Sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013 - Yêu cầu cấp thiết trong tình hình mới

Kể từ khi thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đến nay, nước ta đã có 5 bản Hiến pháp; đó là Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013. Mỗi một bản Hiến pháp ra đời đều mang dấu ấn của bối cảnh lịch sử, tình hình đất nước trong các giai đoạn khác nhau, nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước.

Trong bối cảnh hiện nay, Đảng, Nhà nước đang chủ trương xây dựng hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và gần dân hơn. Để thực hiện chủ trương mới, mang tính đột phá này, yêu cầu trước hết là phải sửa đổi, bổ sung Hiến pháp.

Ông Lê Đức Tùng, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh Thanh Hoá cho biết, để thực hiện Nghị quyết của Trung ương về tinh gọn bộ máy, bỏ cấp trung gian là cấp huyện. Muốn thực hiện được điều này đặt ra vấn đề, đó là sửa đổi Hiến pháp theo hướng quy định chính quyền địa phương chỉ là hai cấp: cấp tỉnh và cấp xã. Tương tự như vậy về việc tinh gọn, tổ chức lại Mặt trận Tổ quốc và tổ chức đoàn thể đặt ra việc phải sửa đổi Điều 9, Điều 10 vì điều này liên quan tới những quy định của Hiến pháp và đạo luật gốc. Từ đó mới có thể thực hiện được quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng.

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, Hiến pháp là đạo luật gốc, có giá trị pháp lý cao nhất; mọi văn bản luật, dưới luật không được phép trái với Hiến pháp. Hiến pháp năm 2013 quy định chính quyền địa phương được tổ chức theo mô hình 3 cấp gồm tỉnh, huyện, xã. Mô hình này đã tồn tại lâu đời tại Việt Nam nhưng đang bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Việc sắp xếp, tổ chức lại bộ máy chính quyền địa phương 3 cấp thành 2 cấp, gồm cấp tỉnh và cấp xã, bỏ cấp huyện, nhằm giúp giảm bớt tầng nấc trung gian, từ đó tăng hiệu quả quản lý và điều hành. Chính quyền địa phương sẽ có quyền tự chủ cao hơn, giúp giải quyết nhanh chóng các vấn đề phát sinh tại cơ sở. Việc tinh gọn bộ máy sẽ đi kèm với ứng dụng công nghệ thông tin, giúp cải thiện dịch vụ công và tăng tính minh bạch.

Để tạo cơ sở cho việc cải cách bộ máy chính quyền địa phương, Dự thảo Hiến pháp năm 2013 quy định: "Đơn vị hành chính của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam gồm tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương". Cùng với việc tổ chức lại mô hình chính quyền địa phương; cơ cấu, tổ chức, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cũng được điều chỉnh để phù hợp với mô hình, bộ máy mới.

Theo Luật sư Nguyễn Hữu Giang, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Thanh Hoá, hiện nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đang trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013 với hai nội dung trọng tâm, đó là về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, về tổ chức chính trị xã hội và tổ chức xã hội nghề nghiệp; liên quan đến vấn đề thứ hai đó là mô hình chính quyền hai cấp, trước đây, Hiến pháp năm 2013 đang thực hiện đến nay, đó là mô hình chính quyền ba cấp, việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013 sang chính quyền hai cấp là phù hợp hơn trong giai đoạn hiện nay.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Huyền, Phó Trưởng bộ môn Luật, khoa Lý luận Chính trị - Luật, Trường Đại học Hồng Đức cho biết, sau hơn 10 năm triển khai thi hành thì Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định được giá trị vững chắc của mình, tuy nhiên hiện nay, khi mà tình hình đất nước có những thay đổi, đặc biệt liên quan đến cải cách bộ máy nhà nước thì việc yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung Hiến pháp để kịp thời thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng là hoàn toàn phù hợp.

Sau gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đất nước ta đã có sự phát triển vượt bậc về mọi mặt, nhưng vẫn cần phải tiếp tục chuyển biến và bứt phá để có thể hoàn thành các mục tiêu lớn đã đề ra. Việc sửa đổi Hiến pháp 2013 có ý nghĩa, tầm quan trọng đặc biệt, là yêu cầu khách quan, tất yếu, mang tính chất và ý nghĩa như một cuộc cách mạng, tháo gỡ điểm nghẽn của mọi điểm nghẽn, nhằm giải phóng mọi nguồn lực, tiềm năng của đất nước, của Nhân dân, đưa đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới.