Đường dây nóng: 0237 3721150

Văn hoá - Du lịch

Hình tượng con nghê trong văn hóa Việt

(TTV) - Trong văn hóa truyền thống Việt Nam, bên cạnh con rồng - biểu tượng cho sự uy nghi, quyền thế, cao quý, gắn với văn hóa cung đình thì hình tượng con nghê - một linh vật mang đậm yếu tố bản địa, thấm đẫm đặc trưng, giá trị văn hóa - lịch sử, tôn giáo - tín ngưỡng, mỹ thuật Việt.

17/03/2022 10:47

Nghê là một con vật không có thật trong thế giới tự nhiên mà là sản phẩm của tâm thức, tín ngưỡng dân gian. Không giống như hình tượng tỳ hưu hay sư tử được thể hiện theo hướng mãnh thú, tinh quái, dữ tợn; hình tượng con nghê của Việt Nam vừa có nét gần gũi, dân dã, bình dị, thuần phục nhưng cũng không kém phần uy nghi. Do đó, bên cạnh đời sống phong phú, sinh động trong văn hóa dân gian, hình tượng nghê được “cung đình hóa”, trở thành linh thú được các triều đại phong kiến Việt tôn kính.

hình tượng con nghê của Việt Nam vừa có nét gần gũi, dân dã, bình dị, thuần phục nhưng cũng không kém phần uy nghi. — Hình tượng con nghê của Việt Nam vừa có nét gần gũi, dân dã, bình dị, thuần phục nhưng cũng không kém phần uy nghi.

Con nghê của người Việt mang nét gần gũi, phù hợp cảnh quan, nhân tình thế thái của người Việt. Hình tượng nghê trong văn hóa Việt mang ý nghĩa sâu sắc, từ sự bình dị, gần gũi, đến sự chính trực, ngay thẳng, dũng mãnh, quyền uy, linh thiêng và lòng trung thành. Đây là những nét đặc trưng, độc đáo, sức hấp dẫn mà hiếm linh vật nào có được.

Tại xứ Thanh - vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi lắng đọng tinh hoa văn hóa tự bao đời vẫn còn lưu giữ được những tài liệu, hiện vật minh chứng sinh động, thuyết phục cho sức sống bền bỉ của hình tượng con nghê trong tâm thức, đời sống văn hóa Việt.

Hình tượng con nghê tại Khu di tích Lam Kinh — Hình tượng con nghê tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh

Trong lời ca dao ngợi ca nghề mộc xứ Thanh, nghê là linh vật đầu tiên được nhắc đến:

“Anh đi làm thợ nơi nào

Để em gánh đục, gánh bào đi theo

Cột queo anh đẽo cho ngay

Anh bào cho thẳng, anh xoay mọi bề

Bốn cửa chạm bốn con nghê,

Bốn con nghê đực chầu về tổ tông”.

Những câu ca dao ấy khiến mỗi người trong chúng ta, khi bước chân vào Thái miếu nhà Hậu Lê không khỏi bồi hồi, xao xuyến nghĩ về người xưa. Theo những tài liệu ghi chép lại, để tri ân và tôn vinh công lao to lớn của vương triều Hậu Lê, năm 1805, Vua Gia Long đã cho dời Thái miếu nhà Hậu Lê từ Thăng Long về đất Bố Vệ. Thái miếu được xây dựng trên nền điện “Chiêu hòa” cũ – vốn là điện thờ Tuyên Từ Nhân ý, Chiêu túc Hoàng Thái hậu, vợ của Vua Lê Thái tông. Nơi đây thờ các vị hoàng đế, hoàng thái hậu cùng các công thần triều Hậu Lê.

Tồn tại suốt chiều dài 200 năm, vượt qua biết bao thăng trầm, biến thiên của lịch sử, bào mòn của thời gian, Thái miếu nhà Hậu Lê không còn giữ được diện mạo như xưa và đã trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo. Hiện nay, Thái miếu nhà Hậu Lê vẫn còn lưu giữ được nhiều hiện vật cổ, như: nghê gỗ, cột, kèo, xà, kẻ bằng gỗ lim, bức đại tự, thánh vị, long ngai. Trong đó, hàng nghê gỗ uy nghiêm đứng chầu ngay trước cửa điện thờ là một trong những hiện vật độc đáo, hàm chứa giá trị văn hóa – lịch sử, mỹ thuật sâu sắc. Hàng nghê gỗ tại Thái miếu nhà Hậu Lê có từ thế kỷ XVII, được làm bằng gỗ mít. Mặc dù được thể hiện với kích thước to, nhỏ khác nhau nhưng tất cả những con nghê ấy đều thu hút người xem bởi các đường nét chạm khắc tinh xảo, tài hoa, thế ngẩng cao đầu oai vệ, tôn nghiêm nhưng vẫn không mất đi nét gần gũi, thân thuộc. Những con nghê trước điện thờ của Thái miếu nhà Hậu Lê mang những nét đặc trưng của kỳ lân nghê mình vẩy, lưng có kỳ, đầu không có sừng vốn xuất hiện nhiều từ thời Nguyễn, ở những nơi tôn nghiêm của hoàng triều.

Với giá trị và ý nghĩa nhân văn sâu sắc cùng sức sống bền bỉ của hình tượng con nghê trong dòng chảy văn hóa - lịch sử dân tộc, thiết nghĩ, linh vật thuần Việt này cần được quan tâm, đầu tư, nghiên cứu, bảo tồn hướng tới xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII.

Theo Minh Quyên – Phương Anh

Chuyên mục VHNT, phát sóng ngày 16/3/2022

Bình luận

Ý kiến bạn đọc

Xem thêm bình luận

Bài viết cùng chuyên mục

Hội An lọt top 51 điểm đến đẹp nhất thế giới

Áp lực giá vé máy bay tăng cao, du lịch nội địa tìm hướng đi mới

"Phát triển du lịch bằng ẩm thực"

Đổi mới cách làm xúc tiến du lịch từ trải nghiệm số

Xã Hoằng Tiến tổ chức Lễ hội cầu an – cầu ngư năm 2026

Việt Nam là điểm đến ngày càng hấp dẫn với du khách Philippines

Đọc thêm

Lễ hội truyền thống Xuân Phả năm 2026

23:14 , 29/03/2026

Sáng ngày 28/3 (tức mùng 10 tháng 2 năm Bính Ngọ), tại Nghè thờ Thành hoàng làng Xuân Phả, xã Thọ Xuân đã tổ chức Lễ hội truyền thống Xuân Phả năm 2026.

Lễ hội Kỳ Phúc làng văn hóa Yên Trường

23:13 , 29/03/2026

Lễ hội Kỳ Phúc làng văn hoá Yên Trường, xã Thọ Lập, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương.

Khai hội Mường Ca Da năm 2026

20:27 , 29/03/2026

Từ ngày 27 đến 29/3, xã Hồi Xuân, tỉnh Thanh Hoá đã tổ chức Lễ hội Mường Ca Da lần thứ I, năm 2026. Đây là sự kiện văn hóa đặc sắc nhằm tôn vinh giá trị Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia lễ hội Mường Ca Da, đồng thể hiện lòng tri ân sâu sắc đối với công lao của Thượng tướng Thống lĩnh quân Lò Khằm Ban trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước.

Rộn ràng lễ hội Mường Xia năm 2026

20:10 , 28/03/2026

Trong ngày 27 và 28/3, tại xã Sơn Thủy, Lễ hội Mường Xia năm 2026 đã diễn ra trong không khí trang nghiêm và đậm đà bản sắc. Đây không chỉ là dịp tri ân công đức của Tướng quân Tư Mã Hai Đào - người có công lớn trong việc bảo vệ biên thùy, mà còn là hành trình tìm về cội nguồn của đồng bào dân tộc Thái.

Lễ hội Dâng trâu tế trời Đền Chín Gian năm 2026

20:08 , 28/03/2026

Trong hai ngày 27 và 28/3 (Tức mùng 9, 10 tháng 2 âm lịch), xã Thanh Quân đã tổ chức Lễ hội Dâng trâu tế trời Đền Chín Gian năm 2026. Đây là hoạt động tín ngưỡng dân gian đặc trưng, kết tinh những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào dân tộc Thái địa phương.

Độc đáo ngôi chùa trong hang đá

18:31 , 28/03/2026

Di tích lịch sử, văn hóa và danh thắng chùa Vọng, tọa lạc tại thôn Vọng, (nay là thôn Giang Hồng 1), xã Cẩm Tú, tỉnh Thanh Hoá là một ngôi chùa độc đáo nằm trong hang đá dưới chân núi. Đến đây, du khách sẽ được thưởng ngoạn nhiều phong cảnh nên thơ, sơn thủy hữu tình.

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống

23:01 , 27/03/2026

Sáng 27/3, tại Khu sinh thái Linh Kỳ Mộc (phường Quảng Phú), Hội Nghiên cứu khoa học về Đông Nam Á – Việt Nam phối hợp Viện Nghiên cứu Văn hoá truyền thống Việt Nam tổ chức lễ công bố thành lập Bảo tàng Gốm Tam Thọ, trao bằng Cây di sản và hội thảo về bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống.

Hội làng mở giữa mùa xuân

18:46 , 27/03/2026

Cứ đến kỳ lễ hội, làng Quỳ Chử (xã Hoằng Quỳ cũ, nay là xã Hoằng Giang) lại náo nức trong nhịp trống hội rộn ràng. Vượt lên trên một nghi thức tri ân tiên tổ, lễ hội kỳ phúc còn giống như một “bảo tàng” thu nhỏ với các trò chơi, trò diễn dân gian vẫn được bảo tồn vẹn nguyên. Giữa không gian văn hóa đặc sắc ấy, mỗi người dân như được tiếp thêm lòng tự hào và sự gắn kết bền chặt với nguồn cội.

Khai mạc Lễ hội truyền thống chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh năm 2026

18:44 , 27/03/2026

Sáng ngày 26/3 (tức mùng 8 tháng 2 âm lịch), tại thôn Tinh Hoa, xã Hậu Lộc đã trang trọng diễn ra lễ khai mạc Lễ hội truyền thống làng văn hóa Duy Tinh và Di tích quốc gia chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh năm 2026. Đây là sự kiện văn hóa tâm linh quan trọng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về tham dự.

Khai mạc lễ hội truyền thống làng văn hóa Duy Tinh - chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh năm 2026

23:00 , 26/03/2026

Sáng ngày 26/3, tức mùng 8 tháng 2 âm lịch, xã Hậu Lộc đã trang trọng khai mạc Lễ hội truyền thống làng văn hóa Duy Tinh - chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh năm 2026.

Xem thêm