Cửa khẩu quốc tế Na Mèo: Cửa ngõ giao thương quan trọng trên tuyến biên giới Việt - Lào

Nằm cách trung tâm Thành phố Thanh Hóa 194 km, cách trung tâm huyện Quan Sơn 53 km; cách tỉnh lỵ Sầm Nưa của tỉnh Hủa Phăn 80km, cách huyện Viêng Xay 40km, cửa khẩu Na Mèo và cửa khẩu Nậm Xôi đã được chính phủ 2 nước Việt Nam - Lào chính thức công bố là cửa khẩu quốc tế năm 2004. Đây là cửa khẩu quốc tế duy nhất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, nơi diễn ra các hoạt động giao thương chủ yếu giữa tỉnh Thanh Hóa với các tỉnh Bắc Lào. Với những đặc điểm nêu trên, cửa khẩu Quốc tế Na Mèo có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của tỉnh Thanh Hóa, cả về kinh tế, giao lưu văn hóa, đảm bảo quốc phòng - an ninh. 

Từ khi được nâng cấp thành cửa khẩu Quốc tế, hoạt động giao thương buôn bán, trao đổi hàng hóa của đồng bào các dân tộc vùng biên giới hai huyện Quan Sơn - Viêng Xay (Lào) diễn ra sôi động hơn. Trung bình hàng năm có khoảng từ 8.000 đến 10.000 lượt người xuất nhập cảnh qua lại, trao đổi hàng hóa, hợp tác làm ăn và giao lưu tình cảm. Ông Khăm Hom Mi Xay, Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch UB chính quyền huyện Viêng Xay – Tỉnh Hủa Phăn – Lào cho biết: "Viêng Xay là huyện nằm sát cạnh với Huyện Quan Sơn – Thanh Hóa, cửa khẩu quốc tế Na Mèo có vai trò rất quan trọng, góp phần thúc đẩy các hoạt động giao thương, phát triển kinh tế và Du lịch của huyện Viêng Xay chúng tôi; việc đi lại buôn bán, giao thương và giao lưu văn hóa của nhân dân hai huyện, nhất là người dân các thôn, bản vùng giáp biên giới được dễ dàng, thuận lợi hơn rất nhiều".

Giai đoạn 2016 - 2020, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai tỉnh Thanh Hóa – Hủa Phăn đạt gần 74 triệu USD, tăng 18% so với giai đoạn 2011 - 2015. Đặc biệt, kim ngạch xuất nhập khẩu song phương năm 2020 đạt 27,4 triệu USD, tăng gấp 2,1 lần so với năm 2019. Trong 6 tháng đầu năm 2022, tổng giá trị kim ngạch xuất nhập nhẩu song phương đạt gần 17 triệu USD, trong đó trị giá xuất khẩu đạt trên 14,4 triệu USD; trị giá nhập khẩu đạt gần 2,5 triệu USD.

Đồng chí Văn Xay Pheng Xum Ma, Ủy viên Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào, Bí thư Tỉnh ủy, Tỉnh trưởng tỉnh Hủa Phăn cho biết: "Đối với cửa khẩu Quốc Tế Nậm Sôi – Na Mèo là một cửa khẩu rất quan trọng của tỉnh Hủa Phăn và Thanh Hóa vì Thanh Hóa và Hủa Phăn chỉ có duy nhất một cửa khẩu Quốc tế trên đường biên đất liền, nên đã góp phần rất lớn cho việc phát triển kinh tế xã hội của hai tỉnh. Tuy vậy hiện tại khu kinh tế cửa khẩu chưa được phát triển, diện tích còn hẹp. Sau này chúng tôi có kế hoạch mở rộng mặt bằng tại khu vực cửa khẩu để xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết như: Kho hàng hóa, nhà hàng, khách sạn, nhà nghỉ…phù hợp với tiềm năng của tỉnh Hủa Phăn. Trên cơ sở 5 tiềm năng của tỉnh, chúng tôi dự kiến trồng trọt, chăn nuôi và du lịch là những tiềm năng sẽ được khai thác sau khi Cửa khẩu được mở rộng. Đối với tuyến Du lịch Viêng Say sẽ được khai thác sau khi nâng cấp cơ sở hạ tầng từ Quan Sơn đi Viêng Say và kết nối với các điểm du lịch trên địa bàn để thu hút du khách".

Để khai thác tiềm năng, giá trị của Cửa Khẩu quốc tế Na Mèo, thời gian qua, Huyện Quan Sơn đã quan tâm đến công tác quy hoạch phát triển thương mại dịch vụ, kêu gọi thu hút đầu tư vào địa bàn huyện, tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp đến đầu tư kinh doanh. Đồng thời, huyện chú trọng huy động các nguồn lực để đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông, hạ tầng thương mại, phục vụ dân sinh và phát triển kinh tế. Trong đó, chợ Cửa khẩu Na Mèo với diện tích 7.000m2, quy mô khoảng 200 điểm kinh doanh đã được đầu tư cải tạo, nâng cấp, đạt tiêu chuẩn chợ hạng III.

Để tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy hợp tác kinh tế xã hội giữa 2 tỉnh Thanh Hóa – Hủa Phăn và 2 huyện Quan Sơn – Viêng Xay, chính quyền địa phương 2 bên đường biên giới đều rất chú trọng đến công tác đảm bảo quốc phòng – an ninh, giữ vững trật tự an toàn xã hội, phối hợp đấu tranh phòng chống tội phạm, cùng nhau xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị. Trong đó, lực lượng biên phòng 2 bên đóng vai trò rất quan trọng. Đứng chân trên địa bàn huyện Quan Sơn, thời gian qua, đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Na Mèo không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia, mà còn làm tốt công tác đối ngoại biên phòng. Đồng thời, Đồn đã phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng của hai tỉnh làm tốt công tác kiểm soát xuất nhập cảnh, đẩy mạnh cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động nghiệp vụ, tạo điều kiện thuận lợi để người dân và doanh nghiệp thực hiện các thủ tục qua lại cửa khẩu biên giới được thuận lợi, nhanh chóng; đồng thời đấu tranh hiệu quả với các hoạt động xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu, gian lận thương mại trên khu vực biên giới.

Sau gần 20 năm được nâng cấp thành cửa khẩu Quốc tế, cửa khẩu Na Mèo đã có sự phát triển về nhiều mặt và đóng góp tích cực cho sự phát triển của tỉnh Thanh Hóa, tuy nhiên vẫn chưa tương xứng so với tiềm năng và yêu cầu phát triển của các địa phương 2 bên đường biên giới. Vì vậy, việc khai thác, phát huy tốt vai trò và đóng góp của cửa khẩu Na Mèo trong thời gian tới là một nhiệm vụ quan trọng không chỉ của 2 tỉnh Thanh Hóa – Hủa Phăn, mà còn là sự quan tâm của Chính phủ 2 nước Việt Nam – Lào. Một thuận lợi lớn là Khu kinh tế cửa khẩu Quốc tế Na Mèo đã được đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nằm trong quy hoạch phát triển các khu kinh tế cửa khẩu Việt Nam theo quyết định số 52 ngày 25/4/2008. Đồng thời, trong quy hoạch vùng huyện Quan Sơn đến 2045 đã được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt, Khu kinh tế cửa khẩu Quốc tế Na Mèo cũng được xác định là một điểm nhấn quan trọng của mô hình "một tuyến hành lang kinh tế" dọc Quốc lộ 217. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc thành lập Khu kinh tế cửa khẩu Na Mèo là cần thiết trong tương lai; với kỳ vọng sẽ tạo ra cửa ngõ giao thương kinh tế - văn hóa quan trọng, góp phần tăng cường mối quan hệ hợp tác hữu nghị giữa 2 nước Việt Nam – Lào, đồng thời tạo ra động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội vùng miền núi phía Tây tỉnh Thanh Hóa và tỉnh Hủa Phăn.