Cơ chế sinh bệnh ung thư
Ung thư không phải là một bệnh mà là tập hợp các bệnh lý. Các tế bào ung thư mất sự kiểm soát của cơ thể, phát triển, xâm lấn ra các mô xung quanh và di căn tới hầu hết các vị trí khác trên cơ thể.
Có hơn 100 loại ung thư khác nhau, đa số là có khối u. Ung thư thường được gọi tên theo cơ quan mà nó phát sinh, ví dụ ung thư phổi phát sinh từ các tế bào ở phổi, ung thư đại tràng phát sinh từ các tế bào ở đại tràng. Ung thư cũng có thể được gọi theo loại tế bào hình thành chúng như ung thư biểu mô (carcinoma) hay ung thư mô liên kết (sarcoma). Ngoài ra các ung thư có thể phát triển từ máu, như là các bệnh máu ác tính.
Tế bào ung thư khác biệt tế bào lành
Bình thường, các tế bào phát triển và phân chia thành các tế bào mới theo nhu cầu của cơ thể. Khi các tế bào già cỗi hoặc bị tổn thương, chúng sẽ chết đi và được thay thế bằng các tế bào mới. Tất cả các quá trình phát triển, phân chia và chết tế bào đều tuân theo các con đường tín hiệu được kiểm soát chặt chẽ. Khi các con đường tín hiệu này bị rối loạn, các tế bào ung thư phát sinh và hình thành các đặc tính của chúng.
Tổ chức mô bình thường duy trì cân bằng thông qua sự điều chỉnh của các con đường tín hiệu tăng trưởng. Khi yếu tố tăng trưởng bám vào các thụ cảm thể trên bề mặt tế bào, chúng hoạt hóa dòng tín hiệu nội bào dẫn tới thay đổi biểu lộ gen, thúc đẩy quá trình tăng trưởng và phân chia tế bào. Các tế bào ung thư duy trì sự tăng sinh thông qua: Tăng sản xuất yếu tố tăng trưởng, tăng về số lượng và biến đổi cấu trúc bất thường các thụ cảm thể trên bề mặt tế bào hoặc kéo dài hoạt hóa tín hiệu nội bào.
Các tế bào ung thư có khả năng phớt lờ các tín hiệu mà thông thường ngăn cản quá trình phát triển và phân chia tế bào như là các tín hiệu chết tế bào theo chương trình-các tín hiệu giúp cơ thể loại bỏ các tế bào không cần thiết.
Các tế bào ung thư có thể ảnh hưởng tới các tế bào lành, các phân tử tín hiệu, các mạch máu bao quanh khối u. Ví dụ, các tế bào ung thư có thể kích thích các tế bào xung quanh phát triển hệ thống mạch máu phong phú và bất thường cấu trúc để cung cấp oxy và dinh dưỡng cho khối u. Hệ thống mạch máu này cũng giúp đào thải các chất thải của khối u và vận chuyển các sản phẩm mà các tế bào u tiết ra.
Hệ thống miễn dịch thông thường có khả năng loại bỏ và tiêu diệt các tế bào bị tổn thương hoặc các tế bào bất thường khỏi cơ thể, tuy nhiên các tế bào ung thư có thể "tàng hình" trước hệ thống miễn dịch. Hơn nữa, chúng còn có khả năng lợi dụng hệ thống miễn dịch, có thể tránh được đáp ứng miễn dịch của cơ thể để tồn tại và phát triển.
Ung thư phát triển như thế nào?
Ung thư được sinh ra bởi sự biến đổi của các gen kiểm soát chức năng tế bào, đặc biệt là các gen kiểm soát quá trình phát triển và phân chia tế bào.
Các gen gây ra ung thư có thể được di truyền từ cha mẹ, tuy nhiên, đa phần chúng nảy sinh trong quá trình sống của mỗi cá thể khi phân chia tế bào, hoặc các tổn thương ADN do phơi nhiễm với các yếu tố môi trường xung quanh. Các yếu tố môi trường gây ung thư gồm có các chất sinh ung thư như khói thuốc lá và tia bức xạ như tia cực tím.
Từng loại ung thư phát sinh ở từng cá thể có một tổ hợp các biến đổi gen riêng. Trong quá trình phát triển, chúng lại tích lũy thêm các đột biến mới. Trong cùng một khối u, các tế bào ung thư cũng có các biến đổi gen khác nhau.
Nói chung, các tế bào ung thư có nhiều đột biến gen so với các tế bào bình thường. Đa phần các đột biến đó không có tác dụng gì trong quá trình phát sinh và phát triển của ung thư, một phần nhỏ còn lại có vai trò quyết định trong việc sinh ra ung thư.
Khởi động ung thư
Đột biến gen gây ung thư gồm 3 nhóm chính: các tiền gen ung thư, các gen chống ung thư và các gen sửa chữa ADN. Các đột biến này đôi khi được gọi là đột biến khởi động ung thư.
Các tiền gen sinh ung thư đóng vai trò tăng trưởng và phân chia trong các tế bào bình thường. Tuy nhiên, khi các gen này bị biến đổi, tăng hoạt động hơn bình thường, chúng trở thành các gen sinh ung thư (oncogene) mà cho phép tế bào sinh trưởng và tồn tại bất thường.
Các gen chống ung thư cũng tham gia vào kiểm soát tăng trưởng và phân chia tế bào. Khi các gen này bị mất chức năng, tế bào có thể phân chia không kiểm soát.
Các gen sửa chữa ADN là các gen có chức năng sửa các ADN bị tổn thương, từ đó làm ổn định bộ gen. Khi các gen này bị đột biến, tế bào có khả năng nhận thêm các đột biết từ các gen khác và trở thành tế bào ung thư. Đôi khi người ta xếp các gen sửa chữa ADN vào nhóm các gen chống ung thư.
Các nhà nghiên cứu nhận ra rằng trong mỗi tế bào ung thư chứa nhiều đột biến. Có một số đột biến có thể thấy ở nhiều dạng ung thư khác nhau. Các ung thư giống nhau về hình thể mô học nhưng đáp ứng điều trị khác nhau, và vì thế tiên lượng cũng rất khác nhau. Ví dụ, nhóm các ung thư đại trực tràng không có đột biến KRAS và BRAF có tiên lượng tốt hơn nhóm có đột biến một trong hai gen trên. Vì vậy, tần số và các loại đột biến gen hiện nay được sử dụng phổ biến để phân chia dưới nhóm ung thư.
PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Phương
Khoa Huyết học Lâm sàng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108
Đọc thêm
Tăng cường kiểm soát chi phí BHYT bảo đảm quyền lợi cho người bệnh
Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, việc kiểm soát chi phí khám chữa bệnh không chỉ là yêu cầu cấp thiết đối với ngành y tế mà còn là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người bệnh. Kiểm soát tốt chi phí, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ bảo hiểm y tế, giảm gánh nặng tài chính cho người dân và hướng tới mục tiêu công bằng trong chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Từ ngày 1/7/2026, người tham gia Bảo hiểm y tế được mở rộng nhiều quyền lợi mới
Từ ngày 1/7/2026, nhiều chính sách bảo hiểm y tế mới chính thức có hiệu lực, mở rộng quyền lợi cho người tham gia.
Thoát vị đĩa đệm ở người trẻ và những điều cần lưu ý
Thoát vị đĩa đệm vốn được xem là bệnh lý thường gặp ở người trung niên và cao tuổi. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa đáng lo ngại. Không ít người trẻ đã phải đối mặt với những cơn đau lưng, đau cổ kéo dài, tê bì chân tay và ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc cũng như chất lượng cuộc sống.
Phục hồi chức năng ngôn ngữ sau chấn thương, tai biến
Sau chấn thương, tai biến, nhiều trường hợp phải đối mặt với tình trạng mất hoặc suy giảm khả năng giao tiếp, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống. Liệu pháp phục hồi ngôn ngữ được xem là giải pháp quan trọng, giúp người bệnh từng bước lấy lại khả năng diễn đạt, giao tiếp, hòa nhập cuộc sống. Việc can thiệp sớm, đúng phương pháp cùng sự đồng hành của gia đình chính là yếu tố quan trọng để mở ra cơ hội hồi phục tốt nhất.
Chủ động phòng bệnh truyền nhiễm mùa nắng nóng
Mùa hè với nền nhiệt độ cao và độ ẩm lớn khiến thực phẩm dễ ôi thiu, nguồn nước có nguy cơ ô nhiễm, đồng thời tạo điều kiện cho muỗi và các côn trùng truyền bệnh phát triển. Các bệnh thường gặp trong mùa này gồm sốt xuất huyết, bệnh tay chân miệng, tiêu chảy cấp, ngộ độc thực phẩm, cúm, thủy đậu, viêm não Nhật Bản và nhiều bệnh lây truyền qua đường hô hấp, tiêu hóa. Nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.
Nâng cao năng lực phòng chống bệnh do virus Ebola
Chiều 9/6, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thanh Hóa tổ chức hội nghị tập huấn về công tác giám sát, chẩn đoán, điều trị bệnh do vi rút Ebola cho cán bộ y tế dự phòng, điều trị và xét nghiệm trên địa bàn tỉnh.
Gia tăng tai nạn thương tích ở trẻ em
Mặc dù đã được khuyến cáo rất nhiều, thế nhưng năm nào cũng vậy, cứ vào dịp hè là tai nạn thương tích ở trẻ lại gia tăng. Tại Bệnh viện Nhi Thanh Hoá, hơn 1 tuần trở lại đây, số lượng trẻ bị tai nạn thương tích phải nhập viện tăng đột biến.
Phòng bệnh tiêu chảy cấp do Rotavirus ở trẻ nhỏ trong mùa hè
Thời tiết nắng nóng khiến các bệnh đường tiêu hóa ở trẻ nhỏ gia tăng. Trong đó Rotavirus là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp nặng ở trẻ dưới 5 tuổi.
Số lượng nhân viên y tế xã ở mỗi xã tại 34 tỉnh, thành phố
Căn cứ Khoản 2 Điều 5 Thông tư số 03/2023 của Bộ Y tế hướng dẫn vị trí việc làm, định mức số lượng người làm việc, cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp trong đơn vị sự nghiệp y tế công lập và Khoản 3 Điều 6 Thông tư số 43/2025 của Bộ Y tế hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của trạm y tế xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, số lượng cụ thể nhân viên y tế ở xã mỗi năm sẽ do Trạm Y tế cấp xã xây dựng và trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, trong đó cần đảm bảo tối thiểu có 5 người làm việc và có thể tăng thêm tuỳ theo quy mô dân số tại từng địa phương.
Phát hiện sớm bệnh giun sán chó, mèo
Nuôi thú cưng đang dần trở thành sở thích của nhiều gia đình. Tuy nhiên, nếu không chăm sóc đúng cách, "người bạn bốn chân" này có thể vô tình mang theo các loại giun sán gây bệnh cho con người. Vậy bệnh giun sán từ chó mèo là gì, lây truyền như thế nào?
Bình luận
Thông báo
Bạn đã gửi thành công.