Con giáp Hợi biểu trưng cho sự phồn thịnh, sung túc, đủ đầy

Tác phẩm của họa sĩ Thành Chương.

Ngày nay, tranh Tết của các họa sĩ vẽ về lợn đa dạng hơn xưa, có sự thay đổi rất nhiều trong cách thể hiện, bên cạnh phong cách tả thực còn có trừu tượng, lập thể... khiến cho tranh Tết vô cùng phong phú. Những đường nét, sắc màu, hồn vía của bức tranh để thấy sức sống của mùa xuân được họa sĩ biểu đạt theo chính cảm nhận và những rung cảm của mình. Không chỉ là một lời chúc lành cho năm mới tốt đẹp mà còn chuyển tải nhiều thông điệp trong xã hội.

Không chỉ có trong tranh, con lợn còn xuất hiện trong các chạm khắc dân gian của người Việt như điêu khắc đình làng và các tượng heo hay một vật rất thông dụng là con heo đất. Cùng với thời gian, hình tượng con heo trở thành nguồn cảm hứng cho ngôn ngữ tạo hình dân gian với nhiều sắc thái khác nhau.

Biểu tượng văn hóa đa niệm 

Tuy nhiên, từ góc độ văn hóa, lợn không mang biểu tượng thuần nhất mà ở nó có sự đan cài, đối nghịch nhau. Dù được xem là biểu tượng của sự may mắn và trù phú như thế nhưng con lợn trong dân gian vẫn mang nhiều ý nghĩa tiêu cực. 

Trong bánh xe sinh tồn của người Tây Tạng ở Trung Quốc thì con Lợn là sự biểu trung cho sự ngu tối. Theo quan niệm của nhiều dân tộc thì hình ảnh con lợn còn tượng trưng cho thói tham lam, ích kỉ. Đặc sắc nhất trong những hình tượng lợn được phản ánh đó chính là nhân vật Trư Bát Giới trong “Tây Du Kí” của Ngô Thừa Ân. Nhân vật với vẻ ngoài và tính cách của lợn, là kiểu con người hám lợi, khoái hưởng lạc, thỏa mãn mọi ham muốn, dục vọng của mình, không quan tâm đến lợi ích chung, ích kỉ. Vì thế anh ta đã gây ra biết bao nhiêu khổ nạn cho thầy trò Đường Tăng.

Tiểu thuyết “Trư cuồng” ( nay đổi thành tên “Chuyện ngõ nghèo”) của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh.

 

Nhân dân ta còn mượn hình ảnh con lợn để phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội như : “Lợn cưới, áo mới”; Gái không biết nuôi heo là gái nhác. Trai không biết nuộc lạt là trai hư”,….

Trong văn học cổ, lợn bị coi là biểu tượng cho trần tục, ngu dốt, có lẽ vì vậy nó luôn có mặt nhiều trong giai thoại trào phúng xưa. Nguyễn Công Trứ từng dùng hình ảnh lợn để chỉ cảnh nghèo túng: “Trong cũi lợn nằm gặm máng, đói chẳng buổi kêu. Đầu giường chuột lóc khua niêu, buồn thôi lại bỏ”. Còn đối với văn học đương đại Việt Nam, hình tượng lợn cũng trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều nhà văn, nhà thơ. Nguyễn Xuân Khánh đã rất độc đáo và tài tình viết nên tiểu thuyết với nhan đề “Trư cuồng”, sau đổi thành tên “Chuyện ngõ nghèo”. Trong tiểu thuyết, con người đa diện với phần con và phần người, trộn lẫn xấu - tốt, cao thượng - thấp hèn. Cái phần con được tác giả miêu tả là phần lợn, là bản năng, thích khoái lạc, ngu si.

Tuy có những ý niệm khác nhau trong văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, song lợn vẫn là loài động vật đồng hành với nhân loại từ thủa sơ khai. Hình tượng lợn qua quá trình dịch chuyển, thẩm thấu, biến hóa trong đời sống con người. Nó chuyên chở những biểu trưng văn hóa, ngôn ngữ độc đáo của người dân nền nông nghiệp lúa nước. Nghĩ về hình tượng lợn như một biểu tượng trong kho tàng di sản văn hóa cũng là cách để chúng ta tiếp cận, khám phá những biểu hiện đa diện, nhiều chiều, phức tạp của văn hóa trong tâm thức dân tộc Việt./.

 

Hạnh Lê/VOV.VN