Độc đáo lễ cúng bến nước của người Êđê
Ngoài ý nghĩa tâm linh, Lễ cúng bến nước còn là biểu hiện sự coi trọng nguồn nước – sự sống của người Êđê.
Đối với nhiều người Êđê, bến nước cũng có thần linh cư ngụ và cai quản. Do vậy, theo truyền thống, sau khi mùa màng kết thúc, trước khi bước vào vụ sản xuất mới, người Êđê thường làm lễ cúng bến nước để tạ ơn các thần, cầu cho mưa thuận gió hòa, đem lại nhiều may mắn cho người dân. Ngoài ý nghĩa tâm linh, đây còn là biểu hiện sự coi trọng nguồn nước – sự sống của người Êđê.
 |
| Lễ cúng thực hiện tại bến nước, thầy cúng khấn cảm tạ thần nước và dâng lễ vật cúng. |
Tiếng chiêng đồng vang lên rộn rã trong nhà cộng đồng buôn Ky, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, báo hiệu các khâu chuẩn bị đã hoàn tất, thúc giục mọi người dân cùng tập trung lại để nghi lễ cúng bến nước được bắt đầu.
Già làng Y Bang Byă (aê Y Rắk) cho biết, đây là đặc trưng văn hóa của người Êđê đã có từ xưa. Theo đó, người Êđê thường lập buôn ở gần nguồn nước. Người Êđê rất tôn trọng và gìn giữ cho nguồn nước luôn trong sạch.
Hàng năm, sau khi kết thúc việc thu hoạch mùa màng, trước khi bước vào vụ sản xuất mới, thường là vào tháng 3 dương lịch, cả buôn làng sẽ cùng tổ chức lễ cúng để cảm tạ thần nước đã phù hộ cho buôn có được nguồn nước trong lành để sử dụng, ban cho mưa thuận gió hòa để mùa màng bội thu, người dân được no ấm. Đây cũng là dịp để bà con trong buôn tụ họp, chia sẻ về đời sống, công việc sản xuất trong một năm đã qua.
Già làng Y Bang Byă nói: "Ngày lễ cúng bến nước là một truyền thống tốt đẹp của người dân tộc từ xưa tới nay. Hàng năm đều tổ chức mỗi năm một lần, thì đối với người dân rất phấn khởi và hồ hởi tham gia trong hoạt động này để bảo tồn những phong tục tốt đẹp của dân tộc mình. Trong một năm một lần bà con gặp mặt nhau, giao lưu về văn hóa, giao lưu về cuộc sống và sản xuất về nông nghiệp".
 |
| Cúng sức khỏe cho gia đình chủ bến nước. |
Theo phong tục của người Ê-đê, trước đây, khi muốn lập một buôn mới, chủ buôn, thường là người phụ nữ (đại diện cho quyền lực mẫu hệ của cộng đồng) cùng những người anh em trai của mình (gọi là dăm dei), làm lễ xin tổ tiên ông bà và các vị thần linh của núi rừng để tìm bến nước mới. Người tìm ra bến nước được mọi người trong cộng đồng gọi là chủ bến nước (pô pin êa). Khi buôn mới được lập, chủ bến nước là người đứng ra chủ trì công việc cúng bến nước.
Bà H’Rôl H’Đơk (aduôn Y Rắk), chủ bến nước buôn Ky cho biết, ngày nay, tùy vào điều kiện kinh tế của chủ bến nước và người dân trong buôn, lễ cúng bến nước có thể được tổ chức hàng năm hoặc vài năm một lần.
"Riêng ở buôn Ky từ xưa đến giờ dòng họ H’Đơk chịu trách nhiệm tổ chức lễ cúng bến nước. Có thể là hàng năm hoặc 2 năm một lần, 3 năm một lần tùy theo điều kiện kinh tế của chủ bến nước. Ý nghĩa của việc tổ chức lễ cúng bến nước là cầu cho dân làng được khỏe mạnh, ấm no, hạnh phúc và tất cả những khâu sản xuất đều đạt được sản lượng cao trong các vụ mùa. Riêng đối với dòng họ thì cũng có một ý nghĩa riêng đó là dòng họ nào duy trì tốt lễ cúng bến nước thì dòng họ được mạnh khỏe, con cháu đời đời phát triển và làm kinh tế, thuận tiện trong cuộc sống hàng ngày" - bà H’Rôl H’Đơk nói.
 |
| Sau nghi lễ cúng, các cô gái Ê-đê được phân công lấy nước từ bến nước mang về. |
Để chuẩn bị lễ cúng, trước đó già làng, chủ bến nước họp bàn với dân làng phân công thanh niên làm vệ sinh khu vực bến nước, nguồn nước và sửa đường vào bến. Phụ nữ, người già thì dọn dẹp nhà cửa, đường làng ngõ xóm. Người dân trong buôn tùy điều kiện có thể đóng góp công sức, vật chất, tham gia nấu rượu cần, tập luyện đánh chiêng, chuẩn bị lễ vật cúng.
Lễ cúng bến nước diễn ra gồm 3 phần: cúng mời tổ tiên, ông bà về dự lễ (phat atâo), cúng đầu nguồn nước và cúng sức khỏe chủ bến nước. Mỗi phần lễ sẽ có lễ vật riêng là 1 con gà hoặc 1 con heo và 1 ché rượu cần. Lễ cúng bắt đầu, thầy cúng khấn báo sự việc buôn tổ chức lễ cúng, mời tổ tiên, ông bà của chủ bến nước và các thần linh cùng về dự lễ. Sau đó, mọi người di chuyển ra bến nước đầu buôn, thầy cúng tiếp tục làm lễ cảm tạ thần nước, cầu an cho buôn làng và dâng các lễ vật lên thần nước.
Tại đây, sau khi lễ kết thúc, chị em phụ nữ được phân công sẽ lấy nước đưa về nhà cộng đồng để đổ đầy các ché rượu cho mọi người dân cùng thưởng thức. Sau khi kết thúc lễ cúng sức khỏe cho chủ bến nước, phần hội được tiếp tục trong tiếng chiêng rộn rã, tiếng cười nói, hỏi thăm nhau của những người dự lễ.
Tham dự lễ cúng bến nước tại nhà cộng đồng buôn Ky, chị H’Su Juê H’Đơk, cháu gái chủ bến nước cho biết, chị cảm thấy rất vui và tự hào khi dòng họ mình được cai quản và duy trì lễ cúng bến nước trong buôn. Tuy chịu ảnh hưởng của yếu tố thời đại nhưng các thế hệ tiếp theo vẫn tiếp tục lưu giữ nghi lễ này để con cháu được biết và bảo tồn.
Ngày nay, tuy đã được giản lược và điều chỉnh một số khâu tổ chức để phù hợp với điều kiện của mỗi buôn nhưng lễ cúng bến nước của người Êđê vẫn giữ được những nét độc đáo. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ cúng bến nước còn truyền đi thông điệp giáo dục mọi người trong buôn có trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ rừng, đất đai, nguồn nước, coi đó là những báu vật của cả cộng đồng./.
Bài viết cùng chuyên mục
Đọc thêm
Biển Quảng Thái: Viên ngọc thô đầy tiềm năng đợi du khách khám phá
Biển Quảng Thái được thiên nhiên ban tặng 4,8 km đường bờ biển thoải đều, bãi cát mịn, đẹp. Những năm qua, du lịch biển Quảng Thái dần hình thành, hòa mình vào bức tranh đa sắc, đa thanh của du lịch biển xứ Thanh.
Hàng nghìn du khách đến với thác Mây mỗi ngày
Nhờ cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, dòng nước trong xanh và không khí mát mẻ quanh năm, thác Mây (xã Thạch Quảng) đang trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài tỉnh.
Du lịch Thanh Hóa đón gần 10 triệu lượt khách trong 6 tháng đầu năm 2026
Trong 6 tháng đầu năm 2026, du lịch Thanh Hóa đón khoảng 9,95 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch ước đạt hơn 15,8 nghìn tỷ đồng.
Vệt nắng trên mặt biển
Có những vẻ đẹp chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc. Và chính khoảnh khắc ấy lại khiến một vùng biển trở nên đặc biệt. Từ độ cao hàng trăm mét, Bãi Đông hiện lên như một dải lụa xanh. Khi mặt trời nhô cao, những tia nắng đầu hè chạm xuống mặt nước, tạo thành những vệt sáng óng ánh, nối dài giữa biển khơi. Một khoảnh khắc rất đỗi bình dị, nhưng lại đủ để khắc họa trọn vẹn vẻ đẹp nguyên sơ của một trong những vùng biển đẹp nhất xứ Thanh.
Mùa hè nơi lưng núi
Trên triền núi còn phủ mây, một ngày hè ở vùng cao bắt đầu. Không có những chuyến đi du lịch xa, không có những lịch trình trải nghiệm kỹ năng sống dày đặc, mùa hè của nhiều đứa trẻ nơi đây gắn với nương đồi, con suối và nhịp sống lao động của gia đình.
Giữ hồn di sản từ những ngôi nhà cổ
Những ngôi nhà cổ ở làng cổ Đông Sơn không chỉ lưu giữ giá trị kiến trúc mà còn gìn giữ ký ức, bản sắc văn hóa của vùng đất xứ Thanh. Từ sự chung tay của người dân, các giá trị truyền thống đang tiếp tục được bảo tồn và phát huy, góp phần phát triển du lịch văn hóa.
Gia đình hạnh phúc bắt đầu từ sự yêu thương và sẻ chia
Nhằm lan tỏa những giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Thanh Hóa vừa tổ chức chương trình giao lưu các gia đình hội viên phụ nữ tiêu biểu trong xây dựng gia đình hạnh phúc.
Từ bản sắc vùng miền đến sinh kế cộng đồng
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch trải nghiệm, nhiều địa phương trong cả nước đang lựa chọn văn hóa bản địa làm nền tảng để tạo nên những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng. Không chỉ giới thiệu cảnh quan thiên nhiên, các điểm đến còn kể câu chuyện về đời sống, nghề truyền thống, phong tục, tập quán và con người bản địa. Chính sự khác biệt ấy đã góp phần tạo sức hút cho du lịch, đồng thời mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Tiếp sức cho hành trình giữ gìn di sản
Di sản văn hóa là ký ức của một vùng đất, là cội nguồn làm nên bản sắc và sức sống của mỗi cộng đồng. Thế nhưng, trước tác động của thời gian và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, hành trình gìn giữ những giá trị ấy đang đứng trước không ít khó khăn, từ nguồn lực bảo tồn đến việc phát huy hiệu quả các giá trị di sản trong đời sống đương đại. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực, mở ra những cách làm mới để di sản không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục lan tỏa, trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững.
Đẩy mạnh triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam
Chính phủ đã ban hành Kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam giai đoạn 2026–2030, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa và tạo sự thống nhất trong tổ chức các hoạt động phát triển văn hóa từ Trung ương đến cơ sở.
Bình luận
Thông báo
Bạn đã gửi thành công.