Con đường kéo pháo xưa và nay

Để đưa được pháo về phía Bắc chiếm lĩnh các điểm cao, tập trung hoả lực tiêu diệt các mục tiêu của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của địch, Bộ Chỉ huy mặt trận đã quyết định mở một tuyến đường dài 15km chạy từ cửa rừng Nà Nham, qua đỉnh Pha Sông, xuống bản Tấu, Bản Nghịu.

Thời gian thông tuyến con đường lịch sử này được quy định là 1 ngày. Hơn 5.000 cán bộ, chiến sĩ đã rải đều trên toàn tuyến đường chỉ trong vòng 20 giờ tuyến đường kéo pháo được hình thành. Trên đoạn đường ấy, bộ đội Việt Nam đã kéo những khẩu pháo nặng hơn 2 tấn hoàn toàn bằng sức người. 

Ngày 25/1/1954, 1/3 số pháo của ta đã được đưa vào vị trí chiến đấu ở các trận địa sát các cứ điểm địch. Vậy nhưng, sau khi nghiên cứu, phân tích, so sánh lực lượng giữa ta và địch, Đại tướng Võ Nguyễn Giáp đã quyết định thay đổi phương châm từ "Đánh nhanh thắng nhanh" sang "Đánh chắc tiến chắc", quân đội ta lại được lệnh kéo pháo ra. Trong lần kéo pháo ra này, anh hùng Tô Vĩnh Diện đã dũng cảm hi sinh, lấy thân mình cứu pháo, không để pháo bị rơi xuống vực. Chiến sĩ Điện Biên Phạm Đức Cư, phường Nam Thanh, thành phố Điện Biên Phủ nhớ lại: "Bắt đầu kéo pháo từ tượng đài kéo pháo ở Nà Nhạn, lần đầu kéo pháo vào trung tuần tháng 1, lần đầu tiên kéo vào mất 9 ngày đêm. Nhưng khi đặt xong trận địa rồi, đưa pháo vào ổn định trong vị trí rồi thì sáng ngày 25 nhận được lệnh tất cả các đơn vị đã kéo pháo vào kéo pháo ra vị trí cũ. Dãy núi Pha Sông từ Nà Nhạn vào đến trong kia nó vô cùng ngoắt nghéo, địa hình vô cùng phức tạp, rất nhiều dốc, rất nguy hiểm".

Hiện nay, Di tích đường kéo pháo được tôn tạo, nằm trên địa bàn xã Nà Nhạn, thành phố Điện Biên Phủ. Đoạn đường kéo pháo bằng tay được tôn tạo dài 4km, vắt ngang sườn núi; những vết bánh xe pháo lún sâu, vết cày xới đất được phục chế. 

Trong đó, điểm nhấn của di tích là Cụm tượng đài kéo pháo mô phỏng cảnh Trung đội pháo binh của anh hùng Tô Vĩnh Diện đang kéo pháo bằng tay vào trận địa uy nghi trên đồi Bó Hôm, xã Nà Nhạn đã minh chứng rõ nét cho những khó khăn, gian lao, vất vả của quân đội Việt Nam khi kéo pháo vào trận địa. Bà Nguyễn Thị Vòng, du khách đến từ Hà Nội xúc động cho biết: "Đoàn chúng tôi từ Hà nội lên có 4 chị em, lên với Điện Biên, nhất là lên chỗ hò kéo pháo này chúng tôi rất xúc động, nỗi lòng rất cảm xúc nhớ đến các đồng chí bộ đội của ta. Rất cảm kích khi nhìn thấy cuộc đời của các đồng chí bộ đội ngày xưa vô cùng gian lao, khổ sở nhưng vẫn chiến thắng được quân Pháp giành lại độc lập cho đất nước".

Để phục vụ khách du lịch đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, một khu Nhà trưng bày Di tích cũng được xây dựng lên. Tại đây đang trưng bày nhiều hiện vật thô sơ được bộ đội ta dùng kéo pháo vào trận địa khi xưa. Con đường kéo pháo giờ đã trở thành con đường huyền thoại.