Các giải pháp chống xuống cấp và phát huy giá trị Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ

Thành Nhà Hồ còn gọi là thành Tây Đô nằm trên địa bàn xã Vĩnh Long và Vĩnh Tiến, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, là một trong những công trình kiến trúc bằng đá độc đáo bậc nhất của Việt Nam và thế giới. Công trình được Hồ Quý Ly xây dựng vào năm 1397, từng được coi là kinh đô, trung tâm chính trị - văn hóa xã hội của nước Đại Ngu dưới triều Hồ. Trải qua hơn 600 năm tồn tại với bao biến cố của lịch sử, ngày 27-6-2011,  Thành Nhà Hồ đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Cùng với nhiều di tích, danh thắng nổi tiếng khác của xứ Thanh, Di sản VHTG Thành Nhà Hồ đã và đang trở thành điểm đến tham quan hấp dẫn đối với Du khách trong nước và Quốc tế.

Kể từ sau khi Thành Nhà Hồ được công nhận là Di sản văn hóa thế giới, tỉnh Thanh Hóa luôn quan tâm đến công tác quản lý, bảo vệ, chống xuống cấp Di sản Thành Nhà Hồ.  Kế hoạch Quản lý Thành Nhà Hồ là một công cụ quan trọng góp phần vào việc bảo vệ và phát huy giá trị của di sản này. Bên cạnh đó, trong quá trình quản lý di sản và thực hiện các cam kết của nước thành viên với UNESCO, một số văn bản pháp luật tiếp tục được bổ sung chi tiết hơn như:  Quy chế Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Di sản thế giới Thành Nhà Hồ được ban hành năm 2017; đặc biệt là Quy hoạch tổng thể bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành Nhà Hồ và vùng phụ cận do Thủ tướng chính phủ phê duyệt năm 2015; Đề án phát triển du lịch dựa vào cộng đồng huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, do UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt năm 2016. Trong 10 năm thực hiện Kế hoạch Quản lý, Di sản thế giới Thành Nhà Hồ đã được quản lý, bảo vệ hiệu quả, đảm bảo tính xác thực, tính toàn vẹn những yếu tố tạo nên giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Trong giai đoạn từ năm 2011-2021, với chức năng nhiệm vụ được giao, Trung tâm bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn, Viện khảo cổ học Việt Nam, tập trung ưu tiên công tác nghiên cứu, khai quật các điểm di tích ở Thành Nội, Hào thành, đàn tế Nam Giao... Từ những cuộc khai quật này, các nhà khoa học, nhà sử học đã phát hiện, tìm thấy nhiều cứ liệu quan trọng, giúp làm rõ được kỹ thuật xây dựng Thành nhà Hồ, qua đó giúp ích rất lớn cho công việc bảo vệ, trùng tu di sản đang bị xuống cấp ở nhiều vị trí. Tháng 10 năm 2017, do ảnh hưởng và tác động của cơn bão số 10 gây ra, đoạn tường thành ở phía Đông bị sạt lở có chiều dài gần 7m, cao 4m, khối lượng đất đá sạt lở ước tính khoảng 20m3.  Bên cạnh đó, nhiều vị trí của đoạn tường thành phía Đông Bắc và dọc chiều dài tường thành phía Đông đang có nhiều điểm sạt lở, lún sụt, bị xô nghiêng ra phía ngoài, trong đó có nhiều điểm sạt lở nghiêm trọng.

Để làm rõ các luận cứ khoa học cho công tác tu sửa cấp thiết, ngày 19/3/2018, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã có Quyết định số 948 về phê duyệt kế hoạch khai quật khảo cổ nghiên cứu cấu trúc và kỹ thuật xây dựng tường thành Di sản Thành nhà Hồ. Đến nay, các chuyên gia, các nhà khoa học và Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành nhà Hồ đã hoàn thành công tác khai quật khảo cổ, làm rõ các cơ sở khoa học đảm bảo cho công tác tu bổ cấp thiết và bảo tồn, tôn tạo hệ thống tường thành về lâu dài. Căn cứ Tờ trình số 103 ngày 24/8/2020 của UBND tỉnh Thanh Hóa về việc đề nghị thẩm định Dự án tu sửa cấp thiết tường thành đá Di sản thế giới Thành Nhà Hồ.

Được sự chấp thuận của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tháng 11/2020, Chủ tịch UBND Tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Quyết định 5049 về việc phê duyệt dự án Tu sửa cấp thiết tường thành đá Di sản VHTG Thành Nhà Hồ với tổng kinh phí trên 14 tỷ đồng, giao Trung tâm bảo tồn Di sản VHTG Thành Nhà Hồ làm chủ đầu tư. Tiếp đó, tháng 10/2021, HĐND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Nghị quyết về việc phê duyệt chủ trương đầu tư dự án bảo tồn, phục hồi, tôn tạo một số hạng mục công trình thuộc khu vực thành nội di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ (thuộc nhóm dự án số 3, giai đoạn 1), tổng vốn đầu tư gần 745,6 tỷ đồng, giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm chủ đầu tư. Để đáp ứng yêu cầu công tác bảo vệ tôn tạo Di sản VHTG Thành Nhà Hồ một cách tổng thể, lâu dài, tháng 12/ 2021, Chủ tịch UBND Tỉnh Thanh Hóa tiếp tục phê duyệt và ban hành quyết định 5518 về  Kế hoạch quản lý Di sản văn hóa Thế giới Thành Nhà Hồ giai đoạn 2021 - 2025, tầm nhìn 2040.

Bên cạnh việc đẩy mạnh các hoạt động bảo vệ, bảo tồn và quảng bá giá trị của di sản, những nội dung được quan tâm đặc biệt bao gồm: xây dựng mối liên hệ chặt chẽ giữa các đơn vị, các cấp chính quyền và người dân; xác định trách nhiệm phù hợp với thẩm quyền và chức năng của mỗi đơn vị và cấp chính quyền trong từng lĩnh vực; nhấn mạnh vai trò phối hợp giám sát, kiểm tra của các bộ, ngành có liên quan; đề cao sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng và thực hiện Kế hoạch Quản lý. Các cơ chế chính sách của HĐND Tỉnh và các quyết định Chủ tịch UBND Tỉnh Thanh Hóa ban hành đã góp phần quan trọng giúp cho Công tác nghiên cứu khoa học, công tác Bảo tồn, phát huy giá trị Di sản gắn với phát triển Du lịch của Thành Nhà Hồ được thuận lợi, và sẽ gặt hái được những kết quả quan trọng trong thời gian tới.

Theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ về mở cửa hoạt động Du lịch trên địa bàn cả nước trong tháng 3/2022, đặc biệt là mở cửa lại các đường bay quốc tế để đón Du khách nước ngoài đến với Việt Nam sau đại dịch Covid-19, hiện nay Trung tâm Bảo tồn văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ đã và đang chuẩn bị tốt các điều kiện để đón du khách đến tham quan, tìm hiểu Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ.

Với những giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Văn Hóa thế giới Thành Nhà Hồ  cùng những  định hướng chiến lược về phát triển du lịch của tỉnh, sự kết nối với các di tích danh thắng nổi tiếng của Xứ Thanh,  hy vọng Di sản VHTG Thành Nhà Hồ sẽ tiếp tục trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn đối với khách thập phương và Du khách quốc tế trong mùa Du lịch 2022 và những năm tiếp theo./.

Quang Tùng – Lê Quang/Phóng sự Các giải pháp chống xuống cấp và phát huy giá trị Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ ngày 14.3-TTV

Trình bày: Minh Hương