Hình tượng con trâu trong văn hóa Việt Nam

Như một lời hẹn ước, trước thềm năm Tân Sửu, họa sỹ Nguyễn Thanh Sơn lại bắt tay vẽ bức tranh về con Trâu. Mặc dù ông đã nhiều lần gửi gắm tư tưởng, tình cảm vào hình ảnh thân thương, gần gũi này, nhưng mỗi lần cầm cọ nắn nót, chau chuốt từng đường nét trên bức tranh chào đón năm Sửu, nỗi nhớ về tất cả những gì thân thuộc, thiêng liêng nhất gắn bó từ thủa thiếu thời nơi làng quê thanh bình lại hiện lên da diết. Trong tranh của ông, hình ảnh con trâu bao giờ cũng hiện lên với dáng vẻ vạm vỡ, khỏe khoắn và gần gũi.

Từ xa xưa, có lẽ, chính quá trình lao động bên nhau cùng những nét tương đồng về số phận, tính cách giữa người nông dân trong chế độ cũ và con trâu là yếu tố quan trọng khiến cho trâu và người trở nên gần gũi. Con trâu hiền lành chăm chỉ, vất vả một nắng hai sương "làm không kịp thở, ăn chẳng kịp nhai"; trâu cũng thật thà, chất phác, chịu thiệt thòi do "trâu chậm uống nước đục”… Không chỉ vậy, trâu còn là một loài vật dũng mãnh, thiện chiến và đoàn kết, thông minh như bản chất người nông dân Việt Nam. Điều này thể hiện rõ qua nhiều câu chuyện cổ như: Trí khôn của ta đây, Trâu đoàn kết giết hổ, Sự tích hồ Kim Ngưu và giai thoại dân gian về Đinh Bộ Lĩnh thuở nhỏ chăn trâu, lấy cờ lau tập trận. Nhiều đặc tính của trâu còn được dùng để nói về con người, như: “khỏe như trâu”, "yếu trâu hơn khỏe bò" "đàn gẩy tai trâu", "sáng tai họ, điếc tai cày"… Hình tượng con trâu còn đi vào nhiều phong tục, lễ hội đặc sắc gắn với nền văn hóa nông nghiệp lúa nước lâu đời của nước ta. Trong dòng chảy văn học nghệ thuật hiện đại, con trâu trở thành đề tài, nguồn cảm hứng phong phú của thơ ca, hội họa, điêu khắc, âm nhạc… Tại SEA Games 22 tổ chức tại Việt Nam, năm 2003, con trâu được chọn là “Linh vật”, tượng trưng cho sức mạnh và tinh thần thượng võ của người Việt, thể hiện ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ngày nay, hình ảnh con trâu có phần xa lạ với một bộ phận giới trẻ sinh ra và lớn lên nơi thị thành. Dẫu vậy, kho tàng văn hóa dân gian phong phú, đồ sộ cùng với sự tâm huyết, trăn trở của thế hệ văn nghệ sỹ sinh ra từ làng, hình tượng con trâu sẽ sống mãi trong đời sống dân tộc, là một biểu tượng đẹp gắn liền với quê hương, đất nước, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam./.

Bản tin Thanh Hóa ngày mới TTV