Hai tử tù treo cổ tự tử: Trách nhiệm thuộc về ai?

Trại tạm giam là cơ quan có chức năng quản lý tạm giữ, tạm giam và giáo dục, cải tạo phạm nhân. Hoạt động của Trại tạm giam có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ, bổ trợ cho hoạt động tư pháp của Cơ quan điều tra theo Tố tụng hình sự.

Tuy nhiên, không phải mọi nơi, mọi lúc, công tác quản lý người bị tạm giữ, tạm giam đều thực hiện đúng quy định của pháp luật.

Vẫn còn xảy ra các vụ việc can phạm trốn trại, vi phạm kỷ luật của Trại tạm giam. Thậm chí, có không ít vụ can phạm tự sát trong quá trình tạm giữ, tạm giam. Mới đây nhất, ngày 1/8/2020, các quản giáo, giám thị của Trại tạm giam, Công an tỉnh Bắc Kạn đã phát hiện hai phạm nhân là Lương Văn Bằng (SN 1988) và Lăng Văn Vân (SN 1988) cùng trú xóm Lũng Luông, xã Quang Long, huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng đã tử vong trong tư thế treo cổ, nghi do tự sát. Lãnh đạo Công an tỉnh Bắc Kạn đã xác nhận vụ việc trên và cho biết đang chỉ đạo lực lượng chức năng khám nghiệm, điều tra làm rõ vụ việc. Được biết, đây là 2 trong 3 tử tù vừa bị TAND tỉnh Bắc Kạn mở phiên tòa hình sự sơ thẩm, tuyên phạt án tử hình về tội “vận chuyển trái phép chất ma túy” và đang bị tạm giam tại Trại tạm giam Công an tỉnh Bắc Kạn trong thời gian chờ kháng cáo lên tòa án cấp phúc thẩm theo quy định của Bộ Luật tố tụng hình sự.

Sau khi sự việc này xảy ra, dư luận xã hội rất quan tâm và đặt câu hỏi về chế độ tạm giam đối với người bị kết án tử hình được thực hiện như thế nào mà hai tử tù lại có thể dễ dàng tự sát như vậy? Trách nhiệm thuộc về ai trong vụ việc này?

Trao đổi với phóng viên VOV, luật sư Đỗ Minh Hiển, Văn phòng luật sư JVN cho biết, hiện nay, mặc dù Luật thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015 đang có hiệu lực thi hành nhưng chế độ tạm giam người bị kết án tử hình vẫn được thực hiện theo thông tư số 39/2012/TT-BCA ngày 04/7/2012 của Bộ Công an quy định việc quản lý, giam giữ người bị kết án tử hình.

Người bị kết án tử hình sẽ được phân loại, quản lý giám sát rất chặt chẽ

Theo quy định của Thông tư 39/2012/TT-BCA, thì đối với người bị kết án tử hình sẽ được phân loại, quản lý giám sát rất chặt chẽ. Cụ thể: Sau khi Tòa án đã xét xử sơ thẩm tuyên phạt bị cáo mức án tử hình thì Giám thị trại tạm giam phải làm thủ tục điều chuyển ngay người bị kết án tử hình vào buồng giam tại khu vực giam người bị kết án tử hình. Trại Tạm giam phải tổ chức khu vực riêng để giam người bị kết án tử hình và phải có biển ghi rõ là khu giam người bị kết án tử hình. Buồng giam người bị kết án tử hình phải được xây dựng kiên cố (theo mẫu thống nhất của Bộ Công an), bảo đảm đủ ánh sáng, có cùm chân và được trang bị phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ để theo dõi, giám sát.

Khu vực buồng giam người bị kết án tử hình phải bảo đảm yêu cầu quản lý, giam giữ nghiêm ngặt, chặt chẽ 24/24 giờ trong ngày. Trường hợp người bị kết án tử hình có biểu hiện tự sát, chống phá, trốn khỏi nơi giam hoặc có hành vi nguy hiểm khác thì có thể bị cùm một chân cả ngày, đêm (24/24 giờ); mỗi tuần được đổi chân cùm ít nhất một lần; mỗi ngày được mở cùm chân một lần, mỗi lần không quá mười lăm phút để người bị kết án tử hình làm vệ sinh cá nhân; trước khi mở cùm chân phải được sự đồng ý của Giám thị trại tạm giam; khi cán bộ quản giáo mở cùm chân phải có cán bộ hoặc chiến sĩ vũ trang bảo vệ giám sát chặt chẽ.

Thông tư 39/2012/TT-BCA cũng quy định về trách nhiệm của cán bộ quản giáo được giao nhiệm vụ quản lý người bị kết án tử hình: “Hàng ngày, cán bộ quản giáo phải kiểm tra người và buồng giam; kiểm tra suốt, móng cùm người bị kết án tử hình để kịp thời phát hiện, thu giữ những vật cấm đưa vào buồng giam người bị kết án tử hình. Khi mở cửa buồng giam, mở cùm chân, cán bộ quản giáo phải trực tiếp mở và đóng khoá.

Phải có sổ theo dõi, kiểm tra người, buồng giam, suốt, móng cùm chân, việc mở, đóng cửa buồng giam người bị kết án tử hình; trong sổ theo dõi phải ghi rõ tình trạng buồng giam, cùm, khoá, ngày, giờ, lý do thực hiện các công việc, người thực hiện; tình trạng sức khỏe, biểu hiện tâm lý, diễn biến tư tưởng của người bị kết án tử hình và những vấn đề khác có liên quan; trong mỗi lần kiểm tra, các thành viên tham gia kiểm tra đều phải ký vào sổ theo dõi. Nếu qua theo dõi, kiểm tra, phát hiện có biểu hiện khác thường, phải báo cáo ngay Giám thị để có biện pháp xử lý kịp thời”( khoản 5 – Điều 4 – Thông tư 39/2012/TT-BCA)

Người được giao quản lý can phạm có thể phải chịu trách nhiệm kỷ luật

Như vậy, đối với chế độ tạm giam người bị kết án tử hình, Bộ Công an đã có những quy định rất chặt chẽ, đảm bảo an toàn trong việc tạm giam, đảm bảo sức khỏe và các quyền lợi khác của người bị kết án tử hình trong quá trình bị tam giam. Trong vụ việc hai can phạm tự sát tại Trại tạm giam Công an tỉnh Bắc Kạn, Công an tỉnh Bắc Kạn đang tiến hành điều tra làm rõ. Trong trường hợp xác định việc quản lý người bị kết án tử hình tại Trại tạm giam chưa được thực hiện đầy đủ, đúng quy định của pháp luật thì người được giao trách nhiệm quản lý can phạm có thể phải chịu trách nhiệm kỷ luật, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.