Một số nguyên tắc khi viết cho báo mạng điện tử

Thứ nhất,so sánh bằng cách đọc cùng một văn bản trên bản in và trên máy tính sẽ thấy ngay sự khác nhau. Trên bản in, người đọc cảm thấy dễ đọc và không bị mỏi mắt. Toàn bộ nội dung thông tin xuất hiện đồng thời trước mắt do vậy họ hoàn toàn chủ động trong việc tiếp nhận thông tin. Sự chủ động bao gồm từ việc bố trí không gian, thời gian, địa điểm, lựa chọn trình tự, tốc độ và cách thức đọc. Khi đọc, người đọc hoàn toàn có thể đọc lướt nhanh tiêu đề hoặc đọc kỹ, đọc lại những nội dung phức tạp.

Trên báo mạng điện tử, người đọc bị hạn chế bởi độ rộng của màn hình, sẽ có những khu vực khuất khiến họ không xác định được bố cục và độ dài tối đa của văn bản. Độc giả vừa đọc vừa liên tục cuộn thanh trượt dọc vì họ chỉ có thể xem từng trang báo hiển thị trên màn hình máy vi tính, điện thoại di động, ipad…

Thêm nữa, một điều dễ nhận thấy là sự phát sáng và độ phân giải của màn hình máy tính dễ gây ra mỏi mắt, tâm lý mệt mỏi ở người đọc. Một nghiên cứu của nhà phân tích web Jakob Nielsen(Kỹ sư nhiều năm kinh nghiệm tại Sun Microsystems) cho thấy tốc độ đọc trên máy tính thường chậm hơn trên giấy khoảng 25% tức là trong cùng một khoảng thời gian, đọc trên giấy được 100 từ thì đọc trên mạng máy tính chỉ được 75 từ.

Theo nghiên cứu của dự án Eyetrack III (dự án nhằm nghiên cứu thói quen độc, xem website tin tức), ở trang chủ, người đọc báo mạng điện tử thường bắt đầu tại góc phía trên, bên trái của trang, nhìn quanh một lúc tại khu vực đó rồi chuyển đến khu vực thấp hơn bên phải.Sau khi đọc hết phần trên, họ chuyển xuống góc dưới bên trái. Cuối cùng là nhìn khu vực cạnh dưới và cạnh bên phải của trang báo. Kết quả này đúng với quy luật đọc từ trái sang phải, từ trên xuống dưới.

Thứ hai,khi tiếp nhận thông tin từ báo in, người đọc phối hợp các động tác một cách tuần tự, nhịp nhàng gần như theo quán tính, quá trình đọc không bị làm đứt đọan. Hoặc khu xem truyền hình và nghe phát thanh, công chúng cũng có một tư thế tiếp nhận thật thoải mái (ngồi, nằm…). Còn khi tiếp nhận thông tin từ báo mạng điện tử, họ luôn phải “dán” vào màn hình và không thể rời xa con chuột. Con chuột đi đến đâu, mắt dõi theo đến đấy và quá trình đọc luôn bị gián đoạn, diễn ra chậm chạp. Điều này cũng gây tâm lý mỏi mệt, không thoải mái.

Thứ ba,Khi đọc, nghe, xem báo mạng điện tử, công chúng được chủ động trong quá trình tiếp nhận thông tin. Tức là họ có quyền lựa chọn tần suất và trình tự tiếp nhận chứ không phải lần lượt theo định sẵn như trong phát thanh hay truyền hình. Tuy nhiên, người đọc lại không thể đánh dấu vào văn bản (bằng ký hiệu, bằng bút..) giống như trong báo in nên khi muốn tham khảo lại thông tin trước đó, họ phải đọc lại từng dòng, đoạn, lần theo lô gích thông tin để xác định vị trí cần tìm.

Thứ tư,công chúng báo mạng điện tử rất ít thời gian. Jakob Nielsen đã tiến hành một nghiên cứu chi tiết trước khi đi đến kết luận rằng độc giả web không hề đọc mà chỉ “lướt mắt”. Một nguyên nhân thường xuyên được dẫn ra là khi đọc báo in, độc giả có thể gác mọi việc sang một bên còn đa phần những người đọc tin trên báo mạng điện tử là khi… đang làm việc. Họ chỉ tranh thủ thời gian trong buổi, ngày làm việc để nhấn chuột vào đường dẫn khi thấy một tiêu đề hấp dẫn hoặc một vấn đề quan tâm.

Thêm nữa, công chúng báo mạng điện tử có quá nhiều sự lựa chọn, nên nhìn chung họ luôn có xu hướng tìm đọc những tin bài nổi bật, lướt nhìn một vài từ đầu tiên của tiêu đề (đặc biệt nững tiêu đề ở phía trên), sau đó lướt đến sapô để xem qua nội dung thông tin. Vì vậy, nếu không tìm thấy thông tin nào hấp dẫn, thú vị họ sẽ không dừng mắt tại trang báo đó. Chỉ có số ít hoặc trong những trường hợp cụ thể người đọc mới lưu và tải văn bản về máy.

b.Đặc điểm ngôn ngữ báo điện tử

Ngôn ngữ báo mạng điện tử đương nhiên phải mang trong mình đầy đủ những tính chất của ngôn ngữ báo chí nói chung như: Tính chính xác, tính thời sự, tính ngắn gọn, tính đại chúng…Song bên cạnh đấy, ngôn ngữ báo mạng điện tử cũng có một số đặc trưng riêng biệt.

. Ngôn ngữ báo mạng điện tử là ngôn ngữ đa phương tiện

Với báo mạng điện tử, chữ viết, hình ảnh (động và tĩnh), âm thanh, tiếng động…đều có thể chuyển hóa thành ngôn ngữ thông tin. Trên một tác phẩm báo mạng điện tử, công chúng có thể tiếp cận thông tin bằng cả ba cách: đọc, nghe và xem.

Trong báo in, chỉ có thể tiếp nhận thông tin bằng mắt, tưởng tượng sự kiện qua con chữ; phát thanh chỉ cho tiếp cận thông tin bằng thính giác; truyền hình linh hoạt hơn bằng ngôn ngữ hình ảnh, lời nói và âm thanh sống động nhưng lại phải tuân theo thời gian tuyến tính tức là công chúng chỉ có thể tiếp nhận thông tin một cách tức thời mà không có khả năng quay lại với điều chưa hiểu hoặc đầu tư thời gian để nghiền ngẫm thấu đáo điều lĩnh hội được. Ngôn ngữ đa phương tiện của báo mạng điện tử đã tạo ra hiệu quả vượt bậc khiến công chúng vừa thâu nhận được lượng thông tin phong phú, hấp dẫn vừa cảm thấy hài lòng khi được quyền chủ động tiếp nhận theo cách riêng của mình.

. Ngôn ngữ báo mạng điện tử có sự kết hợp nhiều phong cách trong nhiều lớp thông tin

Những văn bản mà công chúng báo mạng điện tử tiếp nhận là những văn bản đặc biệt – siêu văn bản. Từ văn bản này công chúng có thể liên kết với các văn bản khác hay những tiệp dữ liệu âm thanh, hình ảnh…Công chúng không bị bó hẹp phạm vi một tờ báo mà tự do “đi lại” trong nhiều lớp thông tin. Đương nhiên, mỗi lớp thông tin mang trong mình một phong cách ngôn ngữ, chúng đan xen, hòa quyện vào nhau.

. Ngôn ngữ báo mạng điện tử ít mang dấu ấn cá nhân của tác giả

Một bài trên báo mạng điện tử có thể sử dụng nhiều phương tiện truyền tải như chữ viết, hình ảnh, âm thanh…và có thể được nhiều người thể hiện. Hơn nữa, nhiều lớp thông tin với nhiều phong cách thể hiện được chứa đựng trong một văn bản. Do đó, người đọc khó nhận biết được bản sắc riêng của nhà báo trong từng tác phẩm.

.Ngôn ngữ báo mạng điện tử mang bản sắc dân tộc và có tính quốc tế

Giống như các loại hình báo khác, ngôn ngữ báo mạng điện tử cũng mang đậm bản sắc văn hóa của đất nước, dân tộc. Đó là ngôn ngữ của toàn dân, biểu hiện của ý thức dân tộc thống nhất. Ngôn ngữ báo mạng điện tử còn có tính quốc tế bởi phạm vi phục vụ, đối tượng độc giả của loại hình báo chí này là toàn cầu. Vì vậy, từ ngữ, ngữ pháp, văn phong…phải phù hợp, giành cho nhiều đối tượng độc giả khác nhau.

BTO