Chiếc quạt nghệ thuật xuất phát từ châu Á hay châu Âu?
Chưa có tài liệu, và chưa ai khẳng định chiếc quạt xuất xứ từ đâu, châu Á hay châu Âu? Phương Đông hay phương Tây?
Đầu xuân Kỷ Dậu (1967) tôi được Tổng biên tập Báo Văn hóa Lê Anh Trà - (Hồi ấy tòa soạn làm việc ở 42 phố Yết Kiêu, Hà Nội) - mời đến nghe buổi nói chuyện về chiếc quạt trong Chèo, do bác Năm Ngũ (Tống Văn Ngũ) Đoàn Chèo Trung ương trình bày.
Bác còn đem theo hơn một chục chiếc quạt đủ loại màu. Những người ngồi hàng ghế đầu bác đưa cho mỗi người một chiếc để “múa quạt” theo hướng dẫn của bác. Ngồi ghi lại buổi nói chuyện này, tôi không ngờ người diễn viên hát Chèo ấy chẳng những hát hay, diễn xuất giỏi mà còn am hiểu về cái Quạt cả Á lẫn Âu.
![]() |
| Chiếc quạt là đạo cụ không thể thiếu trong nghệ thuật truyền thống |
Và chiếc quạt giấy đã trở thành người bạn thân thiết, một vật diễn (đạo cụ) không thể thiếu được của người diễn viên. Vừa dùng để múa, chiếc quạt còn có thể tượng trưng cho biết bao nhiêu vật khác mà người diễn cần trong hoàn cảnh đó: Khi là tờ lệnh của Vua (người diễn xòe quạt ra, nhìn chăm chú vào đó mà đọc lệnh) khi là chiếc roi trừng trị kẻ có tội (cúp quạt vào và quật quạt ra), khi là chiếc ô che đầu (xòe ra, che lên đầu)…
Chưa có tài liệu, và chưa ai khẳng định chiếc quạt xuất xứ từ đâu, châu Á hay châu Âu? Phương Đông hay phương Tây? Nhưng từ lâu trong Phim Pháp, kịch Pháp cũng xuất hiện không ít những hình ảnh chiếc quạt (mặc dù hình dạng có khác nhau). Ở đầu phòng, một chiếc quạt chuyển động che khuôn mặt người đàn bà, chỉ để chừa đôi mắt sẫm màu và hàng mi dài. Tận cuối phòng, một người đàn bà khác cầm quạt phe phẩy vào ngực rồi lấy ngón trỏ vuốt dọc theo viền nan quạt. Người tình của bà ta, đang đứng gần bên, nhận ra ám hiệu liền đi về hướng bao lơn ở bên ngoài. Một lát sau bà ta cũng đứng dậy bước theo. Không hề có một lời trao đổi nào nhưng rõ ràng là đã có một phương thức truyền thống riêng: ngôn ngữ của chiếc quạt.
![]() |
| Chiếc quạt của châu Âu thế kỷ 18-19 |
Thế kỷ 18 là thời đại hoàng kim của chiếc quạt ở châu Âu khi giới quý tộc đạt tới đỉnh điểm của cao sang và quyền lực trong lịch sử. Các triều đình đều đầy rẫy những âm mưu, tai tiếng và vô số các chuyện tình ái, dù chúng được che dấu rất kỹ. Có những luật lệ bất thành văn rất nghiêm ngặt trong giới quý tộc, cho dù ở chỗ riêng tư mọi thứ đều khác hẳn, vì vậy ngôn ngữ của chiếc quạt là phương tiện truyền thống rất phổ biến ở những nơi tụ tập đông người như lễ tân, vũ hội, và vẻ tinh tế của chiếc quạt đã trở thành một vũ khí hoàn hảo cho giới phụ nữ. Chỉ với một cử động của chiếc quạt người phụ nữ có thể làm dấy lên mãi mãi niềm hy vọng và giấc mơ ấp ủ của giới mày râu.
Một số ước lệ sau đây rất thịnh hành:
- Lướt ngón trỏ dọc theo cây quạt đang gấp lại: “Chúng ta cần phải nói chuyện với nhau”. - Tự quạt cho mình bằng bàn tay trái: “Họ đang rình rập chúng ta”. - Đưa quạt tới lui bằng bàn tay phải: “Tôi yêu người khác rồi”. - Tựa quạt vào tai trái: “Hãy để cho tôi yên” v.v…
Trở lại với nước ta, các môn nghệ thuật truyền thống đều có sử dụng chiếc quạt như Tuồng, Cải Lương, Dân ca… nhưng nhiều nhất vẫn là Chèo, kể cả một người và tốp nhiều người, và nó đã trở thành đặc trưng của môn nghệ thuật này. Ở thời công nghệ hiện đại, cứ tưởng chiếc quạt giấy không còn giá trị, nhưng nó vẫn còn tác dụng mỗi khi mất điện. Và, có lẽ một dáng e ấp bên chiếc quạt trong tay phái nữ vẫn luôn có vẻ gì hấp dẫn... Xem ra ngôn ngữ của chiếc quạt thật phong phú, tuyệt vời./.
Bài viết cùng chuyên mục
Đọc thêm
Du khách Việt ưa thích các chuyến du lịch ngắn ngày trong mùa hè 2026
Dữ liệu từ Traveloka cho thấy, du khách Việt đang có xu hướng lựa chọn những hành trình kéo dài từ 2 - 4 ngày, tận dụng kỳ nghỉ cuối tuần hoặc các khoảng nghỉ ngắn để tái tạo năng lượng trong mùa hè 2026.
Việt Nam là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất châu Á
Nhật báo Le Parisien (Pháp) đánh giá, Việt Nam là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất châu Á nhờ sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên và di sản.
Khi văn hóa là tiêu chí của cuộc thi nhan sắc
Không đi theo lối mòn chỉ tôn vinh vẻ đẹp ngoại hình, cuộc thi Hoa hậu Văn hóa Việt Nam 2026 đã mạnh dạn tạo ra một bước ngoặt lớn khi đặt văn hóa làm giá trị cốt lõi. Sân chơi này không chỉ mở rộng cơ hội cho nhiều thí sinh mà còn hướng tới mục tiêu tôn vinh vẻ đẹp trí tuệ, tâm hồn cùng di sản văn hóa Việt Nam.
Định vị di sản ma nhai núi Non nước trên bản đồ quốc tế
Sở hữu hệ thống ma nhai độc đáo, tỉnh Ninh Bình đang nỗ lực hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO ghi danh di sản này vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, mở ra bước ngoặt vươn tầm quốc tế.
Tôn vinh và quảng bá bản sắc văn hóa người K'Ho dưới chân núi Lang Biang
Liên hoan văn hóa cồng chiêng, ẩm thực và trò chơi dân gian tại khu vực núi Lang Biang đã mang đến một không gian giao lưu đậm đà bản sắc. Sự kiện thu hút đông đảo du khách, góp phần quảng bá mạnh mẽ văn hóa đặc trưng của đồng bào K'Ho và hưởng ứng Festival Hoa Đà Lạt lần thứ XI.
Di sản văn hóa là tiềm năng phát triển du lịch
Sở hữu hệ thống di tích lịch sử đa dạng cùng bề dày truyền thống lâu đời, xã Tây Đô đang biến các giá trị di sản văn hóa thành nguồn lực cốt lõi để thúc đẩy du lịch phát triển bền vững, thu hút đông đảo du khách thập phương.
Đánh thức tiềm năng du lịch thác Muốn
Ẩn mình giữa núi rừng xã Điền Quang, Thác Muốn được ví như một "viên ngọc xanh" với vẻ đẹp hoang sơ, dòng nước trong mát quanh năm và hệ thống nhiều tầng thác nối tiếp nhau. Dù sở hữu nhiều lợi thế nổi bật, nhưng tiềm năng du lịch nơi đây vẫn chưa được khai thác tương xứng.
Phát triển du lịch sinh thái Thác Voi gắn với bảo tồn thiên nhiên
Sở hữu vẻ đẹp hoang sơ và dòng nước mát lành, thác Voi, xã Vân Du, tỉnh Thanh Hóa, đang ngày càng thu hút đông đảo du khách tìm đến trải nghiệm. Tuy nhiên, trước sự gia tăng nhanh chóng của lượng khách tham quan thì bài toán cũng được đặt ra là làm thế nào để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng một cách bền vững, vừa khai thác hiệu quả tiềm năng, vừa gìn giữ nguyên vẹn những giá trị tự nhiên vốn có.
Festival Hoa Đà Lạt lần thứ XI năm 2026
Mới đây, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành kế hoạch tổ chức Festival Hoa Đà Lạt lần thứ XI - năm 2026 với chủ đề “Đà Lạt - Bản giao hòa của sắc hoa và âm nhạc”, hứa hẹn mang đến nhiều trải nghiệm đặc sắc cho người dân và du khách khi về với thành phố ngàn hoa.
Hội chợ Thương mại Festival Huế 2026: Kết nối giao thương, lan tỏa giá trị hàng Việt
Trong các ngày từ 12 - 17/6, tại Quảng trường Văn hóa Thể thao thành phố Huế, Hội chợ Thương mại Festival Huế 2026 đã diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ Festival Nghệ thuật Quốc tế Huế 2026. Đây là hoạt động xúc tiến thương mại quan trọng do Bộ Công Thương và UBND thành phố Huế chỉ đạo, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp với Trung tâm Xúc tiến đầu tư, Thương mại và Hỗ trợ doanh nghiệp thành phố Huế tổ chức.


Bình luận
Thông báo
Bạn đã gửi thành công.