Quản lý đàn ong mật vụ xuân hè

1. Khôi phục đàn ong đầu vụ:

Do trong mùa đông nhiệt độ xuống thấp ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của đàn ong nên số ong thợ giảm nhiều. Muốn thu được lượng mật trong vụ xuân hè nhiều nhất thì người nuôi ong cần can thiệp để đầu vụ có đàn ong khỏe mạnh (có ong chúa đẻ nhiều trứng, số lượng ấu trùng, ong thợ nhiều…). Phải bảo vệ đàn ong trước sự tấn công của ong rừng, chuồn chuồn, và một số côn trùng khác.

Đối với những ngày còn rét đậm, cần có biện pháp chống rét cho đàn ong, đặt tổ cần tránh hướng gió đông bắc, dùng bao tải hoặc rơm rạ ủ ấm cho tổ ong bên ngoài, sử dụng báo bọc quanh tổ ở bên trong, thu nhỏ cửa tổ…Trong thời gian này cần cho ong ăn thêm kháng sinh để phòng bệnh (nhất là bệnh thối ấu trùng). Nên chuyển ong đến vùng có nhiều hoa, rút bớt cầu xấu thay thế cầu mới để kích thích ong chúa đẻ khỏe. Thay chúa kém bằng chúa có chất lượng trước vụ mật 30-40 ngày cho ăn để kích thích chúa đẻ. Cắt góc bánh tổ, sửa bánh tổ để ong có điều kiện cơi nới thêm. Đầu vụ do mật hoa chưa nhiều nên có thể cho ong ăn thêm đường theo tỷ lệ 1:1 (1kg đường pha trong 1 lít nước), cho ong ăn làm nhiều lần để kích thích đàn ong xây tầng và kích thích ong chúa đẻ. Nếu áp dụng kỹ thuật đúng, thì sự tác động vào chất lượng đàn ong thể hiện rất rõ rệt.

Nhờ sự tài trợ của tổ chức JICA (Nhật Bản) thông qua hướng dẫn kỹ thuật trực tiếp của Trung  tâm khuyến nông Thanh Hoá, nghề nuôi ong ở xã Ngọc Trạo, Thạch Thành đang phát triển theo chiều hướng rất tích cực. Nhiều khâu kỹ thuật mới đã được bà con áp dụng và đem lại hiệu quả rõ rệt:

+ Thứ nhất là nắm vững kỹ thuật, được dự án đầu tư về con giống, đầu tư về kỹ thuật: về thời điểm chăm sóc, thời điểm phát triển thì mình phải vào cầu này, thời điểm nào thay nhộng, thay tướng, thời điểm nhân đàn, thời điểm quay mật, có nhiều cái mới so với lúc tự nuôi.

Ví dụ lúc chưa tham gia dự án cầu có thể lưu năm nọ sang năm kia, khi tham gia dự án cầu 1 năm là phải thay cầu, cầu đen là phải thay, càng thay bao nhiêu thì con ong giảm bệnh đi. Khi cầu già mang nhiều mầm bệnh.

+ Thứ hai thay tướng, trước để 2 - 3 năm thay tướng, giờ 1 năm thay tướng thì hiệu suất cao hơn, tướng trẻ đẻ nhiều. 

+ Thứ 3: kỹ thuật phát hiện được sớm, ví dụ bệnh thối ấu trùng, thối ấu trung nhỏ, thối ấu trùng tuổi lớn.

2. Chia đàn:

Tác động để chia đàn cho ong là một biện pháp quan trọng để tăng số đàn, số quân nhằm thu được lượng mật cao nhất và hạn chế hiện tượng ong chia đàn tự nhiên làm giảm số lượng ong trong đàn.

Trước khi chia đàn tự nhiên 2-3 tuần, đàn ong xây nhiều lỗ ong đực ở hai góc dưới hoặc phía dưới bánh tổ (chú ý: trong một số trường hợp đàn ong không xây lỗ ong đực nhưng vẫn chia đàn tự nhiên). Đắp mũ chúa ở phía dưới bánh tổ, số lượng từ 3-7 chiếc với tuổi ấu trùng khác nhau. Khi chia đàn, chúa cũ cùng với một bộ phận ong thợ bay ra khỏi tổ. Đàn ong khi chia đàn tự nhiên không ồn ào náo nhiệt như khi bốc bay. Khi bay ra khỏi tổ, đàn ong thường đậu lại ở nơi gần tổ cũ nhưng ong thợ cũng không quay lại tổ cũ.

Cách can thiệp chia đàn cho ong: Cần cho ong xây tầng kịp thời, thay chúa già bằng chúa trẻ. Đặt tổ ong nơi râm mát, chuyển ong từ thùng hẹp sang thùng rộng hơn, đổi cầu nhộng của đàn ong khỏe thay thế cầu của đàn ong yếu để có chỗ cho ong chúa đẻ, diệt bớt ong đực, dùng kim châm vào mũ chúa hoặc vặt bỏ mũ chúa. Sau vụ hoa, cần chủ động chia đàn để chuẩn bị đàn ong cho vụ mật sau.

3. Khai thác mật:

Chất lượng mật ong phụ thuộc vào nhiều tố như: Cây nguồn mật; giống và cách quản lý đàn ong; điều kiện thời tiết khi thu mật; dụng cụ thu mật, cách tinh lọc và bảo quản mật…Chính vì vậy, người dân nuôi ong cần chú ý để thu được mật có chất lượng tốt nhất.

Với thời điểm khai thác mật: việc xác định thời điểm quay mật lần đầu và lần cuối rất quan trọng phụ thuộc vào đặc điểm nở hoa của từng loại cây, thời tiết và kinh nghiệm nuôi ong; khi nguồn hoa nở được 10-15% thì bắt đầu quay mật, lúc quay mật mà thấy ong bay nhiều vào dụng cụ quay mật (ong cướp mật) thì phải dừng lại và chỉ nên quay tỉa. Có những đàn trong vụ mật cần quay sớm và quay dày vòng, nếu thế đàn mạnh, khả năng tạo mật tốt để tránh ong chia đàn tự nhiên. Trái lại nếu đàn yếu làm mật kém thì quay muộn và thưa vòng hơn; đối với đàn đang làm chúa hoặc có bệnh thì không được quay.

Xử lý mật ong kết tinh: mật ong sau khi để trong chai, lọ một thời gian có thể kết tinh thành một lớp màu trắng đóng ở dưới đáy hoặc một phần chai mật mà nhiều người lầm tưởng là người nuôi ong cho ong ăn đường để tạo mật. Về thực chất đây là đường gluco, đường gluco trong mật càng nhiều thì càng dễ và nhanh bị kết tinh. Ngoài ra sự kết tinh của mật còn phụ thuộc vào các yếu tố như: nhiệt độ môi trường (nhiệt độ từ 6-20oC mật dễ bị kết tinh), cây nguồn mật (Ví dụ: hoa cao su, bạc hà dễ kết tinh; hoa nhãn, vải, hoa tràm mật khó kết tinh)…Cách xử lý mật kết tinh trong chai là ngâm chai mật vào chậu nước nóng 60-70oC đến khi kết tinh tan hết và làm nguội mật nhanh bằng cách nhúng chai mật vào nước lạnh.

Trên đây là một số vấn đề cần quan tâm khi chăm sóc, khai thác đàn ong vụ xuân hè người nuôi ong cần biết để có thể quản lý và khai thác tốt đàn ong.