Chiếc quạt nghệ thuật xuất phát từ châu Á hay châu Âu?
Chưa có tài liệu, và chưa ai khẳng định chiếc quạt xuất xứ từ đâu, châu Á hay châu Âu? Phương Đông hay phương Tây?
Đầu xuân Kỷ Dậu (1967) tôi được Tổng biên tập Báo Văn hóa Lê Anh Trà - (Hồi ấy tòa soạn làm việc ở 42 phố Yết Kiêu, Hà Nội) - mời đến nghe buổi nói chuyện về chiếc quạt trong Chèo, do bác Năm Ngũ (Tống Văn Ngũ) Đoàn Chèo Trung ương trình bày.
Bác còn đem theo hơn một chục chiếc quạt đủ loại màu. Những người ngồi hàng ghế đầu bác đưa cho mỗi người một chiếc để “múa quạt” theo hướng dẫn của bác. Ngồi ghi lại buổi nói chuyện này, tôi không ngờ người diễn viên hát Chèo ấy chẳng những hát hay, diễn xuất giỏi mà còn am hiểu về cái Quạt cả Á lẫn Âu.
![]() |
| Chiếc quạt là đạo cụ không thể thiếu trong nghệ thuật truyền thống |
Và chiếc quạt giấy đã trở thành người bạn thân thiết, một vật diễn (đạo cụ) không thể thiếu được của người diễn viên. Vừa dùng để múa, chiếc quạt còn có thể tượng trưng cho biết bao nhiêu vật khác mà người diễn cần trong hoàn cảnh đó: Khi là tờ lệnh của Vua (người diễn xòe quạt ra, nhìn chăm chú vào đó mà đọc lệnh) khi là chiếc roi trừng trị kẻ có tội (cúp quạt vào và quật quạt ra), khi là chiếc ô che đầu (xòe ra, che lên đầu)…
Chưa có tài liệu, và chưa ai khẳng định chiếc quạt xuất xứ từ đâu, châu Á hay châu Âu? Phương Đông hay phương Tây? Nhưng từ lâu trong Phim Pháp, kịch Pháp cũng xuất hiện không ít những hình ảnh chiếc quạt (mặc dù hình dạng có khác nhau). Ở đầu phòng, một chiếc quạt chuyển động che khuôn mặt người đàn bà, chỉ để chừa đôi mắt sẫm màu và hàng mi dài. Tận cuối phòng, một người đàn bà khác cầm quạt phe phẩy vào ngực rồi lấy ngón trỏ vuốt dọc theo viền nan quạt. Người tình của bà ta, đang đứng gần bên, nhận ra ám hiệu liền đi về hướng bao lơn ở bên ngoài. Một lát sau bà ta cũng đứng dậy bước theo. Không hề có một lời trao đổi nào nhưng rõ ràng là đã có một phương thức truyền thống riêng: ngôn ngữ của chiếc quạt.
![]() |
| Chiếc quạt của châu Âu thế kỷ 18-19 |
Thế kỷ 18 là thời đại hoàng kim của chiếc quạt ở châu Âu khi giới quý tộc đạt tới đỉnh điểm của cao sang và quyền lực trong lịch sử. Các triều đình đều đầy rẫy những âm mưu, tai tiếng và vô số các chuyện tình ái, dù chúng được che dấu rất kỹ. Có những luật lệ bất thành văn rất nghiêm ngặt trong giới quý tộc, cho dù ở chỗ riêng tư mọi thứ đều khác hẳn, vì vậy ngôn ngữ của chiếc quạt là phương tiện truyền thống rất phổ biến ở những nơi tụ tập đông người như lễ tân, vũ hội, và vẻ tinh tế của chiếc quạt đã trở thành một vũ khí hoàn hảo cho giới phụ nữ. Chỉ với một cử động của chiếc quạt người phụ nữ có thể làm dấy lên mãi mãi niềm hy vọng và giấc mơ ấp ủ của giới mày râu.
Một số ước lệ sau đây rất thịnh hành:
- Lướt ngón trỏ dọc theo cây quạt đang gấp lại: “Chúng ta cần phải nói chuyện với nhau”. - Tự quạt cho mình bằng bàn tay trái: “Họ đang rình rập chúng ta”. - Đưa quạt tới lui bằng bàn tay phải: “Tôi yêu người khác rồi”. - Tựa quạt vào tai trái: “Hãy để cho tôi yên” v.v…
Trở lại với nước ta, các môn nghệ thuật truyền thống đều có sử dụng chiếc quạt như Tuồng, Cải Lương, Dân ca… nhưng nhiều nhất vẫn là Chèo, kể cả một người và tốp nhiều người, và nó đã trở thành đặc trưng của môn nghệ thuật này. Ở thời công nghệ hiện đại, cứ tưởng chiếc quạt giấy không còn giá trị, nhưng nó vẫn còn tác dụng mỗi khi mất điện. Và, có lẽ một dáng e ấp bên chiếc quạt trong tay phái nữ vẫn luôn có vẻ gì hấp dẫn... Xem ra ngôn ngữ của chiếc quạt thật phong phú, tuyệt vời./.
Đọc thêm
Hơn 440 nghìn lượt khách trải nghiệm tàu "Hành trình kết nối di sản miền Trung"
Sau tròn 2 năm vận hành, đoàn tàu 'Hành trình kết nối di sản miền Trung' kết nối thành phố Huế và thành phố Đà Nẵng đã có hơn 440 nghìn lượt khách sử dụng.
“Nét đẹp Đình làng Sơn”
Cùng với các địa phương trên địa bàn tỉnh, trong quá trình xây dựng Nông thôn mới, xã Triệu Lộc luôn xác định “văn hóa làng” là cốt lõi, là nơi lưu giữ “hồn cốt” của dân tộc. Hiện nay trên địa bàn xã còn đình làng Sơn và làng Ngọ. Trong đó, đình làng Sơn đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh. Đây không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà còn có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân.
Thanh Hóa yêu cầu tu bổ, tôn tạo di tích đúng trình tự, thủ tục theo quy định
Trước thực trạng nhiều địa phương tự ý sửa chữa, tôn tạo di tích không phép, Sở Văn hoá – Thể thao & Du lịch Thanh Hóa vừa ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết, yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định pháp luật, tránh gây hư hại, lãng phí và tạo dư luận xấu trong xã hội.
Nghệ nhân dân gian – Người giữ lửa văn hoá truyền thống
Trong dòng chảy không ngừng của đời sống hiện đại, những giá trị văn hoá truyền thống vẫn đang được gìn giữ, trao truyền bởi những con người thầm lặng nhưng đầy tâm huyết. Họ là nghệ nhân dân gian – những “người giữ lửa” cho hồn cốt dân tộc. Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam ra đời đã tiếp tục khẳng định rõ vai trò, vị trí của đội ngũ nghệ nhân dân gian – những chủ thể sáng tạo, gìn giữ và lan toả các giá trị văn hoá truyền thống. Đồng thời, đặt ra yêu cầu cần có những cơ chế, chính sách phù hợp để tôn vinh, đãi ngộ xứng đáng, tạo điều kiện để họ tiếp tục cống hiến.
Hội An lọt top 51 điểm đến đẹp nhất thế giới
Hội An (thành phố Đà Nẵng) vừa được tạp chí Time Out (Anh) xướng tên trong top 51 điểm đến đẹp nhất thế giới năm 2026, nhờ vẻ đẹp cổ kính và trải nghiệm sống giàu bản sắc.
Áp lực giá vé máy bay tăng cao, du lịch nội địa tìm hướng đi mới
Mùa du lịch đã bắt đầu sôi động, nhu cầu nghỉ dưỡng, tham quan của người dân ngày một tăng cao. Thế nhưng, bên cạnh sự háo hức, không ít du khách lại phải "chùn bước" khi các chi phí di chuyển, đặc biệt là giá vé máy bay tiếp tục tăng.
"Phát triển du lịch bằng ẩm thực"
Những năm gần đây, Pù Luông, Thanh Hóa đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch sinh thái của Việt Nam. Không chỉ thu hút du khách bởi cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ, nơi đây còn ghi dấu ấn bằng những trải nghiệm văn hóa độc đáo. Bên cạnh việc đầu tư hạ tầng, phát triển hệ thống homestay, một hướng đi đang được nhiều người dân và doanh nghiệp lựa chọn, đó chính là phát triển du lịch từ ẩm thực – nơi mỗi món ăn không chỉ để thưởng thức, mà còn níu chân du khách bởi những câu chuyện về vùng đất và con người nơi đây.
Đổi mới cách làm xúc tiến du lịch từ trải nghiệm số
Trong khuôn khổ Hội nghị xúc tiến đầu tư Thanh Hóa năm 2026, gian hàng quảng bá du lịch xứ Thanh đã trở thành điểm nhấn thu hút đông đảo đại biểu, doanh nghiệp. Không chỉ giới thiệu tiềm năng, thế mạnh, không gian này còn mang đến những trải nghiệm công nghệ hiện đại, mở ra hướng tiếp cận mới trong xúc tiến du lịch.
Xã Hoằng Tiến tổ chức Lễ hội cầu an – cầu ngư năm 2026
Sáng 30/3, tại Công viên văn hóa du lịch tâm linh Lạch Trường, xã Hoằng Tiến đã tổ chức Lễ hội cầu an - cầu ngư năm 2026 với nhiều hoạt động phong phú, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách tham gia.
Việt Nam là điểm đến ngày càng hấp dẫn với du khách Philippines
Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách Philippines, với hơn 482 nghìn lượt khách trong năm 2025. Các điểm đến được yêu thích gồm Đà Nẵng, Sa Pa, Phú Quốc, Nha Trang, cùng ẩm thực đặc trưng của Việt Nam.


Bình luận
Thông báo
Bạn đã gửi thành công.