Đường dây nóng: 0237 3721150

Hình tượng con nghê trong văn hóa Việt

(TTV) - Trong văn hóa truyền thống Việt Nam, bên cạnh con rồng - biểu tượng cho sự uy nghi, quyền thế, cao quý, gắn với văn hóa cung đình thì hình tượng con nghê - một linh vật mang đậm yếu tố bản địa, thấm đẫm đặc trưng, giá trị văn hóa - lịch sử, tôn giáo - tín ngưỡng, mỹ thuật Việt.

17/03/2022 10:47
Nghê là một con vật không có thật trong thế giới tự nhiên mà là sản phẩm của tâm thức, tín ngưỡng dân gian. Không giống như hình tượng tỳ hưu hay sư tử được thể hiện theo hướng mãnh thú, tinh quái, dữ tợn; hình tượng con nghê của Việt Nam vừa có nét gần gũi, dân dã, bình dị, thuần phục nhưng cũng không kém phần uy nghi. Do đó, bên cạnh đời sống phong phú, sinh động trong văn hóa dân gian, hình tượng nghê được “cung đình hóa”, trở thành linh thú được các triều đại phong kiến Việt tôn kính.
 
hình tượng con nghê của Việt Nam vừa có nét gần gũi, dân dã, bình dị, thuần phục nhưng cũng không kém phần uy nghi.
Hình tượng con nghê của Việt Nam vừa có nét gần gũi, dân dã, bình dị, thuần phục nhưng cũng không kém phần uy nghi.
Con nghê của người Việt mang nét gần gũi, phù hợp cảnh quan, nhân tình thế thái của người Việt. Hình tượng nghê trong văn hóa Việt mang ý nghĩa sâu sắc, từ sự bình dị, gần gũi, đến sự chính trực, ngay thẳng, dũng mãnh, quyền uy, linh thiêng và lòng trung thành. Đây là những nét đặc trưng, độc đáo, sức hấp dẫn mà hiếm linh vật nào có được.
 
Tại xứ Thanh - vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi lắng đọng tinh hoa văn hóa tự bao đời vẫn còn lưu giữ được những tài liệu, hiện vật minh chứng sinh động, thuyết phục cho sức sống bền bỉ của hình tượng con nghê trong tâm thức, đời sống văn hóa Việt.

 

 

Hình tượng con nghê tại Khu di tích Lam Kinh
Hình tượng con nghê tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh
 Trong lời ca dao ngợi ca nghề mộc xứ Thanh, nghê là linh vật đầu tiên được nhắc đến:
“Anh đi làm thợ nơi nào
Để em gánh đục, gánh bào đi theo
Cột queo anh đẽo cho ngay
Anh bào cho thẳng, anh xoay mọi bề
Bốn cửa chạm bốn con nghê,
Bốn con nghê đực chầu về tổ tông”.
 
Những câu ca dao ấy khiến mỗi người trong chúng ta, khi bước chân vào Thái miếu nhà Hậu Lê không khỏi bồi hồi, xao xuyến nghĩ về người xưa. Theo những tài liệu ghi chép lại, để tri ân và tôn vinh công lao to lớn của vương triều Hậu Lê, năm 1805, Vua Gia Long đã cho dời Thái miếu nhà Hậu Lê từ Thăng Long về đất Bố Vệ. Thái miếu được xây dựng trên nền điện “Chiêu hòa” cũ – vốn là điện thờ Tuyên Từ Nhân ý, Chiêu túc Hoàng Thái hậu, vợ của Vua Lê Thái tông. Nơi đây thờ các vị hoàng đế, hoàng thái hậu cùng các công thần triều Hậu Lê.
Tồn tại suốt chiều dài 200 năm, vượt qua biết bao thăng trầm, biến thiên của lịch sử, bào mòn của thời gian, Thái miếu nhà Hậu Lê không còn giữ được diện mạo như xưa và đã trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo. Hiện nay, Thái miếu nhà Hậu Lê vẫn còn lưu giữ được nhiều hiện vật cổ, như: nghê gỗ, cột, kèo, xà, kẻ bằng gỗ lim, bức đại tự, thánh vị, long ngai. Trong đó, hàng nghê gỗ uy nghiêm đứng chầu ngay trước cửa điện thờ là một trong những hiện vật độc đáo, hàm chứa giá trị văn hóa – lịch sử, mỹ thuật sâu sắc. Hàng nghê gỗ tại Thái miếu nhà Hậu Lê có từ thế kỷ XVII, được làm bằng gỗ mít. Mặc dù được thể hiện với kích thước to, nhỏ khác nhau nhưng tất cả những con nghê ấy đều thu hút người xem bởi các đường nét chạm khắc tinh xảo, tài hoa, thế ngẩng cao đầu oai vệ, tôn nghiêm nhưng vẫn không mất đi nét gần gũi, thân thuộc. Những con nghê trước điện thờ của Thái miếu nhà Hậu Lê mang những nét đặc trưng của kỳ lân nghê mình vẩy, lưng có kỳ, đầu không có sừng vốn xuất hiện nhiều từ thời Nguyễn, ở những nơi tôn nghiêm của hoàng triều.

Với giá trị và ý nghĩa nhân văn sâu sắc cùng sức sống bền bỉ của hình tượng con nghê trong dòng chảy văn hóa - lịch sử dân tộc, thiết nghĩ, linh vật thuần Việt này cần được quan tâm, đầu tư, nghiên cứu, bảo tồn hướng tới xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII.

Theo Minh Quyên – Phương Anh
Chuyên mục VHNT, phát sóng ngày 16/3/2022
 

Ý kiến bạn đọc

Xem thêm bình luận

Đọc thêm

Nông dân Pù Luông làm du lịch

Nông dân Pù Luông làm du lịch

07:03 , 31/01/2026

Trong xây dựng Nông thôn mới ở khu vực miền núi,việc tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân là yêu cầu then chốt. Tại Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa, mô hình du lịch cộng đồng với nông dân là chủ thể đang phát huy hiệu quả rõ nét, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với bảo tồn văn hóa và môi trường sinh thái.

Tháng 1/2026, Thanh Hóa thu hơn 328 tỷ đồng từ hoạt động du lịch

Tháng 1/2026, Thanh Hóa thu hơn 328 tỷ đồng từ hoạt động du lịch

16:13 , 29/01/2026

Tháng 1/2026, hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa tiếp tục đạt được những kết quả tích cực. Trong tháng, toàn tỉnh ước đón 272.000 lượt khách du lịch, với tổng thu từ hoạt động du lịch ước đạt 328,5 tỉ đồng, tăng 5,3% so với cùng kỳ.

Chợ phiên Na Mèo cuối năm

Chợ phiên Na Mèo cuối năm

07:01 , 29/01/2026

Trong những ngày giáp Tết, không khí tại phiên chợ Na Mèo cũng trở nên rộn ràng hơn. Phiên chợ không chỉ là nơi trao đổi, mua bán các sản vật đặc trưng của đồng bào các dân tộc hai bên biên giới, mà còn là dịp để thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị, lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống, góp phần mang mùa xuân sớm đến với mọi nhà.

Bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch

Bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch

07:14 , 25/01/2026

Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch đang được nhiều địa phương miền núi của tỉnh Thanh Hóa triển khai bằng những cách làm phù hợp với điều kiện thực tế. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm vừa gìn giữ bản sắc văn hóa, vừa khai thác hiệu quả tiềm năng bản địa, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội bền vững cho khu vực miền núi nơi còn nhiều dư địa nhưng đòi hỏi cách làm phù hợp, lâu dài.

Tháng 1/2026, Thanh Hóa đón 272.000 lượt khách du lịch

Tháng 1/2026, Thanh Hóa đón 272.000 lượt khách du lịch

07:11 , 25/01/2026

Tháng 1/2026, hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa tiếp tục đạt được những kết quả tích cực. Trong tháng toàn tỉnh ước đón 272.000 lượt khách du lịch, tăng 2,6% so cùng kỳ năm 2025.

Phim Việt đầu tiên dựa trên truyền thuyết Chử Đồng Tử sẽ công chiếu dịp Tết Nguyên đán

Phim Việt đầu tiên dựa trên truyền thuyết Chử Đồng Tử sẽ công chiếu dịp Tết Nguyên đán

08:22 , 24/01/2026

Lấy cảm hứng từ truyền thuyết Chử Đồng Tử - Tiên Dung, bộ phim “Huyền tình Dạ Trạch” do Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội sản xuất sẽ ra rạp từ ngày 6/2 và khởi chiếu chính thức trên toàn quốc từ ngày 10/2 (tức 23 tháng Chạp). Đây là lần đầu tiên một đài truyền hình mạnh dạn gia nhập “đường đua” phim Tết trên màn ảnh rộng và cũng là lần đầu tiên truyền thuyết về Chử Đồng Tử - một trong "tứ bất tử" của văn hóa tín ngưỡng Việt Nam được đưa ra rạp.

Hàng trăm người dân đổ về Đền Nưa - Am Tiên trong ngày đầu mở cửa trở lại

Hàng trăm người dân đổ về Đền Nưa - Am Tiên trong ngày đầu mở cửa trở lại

20:08 , 19/01/2026

Thực hiện chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thường trực Tỉnh ủy và Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, từ ngày 30/12, Khu di tích Quốc gia Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu tạm dừng đón khách để vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan, cơ sở hạ tầng, đảm bảo khang trang, sạch đẹp, tôn nghiêm. Hôm nay, 19/1, trong ngày đầu mở cửa trở lại, di tích đã đón hàng trăm lượt người dân và du khách đến dâng hương, chiêm bái.

Triển lãm tranh cổ động chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng

Triển lãm tranh cổ động chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng

18:23 , 19/01/2026

Từ ngày 17/01 đến ngày 26/01, tại Công viên Hội An, phường Hạc Thành, Trung tâm Triển lãm và xúc tiến du lịch Thanh Hóa tổ chức Triển lãm tranh cổ động tuyên truyền về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Chi hội Lữ hành Thanh Hóa khảo sát, kết nối du lịch tại Hạ Long - Yên Tử

Chi hội Lữ hành Thanh Hóa khảo sát, kết nối du lịch tại Hạ Long - Yên Tử

11:00 , 19/01/2026

Nhằm chuẩn bị cho mùa du lịch năm 2026, từ ngày 16 đến ngày 18/1, Chi hội Lữ hành - Hiệp hội Du lịch tỉnh Thanh Hóa vừa tổ chức chương trình khảo sát, kết nối tour tuyến tại Quảng Ninh với chủ đề “Một hành trình - hai miền di sản Hạ Long - Yên Tử”. Chương trình có sự tham gia của lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa cùng 26 doanh nghiệp hội viên của Chi hội.

Di tích quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu mở cửa trở lại đón khách tham quan

Di tích quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu mở cửa trở lại đón khách tham quan

20:37 , 18/01/2026

Theo thông tin từ Ban quản lý di sản Thành Nhà Hồ và các Di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, từ ngày 19/1/2026, Khu di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu sẽ mở cửa trở lại đón khách tham quan sau thời gian tạm dừng hoạt động để chỉnh trang cảnh quan di tích.