Phát triển nghề trồng nấm sò ở huyện Đông Sơn

Nấm sò hay còn gọi là nấm bào ngư là một trong những loại nấm ăn được nuôi trồng phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Nấm sò có tên khoa học là Pleurotus ostreatus. Đây là loại nấm dễ canh tác, cho năng suất cao, là loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, với nhiều công dụng hữu ích với sức khỏe cho con người.

Với điều kiện tự nhiên phù hợp, nguồn lao động dồi dào và nhu cầu thị trường ổn định, hiện nay trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đang có hàng trăm hộ dân làm nghề trồng và sản xuất nấm tươi. Do dễ trồng, dễ tiêu thụ nên nghề trồng nấm đã góp phần cải thiện và nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là ở vùng nông thôn. Huyện Đông Sơn có nhiều hộ tham gia trồng nấm khá hiệu quả. Tuy dễ trồng, dễ canh tác, thế nhưng chứng kiến cảnh bà con nông dân trồng nấm mới thấy nghề này cũng lắm công phu, mất nhiều công sức, do chủ yếu làm thủ công là chính và có nhiều công đoạn sản xuất.

Tranh thủ những ngày trời nắng ấm, ông Ngô Văn Châu và con trai là anh Ngô Văn Chung ở thôn Yên Doãn, xã Đông Yên, huyện Đông Sơn lại bắt tay vào công việc trồng nấm. Anh Chung cho biết: gia đình làm nghề này được khoảng 7 năm, sau khi tham quan các mô hình trồng nấm ở xã Đông Hòa. Do quy mô nhỏ, cơ sở vật chất, vật tư phục vụ trồng nấm còn hạn chế và gặp nhiều khó khăn, nên thu nhập chưa cao. Vụ nấm vừa rồi, gia đình anh Chung trồng và xuất bán được khoảng 15 tấn, chủ yếu là nấm sò trắng, mang về thu nhập hơn 180 triệu đồng. Mặc dù thu nhập chưa được như mong muốn, nhưng cũng đã góp phần cải thiện cuộc sống gia đình. Theo anh Chung, quy trình trồng và chăm sóc nấm sò trắng phải trải qua rất nhiều công đoạn, từ chuẩn bị nguyên vật liệu, giống, sấy hấp, chăm sóc cho đến thu hoạch…

Tâm huyết với nghề trồng nấm, anh Ngô Văn Chung ấp ủ dự định sẽ tiếp tục mở rộng qui mô sản xuất theo hướng ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng, đáp ứng với xu thế và nhu cầu thị trường.

Để nghề trồng nấm sò mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn, theo các chuyên gia nông nghiệp, ngoài việc đầu tư cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ,  thì yếu tố mùa vụ và tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật luôn đóng vai trò then chốt.

Về mùa vụ:  Nấm sò có thể trồng quanh năm. Tuy nhiên thời điểm thích hợp nhất là trồng vào tháng 9 năm trước đến tháng 3 năm sau. Lúc này, thời tiết mát mẻ, dễ chịu.

Về nguyên liệu: Nấm sò có thể mọc trên nhiều loại cơ chất khác nhau. Tuy nhiên, phổ biến hiện nay vẫn là mạt cưa cao su, rơm rạ, bã mía.

+ Trộn mạt cưa cao su với 0,5% vôi, đảo đều, ủ thành đống để tạo thành cơ chất trồng nấm. Sau đó, bà con thêm các thành phần dinh dưỡng cần thiết nếu như mạt cưa nghèo dinh dưỡng. Bổ sung 5% cám gạo, 3 – 5% bột đậu nành trước khi đóng túi.

+ Sau khi nguyên liệu đạt yêu cầu, cho vào túi nilon. Thông trường mỗi trang trại trồng nấm sẽ duy trì từ 5000 – 10.000, 20.000 bịch. Có thể đóng bịch giá thể theo phương pháp thủ công hoặc đóng bịch bằng máy. Bịch giá thể sau khi đóng gói sẽ được thanh trùng bằng hơi. Sau đó đem đi cấy meo giống, nhét bông tại cổ bịch và ươm sợi, trồng, chăm sóc, thu hái.

Địa điểm trồng nấm: Cách xa nguồn lây bệnh như bãi rác, chuồng trại chăn nuôi, cống rãnh, phế thải trồng nấm. Cách xa các nhà máy xẻ gỗ, nhà máy chế biến nông sản, nhà máy xay sát, nơi có nhiều bụi bặm, ô nhiễm. Nên bố trí nhà trồng nấm ở địa điểm cao, thông thoáng, không khí và nguồn nước sạch sẽ. Ưu tiên khu vực dễ thoát nước, không có nước tù, nước đọng.

Quy cách cách làm nhà trồng nấm sò: Nhà trồng nấm nên được bố trí thành các phân khu riêng. Về cơ bản gồm: khu chế biến nguyên liệu, giá thể trồng nấm; khu nhà ươm sợi; khu nhà trồng. Nếu quy mô rộng, nên làm thêm khu xử lý bịch nấm sau khi thu hoạch.

Diện tích trang trại trồng nấm sò: Dưới 1000 bịch: khoảng 5m2; dưới 5000 bịch: 25 – 35m2; từ 10.000 bịch trở lên: rộng khoảng 60m2 trở lên.

Ngoài ra còn có phòng cấy giống. Nấm sò tương đối dễ trồng, bà con có thể tự làm phòng cấy, không cần tủ cấy vô trùng. Phòng cấy là căn phòng sạch sẽ, kín, được sát trùng và có đầy đủ ánh sáng. Cơ bản nhất, có thể dùng bạt quây kín xung quanh.

Nhà trồng nấm sò cũng thiết kế tương tự. Sử dụng tre, nước, lá cọ, lá tranh, lá dừa để tạo độ thoáng mát và tiết kiệm chi phí. Bên trong nhà trồng phải đáp ứng được yêu cầu về điều kiện môi trường cho nấm sinh trưởng, phát triển. Bà con có thể tạo hệ thống phun sương để thuận tiện tưới tiêu mà không làm bịch nấm bị úng nước. Ngoài ra còn cần chuẩn bị kệ chắc chắn hoặc dây treo bịch nấm. Dùng dây treo cần đảm bảo độ chắc chắn.    

Điều kiện ánh sáng: Theo các chuyên gia nông nghiệp, giai đoạn sinh trưởng hệ sợi: không cần ánh sáng. Giai đoạn hình thành quả thể nấm: cần ánh sáng có cường độ trung bình 200lux. Nếu mạnh quá sẽ ngăn quá trình hình thành quả thể. Còn nếu yếu quá, sẽ kích thích chân nấm mọc dài, mũ hẹp.     

Trồng nấm bằng phương pháp thủ công truyền thống có nhiều hạn chế. Vì vậy hiện nay nhiều hộ gia đình, hợp tác xã đã và đang ứng dụng thiết bị công nghệ để trồng. Nhận thấy quy trình trồng nấm thủ công tốn nhiều nhân lực và thời gian, chất lượng sản phẩm chưa cao, năm 2014, sau khi tốt nghiệp Khoa quản trị kinh doanh - Trường Đại học Hồng Đức, anh Lê Trọng Thiện cùng một người bạn thân làm nghề cơ khí đã nghiên cứu và sản xuất thành công thiết bị công nghệ đồng bộ, mang lại nhiều tiện ích trong sản xuất nấm gồm:  băng tải, máy trộn, lò hấp sấy và máy đóng bịch…

Năm 2019 tại cuộc thi ý tưởng thanh niên khởi nghiệp lần thứ IV do Tỉnh đoàn Thanh Hóa tổ chức, công trình Lò hấp phôi nấm tự động sử dụng điện 3 pha của nhóm tác giả Lê Trọng Thiện đã đạt giải nhất, sau đó đạt giải 3 tại Cuộc thi sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc lần thứ VIII do Hội nông dân Viêt Nam tổ chức; được chứng nhận Sản phẩm Công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh.

Hiện tại Lê Trọng Thiện đã thành lập Công ty  và mở xưởng sản xuất dây chuyền thiết bị công nghệ phục vụ trồng nấm tại xã Đông Khê, huyện Đông Sơn. Với sự giúp đỡ của Hội nông dân huyện, Lê Trọng Thiện đang ấp ủ Đề án xây dựng HỢP TÁC XÃ THIÊN PHÚ SMART AIRFARM. Ngoài việc sản xuất, lắp đặt dây chuyền thiết bị công nghệ đồng bộ phục trồng sản xuất nấm, mục tiêu của Hợp tác xã là tập trung sản xuất các loại nấm ăn như mộc nhĩ, nấm đùi gà, nấm hương; chế biến các loại nấm tươi thành những sản phẩm có giá trị cao và dễ sử dụng hàng ngày cho khách hàng; thu mua nấm tươi cho các hộ dân trên địa bàn huyện; tổ chức các hoạt động tham quan, trải nghiệm và đào tạo nghề trồng nấm miễn phí cho người có nhu cầu. Anh Lê Trọng Thiện, xã Đông Khê  huyện Đông Sơn , tỉnh Thanh Hóa cho biết thêm dự định và mong muốn lớn nhất của công ty là xây dựng một trang trại sản xuất các loại nước sạch với quy mô lớn, đồng thời là nơi trình diễn công nghệ sản xuất nấm mới nhất hiện nay.

Hy vọng rằng, dây chuyền thiết bị công nghệ trồng nấm đồng bộ và Đề án thành lập hợp tác xã sản xuất, chế biến nấm sẽ góp phần mở ra những triển vọng mới, giúp các gia đình nông dân nâng cao giá trị kinh tế của nghề trồng nấm. Đồng thời, tạo ra các sản phẩm nấm sạch, chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thị trường./.

Quang Tùng - Xuân Lộc – Lê Công/ Phim Khoa giáo ngày 24.3-TTV