu tìm về với thiên nhiên, tránh xa sự oi bức ngày càng tăng cao, Thác Mây ở xã Thạch Quảng đang trở thành điểm đến hấp dẫn của đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh. Dòng nước trong xanh, mát lạnh chảy qua nhiều tầng thác giữa không gian núi rừng xanh mát không chỉ mang đến cảm giác thư thái mà còn góp phần tạo nên sức sống sôi động cho du lịch địa phương.
Việt Nam gây ấn tượng với du khách quốc tế bằng cảnh sắc, di sản và ẩm thực
Theo Le Parisien – tờ báo cuối tuần của Pháp, Việt Nam mang đến cho du khách cảm giác như bước vào một thế giới hoàn toàn khác ngay từ những ngày đầu đặt chân tới đất nước hình chữ S. Tờ báo đặc biệt ấn tượng với những thắng cảnh nổi tiếng như Vịnh Hạ Long, những thửa ruộng bậc thang trải dài bất tận hay các ngôi đền, chùa cổ kính, đồng thời nhấn mạnh Việt Nam hiện là một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á.
Lan toả hình ảnh du lịch Thanh Hoá qua truyền thông số
Sở hữu biển xanh, núi biếc, kho tàng di sản văn hóa phong phú cùng bề dày lịch sử lâu đời, Thanh Hóa đang ngày càng khẳng định sức hút trên bản đồ du lịch Việt Nam. Đặc biệt, trong thời đại số, hình ảnh du lịch xứ Thanh còn được lan tỏa mạnh mẽ qua các sản phẩm âm nhạc, video trải nghiệm, những bài đăng, thước phim sáng tạo của các KOL, KOC trên mạng xã hội. Đây cũng là cầu nối hiệu quả, góp phần quảng bá vẻ đẹp và bản sắc Thanh Hóa đến với đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Bãi biển Soi Sim lọt top đẹp nhất thế giới năm 2026
Tổ chức xếp hạng bãi biển toàn cầu Corona Beach 100 (Mỹ) vừa công bố danh sách 100 bãi biển đáng trải nghiệm nhất năm 2026. Đại diện duy nhất của Việt Nam góp mặt trong danh sách này là bãi biển Soi Sim, nằm trên đảo cùng tên thuộc vùng lõi của vịnh Hạ Long.
Việt Nam có 2 đại diện lọt top 10 khách sạn tốt nhất thế giới
Trong danh sách Travelers' Choice Awards Best of the Best 2026 Hotels (Giải thưởng Tốt nhất thế giới do người dùng bình chọn, hạng mục Khách sạn) của nền tảng du lịch trực tuyến Tripadvisor vừa chính thức công bố, Việt Nam có hai đại diện là: La Siesta Hoi An Resort & Spa (Hội An) xếp thứ 6, và La Sinfonía del Rey Hotel & Spa (Hà Nội) xếp thứ 10.
Vé máy bay hè hạ nhiệt, du lịch nội địa tăng tốc
Từ đầu tháng 6, nhiều hãng bay đã tung nhiều chương trình khuyến mãi, bổ sung lượng lớn ghế và chuyến trên các chặng bay du lịch giúp kéo giảm giá vé, cùng với đó là sự cạnh tranh khi thị trường có thêm hãng bay nội địa mới. Theo đại diện một doanh nghiệp lữ hành, mức giá vé may bay nội địa giảm trong cao điểm hè hiện tại là "hiếm thấy" trong vài năm qua.
Nghị quyết 80 và kỳ vọng mới cho công tác bảo tồn di sản
Thanh Hóa hiện có gần 1.600 di tích lịch sử, văn hóa đã được kiểm kê, trong đó hàng trăm di tích được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh. Đây là nguồn tài sản văn hóa quý giá, góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất xứ Thanh. Tuy nhiên, cùng với thời gian, nhiều di tích đang xuống cấp nghiêm trọng trong khi nguồn lực dành cho công tác bảo tồn còn nhiều hạn chế. Thực tiễn đó đòi hỏi cần có những cơ chế, chính sách đủ mạnh để bảo tồn, phát huy hiệu quả giá trị di sản. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam đang mở ra kỳ vọng mới cho công tác này.
Bình luận
Thông báo
Bạn đã gửi thành công.