Hình tượng con Rồng trong văn hóa

Thời các triều đại phong kiến trước đây, Rồng là hình ảnh tượng trưng cho quyền uy tuyệt đối của các đấng thiên tử. Trải qua các triều đại từ thời Lý, Trần, Hậu Lê đến thời Nguyễn, hình tượng con Rồng Việt đã có nhiều kế thừa và biến đổi phù hợp với thời đại nhưng vẫn giữ được nét riêng của Rồng Việt Nam, là hình tượng của mưa thuận gió hoà, là vật linh uy nghi đứng vào hàng bậc nhất trong tứ linh.

Trong đời sống văn hoá tinh thần của người Việt Nam, có rất nhiều truyền thuyết về Rồng. Nếu như thủ đô Hà Nội từng gắn với câu chuyện Lý Thái Tổ mơ thấy Rồng bay lên mà đặt kinh đô là Thăng Long (rồng bay), thì Vịnh Hạ Long có truyền thuyết đàn Rồng hạ giúp dân đánh giặc. Nơi trời Nam, đồng bằng Nam Bộ phì nhiêu được làm nên bởi dòng sông mang tên Cửu Long.

Tiến sỹ, Nhà nghiên cứu văn hoá Hoàng Minh Tường chia sẻ: "Trong tâm thức của dân gian, con Rồng xuất hiện đầu tiên với tín ngưỡng biểu trưng cho nguồn nước, mà Việt Nam là một đất nước văn minh nông nghiệp lúa nước. Rồng gắn liền với nước, và nước là hiền hoà, mang lại cho cây trồng tươi tốt. Người ta thấy được vai trò quan trọng của con Rồng, nên rồng được gắn với quyền lực, và bây giờ con Rồng đã trở thành một linh vật hết sức gần gũi, tôn nghiêm của Việt Nam."

Là biểu tượng của sự cao quý, sức sống vĩnh hằng và sức mạnh vũ trụ nên hình tượng Rồng được sử dụng nhiều nhất có lẽ trong kiến trúc đình chùa. Phong cách thể hiện con Rồng qua các thời kỳ là một căn cứ để các nhà khoa học xác định niên đại công trình kiến trúc nào đó.

Tiếp nối các giá trị văn hoá truyền thống cha ông, ngày nay, Rồng không chỉ nằm yên trong sử sách, trong các tác phẩm mỹ thuật, mà còn múa, bay lượn một cách sống động và hấp dẫn trong các lễ hội dân gian... Cuộc sống hiện đại, con Rồng đã được gần gũi hơn khi đi vào từ đời sống tâm linh, tín ngưỡng đến các vật dụng của nhiều gia đình…

Trong suốt 4 nghìn năm văn hiến, kể từ thời các vua Hùng dựng nước đến nay, con Rồng Việt luôn gắn bó, hiện diện trong đời sống văn hóa, tinh thần của dân tộc, là biểu tượng của những phẩm chất cao đẹp, sức vươn lên mạnh mẽ và niềm tự hào dân tộc của người Việt qua các thời kỳ lịch sử.