Hưu rồi, bà giáo Lam thi thoảng lướt điện thoại. Tình cờ bà đọc được thông tin, địa phương tổ chức cuộc gặp mặt thu hút đầu tư. Nhà bà mặt đường, có gian ngoài khoảng hơn hai chục mét vuông, trước thường cho thuê bán ăn sáng, café. Từ ngày có dịch Covid-19 người ăn uống không có, khách thuê trả lại. Vài năm nay không ai thuê bị bỏ không - xót nên bà mạnh dạn tìm đến trung tâm hội nghị thành phố - nơi tổ chức cuộc gặp mặt thu hút đầu tư, tìm cơ may kiếm người thuê gỡ gạc tiền chè thuốc cho ông xã trong thời buổi khó khăn. Từ ngày ông ấy phục viên, làm xe ôm. Cựu chiến binh đầu bạc trắng rồi mà ông không có trợ cấp "hưu nai" chi cả. Ông tính nhà binh, luôn thể hiện ý thức tự lực tự cường không "xâm phạm" lương hưu của vợ. Nhìn ông ấy chăm chăm "bóc lột" cái xe Wave nhàu để tự lo ăn uống bữa đực bữa cái, lúc vỉa hè lúc ở nhà, rồi chi tiêu đình đám… nghĩ mà buồn. Khối người bảo: Hưu rồi, nhà bỏ không, bà giáo viên giỏi thế sao không mở lớp dạy thêm cho ông ấy ngồi nhà trông xe khỏi phơi mặt với kiếp xe ôm? Người ta đang dạy thêm ầm ầm đấy thôi?... Bà nghe nhưng chỉ mỉm cười rồi im lặng.

Bà đến muộn. Trên bục thuyết trình một phụ nữ trong bộ vest trông rất lịch lãm. Chị ta đang thuyết về dự án đầu tư nhà máy sản xuất linh kiện điện tử bán dẫn gì đấy bằng giọng rất tự tin và cuốn hút. Mọi người chung quanh có vẻ tán thưởng. Mấy ông lãnh đạo đô thị nghe thuyết trình vươn cổ ra, tay chống cằm, đầu luôn gật gù. Bà Lam chăm chú nghe được dăm phút, chỉ loáng thoáng không rõ mô tê. Bà nghĩ bụng: Chuyên đề của bà CEO này xa ruột mình lắm, tìm ông bà nào tạp hóa, café, chè chén hay trà sữa… gì thôi! Nên bà lẻn ra ngồi ngoài sảnh mong gặp quý nhân nào đắt rẻ cho thuê quách mấy mét vuông đang ế ẩm. Đang buồn buồn vì trong đầu bà cứ chập chờn hình bóng ông chồng trong bộ lính bạc màu, cái mũ bảo hiểm cố che mớ tóc trắng cùng với cái xe Wave rách ngồi bó gối chờ câu khách tựa gốc cây vỉa hè; hay đang lọ mọ phất phơ trên đường ngày mưa tháng rét. Tối về mặt mũi áo quần của ông bụi đường bám dày như quét sơn… Bà Lam đang lấy cốc nước ở sảnh trong trạng thái chán chường thì thấy bóng người phụ nữ thuyết giảng trên bục ban nãy đi xuống. Chắc họ giải lao? Không trực diện nhìn mặt người sang trọng, bà Lam vội bước tránh sang bên để cho cô ả đi. Bà giật mình nghe:

- Em chào chị Lam!

Bà Lam bất ngờ ngoái lại nhìn người phụ nữ dáng bộ quý phái đứng sát bên mình, mùi nước hoa thoang thoảng. Lúng túng bà suýt làm đổ chén nước nóng trên tay.

- Dạ?...

Người phụ nữ liền nói:

- Chị cũng tham dự kêu gọi đầu tư à? Chị bên mảng nào: Giáo dục? Thương mại, hay sản xuất đấy?... - Lam đang lúng túng chưa rõ ai. Người phụ nữ nói ngay:

- Chị quên em sao? Em Xuân K15 Văn Sư phạm đây! Xuân giáo viên bỏ nghề đi Nga theo chồng đây chị!

- Ôi! Xin lỗi cô Xuân. Em khác quá, khỏe trẻ đẹp và lịch lãm quá. Chị không nhận ra! - Xuân ôm ghì lấy Lam. Niềm vui và mùi nước hoa quý phái ào đến.

- Hơn hai mươi năm rồi chị nhỉ, hôm nay chị em mình mới gặp lại nhau.

Gặp Lam, Xuân hồ hởi tay bắt mặt mừng như gặp lại cố nhân. Cô nói:

- May mà ngày xưa có "vùng khó" nên em mới được đến Âu châu. Bao năm rồi em về thấy chị khỏe, đất nước mình, thành phố mình đổi thay nhiều, đẹp quá! Mấy anh chị công tác cùng với mình ngày xưa nay chắc phần nhiều đã về hưu rồi chị nhỉ? Học sinh mình nay có phải học thêm ngày đêm như ngày xưa để giải những bài tập khó nữa không chị? Em cứ nhớ những kỷ niệm khó quên ngày ấy…

Cô nói như cơn gió cuốn, muốn thâu tóm lấy những khao khát để lấp đầy trống vắng trong hơn hai mươi năm xa cách đã đi qua.

***

Hôm đó, Xuân đèo thằng con trai hơn bốn tuổi ngồi sau chiếc xe đạp đã han gỉ cọc cạch mà hàng ngày cô vẫn dùng đi dạy. Hai mẹ con tất tưởi trên đường phố giữa trưa hè nóng như lửa đốt. Gặp Lam, Xuân vội xuống xe.

Chào chị! Hai giờ chiều nay mẹ con em đi. - Cô nghẹn ngào nói. Đi đâu em? - Ngạc nhiên Lam hỏi.

- Em đi Nga với chồng.

Cô bịn rịn đưa bàn tay lạnh khô gầy cho Lam bắt.

- Tạm biệt chị! Chúc chị ở lại mạnh khỏe, dạy tốt và mọi việc bình an! - Cô xúc động nói. Lam thấy hai giọt nước mắt lăn trên đôi má gầy xanh xao của Xuân.

- Chúc hai mẹ con em lên đường may mắn! - Lam nhẹ tay xoa và đặt môi lên mái tóc mềm thưa phủ lên cái trán nóng hôi hổi của cậu bé. Nhìn nó gầy yếu xanh như con nhái nhỏ thiếu nước, hai tay bé teo yếu ớt bám vào đít quần bạc sờn nhăn nheo của mẹ. Lam ái ngại và bất lực không biết nói gì thêm. Nắng như táp lửa, mặt đường như đang sôi, bóng hai mẹ con tất tưởi xanh gầy nhạt nhòa xa dần trong chói chang chập chờn của nắng.

Xuân vốn con nhà nghèo, học Đại học Sư phạm Hà Nội sau Lam một khóa. Lam học Toán, Xuân học Văn. Xuân học xuất sắc nhất khoa Văn khóa ấy. Hai chị em cùng quê nên rất quý nhau ngày còn đi học, nhiều việc to nhỏ thường tâm sự cùng nhau. Khi ra trường Lam đi dạy học, Xuân ra trường sau nhận công tác ở ngành Văn hóa. Tình cờ cô làm việc cùng phòng biên tập báo chí với một người đàn ông, phòng chỉ có hai người. Trong mắt Xuân, anh ta là người sống tự tin, lịch lãm... Cô cảm nhận anh luôn tận tình giúp đỡ, nhường nhịn cô ngày mới ra trường như một đứa em gái nhỏ trong mọi việc. Chỉ nhìn đôi mắt, cái cằm râu quai nón, vai rộng và hai cẳng tay đầy lông của anh, phụ nữ nào cũng rạo rực. Xuân đi làm đều đặn để được ngắm vóc dáng, hít thở không khí có mùi mồ hôi nồng ấm của anh. Hôm nào không đi cô cảm giác trống trải. Nên Xuân không muốn có chủ nhật và những ngày nghỉ lễ. Tình cảm như lửa ngầm cứ âm ỉ lan tỏa trong cô. Nhiều đêm cô mong sáng để đến cơ quan. Xuân ngã vào vòng tay anh từ lúc nào không biết mặc dù anh đã có vợ có con. Nhiều chàng trai trẻ đến với Xuân nhưng so với anh sao chênh lệch quá. Cô thấy họ nhàn nhạt nên không buồn để ý.

Đùng một cái, anh được bổ nhiệm chức vụ cao hơn và chuyển đi công tác ở một địa bàn mới. Vắng bóng anh, Xuân thấy lạnh lẽo trống trải. Cô đến phòng làm việc như đến một hoang mạc, đầu óc chơi vơi như mất phương hướng. Xuân ốm mấy tuần liền, bác sĩ khám đi khám lại vẫn không tìm ra bệnh. Phải mất nhiều tháng tâm trí và sức khỏe của Xuân mới ổn.

Rồi Xuân cũng lấy chồng. Chồng cô là một người đi xuất khẩu lao động ở Liên Xô do một người bạn học của Xuân tình cờ giới thiệu trong một tiệc cưới. Và từ lúc ấy cô xác định phải xây cho mình một gia đình yên bình, hạnh phúc. Cô xin chuyển về vùng ven làm giáo viên dạy văn theo nguyện vọng. Về trường, Xuân là cô gái trẻ và hồn nhiên nhất. Cô có cuộc sống êm đềm bên học trò xóm nhỏ, gái một con nhưng nhiều người lầm tưởng cô chưa có chồng. Sau vài năm do dạy tốt Xuân được điều động về làm cán bộ chuyên môn phòng Giáo dục Đào tạo thành phố. Về phòng, việc gì được giao cô cũng chăm chỉ hoàn thành. Công việc cô thường làm đề thi trên máy vi tính để kiểm tra theo quy chế năm học, hoặc làm đề thi nhiều vòng để chọn lựa học sinh giỏi các cấp. Cô càng hăng say công việc, đôi má và da dẻ cô càng ửng đỏ, vòng eo, đuôi mi mắt như thêm cong, không ít ánh mắt nhìn cô thèm thuồng.

Cả cơ quan có hai cái máy tính được đặt trong một phòng có hai lớp cửa sắt cùng hai lần khóa. Ai muốn sử dụng máy đều phải được sự đồng ý của lão Hộ. Hộ là giáo viên sinh vật, dạy kém nhưng khéo nịnh nên được ông trưởng phòng kéo về làm "điếu đóm" (tạp vụ kiêm thủ quỹ). Mọi người thường nịnh lão là chuyên gia kế hoạch tổng hợp kiêm chánh văn phòng cho lão đỡ quấy và xúc xiểm đến mình. Mọi lần Xuân mỉm cười câu trước câu sau là lão đưa chìa khóa ngay. Lần này rét, Xuân ho nhiều lại phải tới nhà lão Hộ ba lần. Cô nói rất khẩn, cần in đề thi cho học sinh theo lịch đã thông báo, lão mới chịu đưa chìa khóa. Vừa mở được khóa ngồi vào máy chưa ấm chỗ thì có điện của ông trưởng phòng gọi giật yêu cầu cô lên ngay. Cô vừa bước vào, ông nghiêm mặt nói:

Cô đang bị cúm phải không? Dạ! Cũng sụt sịt vài hôm nhưng em đỡ rồi, không sao anh ạ. Cô rất coi thường kỷ luật. Dạ! Em xin lỗi, có việc gì anh? Dạ! Có ạ. Thưa anh, không thể thế được ạ?! Cô về viết ngay bản kiểm điểm gửi lại tôi. Em là giáo viên giỏi về đây với trường là một hân hạnh, anh rất mừng. Em chào anh! Cô Xuân ngồi đi. Cô lên gặp tôi có việc chi?

- Cô có nhớ tôi đã đọc thông báo của Sở Giáo dục Đào tạo tại hội nghị giao ban sáng thứ hai vừa rồi về tình hình vi rút Y2K^([1]) có thể xâm nhập các máy vi tính toàn cầu không?

- Sao cô đang bị cúm lại cố tình vào phòng máy vi tính? Nếu máy bị nhiễm vi rút H5N1 thì sao?

- Sao lại không? Cô là giáo viên văn thì biết gì về vi rút. Ông Hộ giáo viên sinh vật đã báo với tôi. Cô rất vô ý thức, coi thường kỷ luật, mang vi rút cúm vào phòng máy có khác chi phá máy.

Xuân ngớ người, chưa kịp giải thích thêm lời nào. Lão quát:

Lão trưởng phòng dạo này vợ đi chăm cháu ngoại tận Hà Nội, thường có cái nhếch mép liếc mắt vào cô, rất khát… Xuân có cảm giác ánh mắt lão như móc câu sắc nhọn cấu vào da thịt. Cái mắt, cái miệng lão lúc nào cũng thể hiện y như toàn thân cô là… món gỏi cuốn. Cô cố lảng tránh ánh mắt của lão.

Rồi có tin phòng giáo dục phải giảm biên chế, những tiếng xì xào người này ở lại, người kia phải đi cứ rầm rì. Thái độ cử chỉ lão trưởng phòng lúc lạnh lúc nhạt mỗi khi giao tiếp họp hành, luôn bóng gió về vị trí công tác của Xuân. Lão Hộ đi qua phòng Xuân nói như truyền lệnh:

- Sếp đang muốn trao đổi chuyên môn và bản kiểm điểm hôm trước với cô đấy?

Xuân mấy hôm nay đang ấm ức vì "tội" con vi rút cúm. Cô mạnh dạn lên phòng của trưởng phòng, định thanh minh cho bệnh cúm của mình không thể lây cho máy tính. Vừa vào phòng, lão đóng sập cửa lại ôm ghì, miệng áp ngực cô lảm nhảm:

- Em yên tâm, cứ yên trí ở đây có anh!… - Cô vung tay cho lão một cái tát trời giáng vào mặt, rồi cô mở cửa vùng chạy…

Không khí càng thêm nặng nề, tâm trí hồn nhiên của cô biến mất, thay vào đó là cảm giác thấp thỏm, u ám lo âu. Xuân vùi đầu vào công việc để quên đi cảm giác nóng rát trong dạ. … Ruột Xuân càng như lửa đốt. Trong cơn tù túng cô viết đơn kiên quyết xin chuyển về dạy ở một trường trung học. Với lý do mình bị "bệnh cúm" dễ lây cho máy móc.

Về trường tay hiệu trưởng niềm nở:

Nhưng Xuân biết hắn là tay chân của trưởng phòng, nên cô càng ít nói và cảnh giác. Cô được phân công chủ nhiệm lớp "gai", nhiều học sinh cá biệt nhất trường, thêm nhiều công tác kiêm nhiệm trái chuyên môn, nhưng cô vẫn lặng lẽ thuyết phục những học sinh cá biệt thành những học sinh ngoan, tiến bộ. Lớp cô chủ nhiệm chuyển biến rõ rệt, mọi việc được giao cô đều hoàn thành tốt. Không lâu lại có tin giáo viên phải đi nghĩa vụ vùng khó.

Lúc đó Liên bang Xô viết đã sụp đổ, điều kiện kinh tế của gia đình Xuân - chồng đi lao động ở Nga rất khó khăn, không thuận lợi như một số người đi nước ngoài khác. Tính hay lo, gánh nặng gia đình, con nhỏ gầy yếu như quây lấy Xuân. Nhìn những con ông cháu cha vẫn nhởn nhơ bình chân như vại, cô càng hao gầy, những nếp nhăn nhanh chóng xuất hiện trên khóe mắt, trên đôi má ửng hồng ngày nào. Trông cô già đi hàng chục tuổi. Chân ướt chân ráo, Xuân về trường còn hai tháng nữa là tròn một năm. Hội nghị toàn trường hôm đó có trưởng phòng về chỉ đạo bỏ phiếu bầu người đi vùng khó. Cô bỏ phiếu trắng. Nhưng kết quả cô là người có phiếu cao nhất phải ra đi. Xuân ngất đi khi hiệu trưởng thông báo kết quả.

Mấy hôm Xuân thức trắng. Cô cố trấn tĩnh tìm đến gõ cửa người anh thần tượng có tình sâu nặng ngày mới ra trường. Bây giờ ông là Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố phụ trách mảng Văn hóa xã hội. Nghe tiếng chuông điện tử bính boong ngoài cửa, người đàn ông bụng phệ, đầu đã hói, trong bộ comle đeo mục kỉnh ra mở cửa.

Ông không trả lời, nhìn cô từ đầu tới chân với đôi mắt lạnh lùng. Một lúc ông nói:

- Dạ! Thưa anh, nay thành phố có chủ trương luân chuyển giáo viên, nhà trường bỏ phiếu cho em đi dạy vùng khó nhưng hoàn cảnh em con còn nhỏ yếu, đi xa vất vả quá! Em muốn anh giúp cho em ở lại trường.

Ông giương mục kỉnh, lại liếc nhìn cô từ đầu đến chân rồi lại mở báo đọc, tay gõ gõ chiếc bút xuống bàn, vừa lắc vừa gật cái đầu rồi ông nói nhỏ cho vừa đủ cô nghe:

- Không được mô! Nghị quyết của Hội đồng nhân dân thành phố rồi. Cô cố gắng sắp xếp đi năm năm rồi tôi sẽ giúp cho về nội thành, còn trẻ ai cũng như mình, không đi lấy ai dạy ở vùng sâu, vùng xa?

- Dạ! em xin chào anh.

Thế là hết cách, tính Xuân không nói nhiều. Cô thất thểu về nhà. Tìm hiểu, nhiều người bảo rằng bây giờ không thể nói không với ông Phó Chủ tịch được vì chính ông đề ra chủ trương luân chuyển giáo viên đi vùng khó. Cô càng thất vọng, niềm tin lâu nay hoàn toàn đổ vỡ. Cô gượng dậy, những mong muốn xây dựng cho mình một cuộc sống yên bình như tan biến. Không thể chờ quyết định đi vùng khó, Xuân viết đơn xin thôi việc, quyết đi theo chồng lao động ở Nga.

Xuân đi rồi nhiều tiếng xì xào, nhiều người tiếc vì cô dạy tốt, học trò và phụ huynh rất yêu quý cô. Có người nói, cô có chồng bên Nga nhiều tiền lắm, đang định sang Đức hay Pháp định cư cơ; Người bảo, cô sang quản lý siêu thị lớn bên châu Âu cho chồng; Người lại bảo, ông trưởng phòng rồi ông hiệu trưởng thấy cô xinh quá đều thích nhưng không làm gì được, nên các vị bày mưu tính kế đuổi cô. Người lại bảo, cô đi không phải cô dạy kém, mà cô dạy rất giỏi nhưng không bao giờ được danh hiệu giáo viên giỏi vì ông nội cô thành phần là địa chủ, nên cô buồn chán cô đi…

Cảm giác da bọc xương của bàn tay lạnh, người xanh gầy, ánh mắt mệt mỏi và chặng đường sang đất Nga mờ mịt với đứa con gầy yếu thơ dại. Lam nghĩ, "vùng khó" của thành phố sao mà khó, xa xôi và gian truân hơn cả nước Nga vạn dặm. Xuân đi có viết về cho Lam vài lá thư, tâm sự sang Nga rất nhiều khó khăn, rất lạnh, đang phải thích nghi dần. Lam có viết thư trả lời, nhưng về sau Lam không nhận được thư của Xuân nữa.

***

Hai chị em ngồi xuống bên bàn nước. Đã ngoài 50 tuổi nhưng trông Xuân vẫn tươi trẻ, hoạt bát như mới ngoài ba mươi.

Lam hỏi:

- Em về lâu chưa? Đi Nga cuộc sống thế nào, em kể chị nghe?

- Dạ! Em về được hai tuần rồi chị ạ. Chị ơi! Lúc em sang Nga, Liên bang Xô viết đã tan rã, nhưng lúc đó với em, vẫn còn dễ thở hơn ở nhà mình. Ngày đầu em đi làm "ôsin", đi bán hàng ở chợ trời, rồi xin dạy tiếng Việt cho con mấy ổng nhà giàu người Việt. Tha phương cầu thực ở phương Tây của em là "chuột chạy cùng sào", nó buộc phải đánh vật chị ạ. Chỗ nào khó mình lao vào như thiêu thân mới sống được. Không phải thấy khó là sợ, im lặng rồi chuồn.

- Con cháu, gia đình thế nào em?

- Sang Nga em có thêm hai đứa nữa. Bây giờ chúng đã có vợ chồng, con cái, học hành, công việc, sự nghiệp ổn chị ạ. Các cháu thấy bố mẹ vất vả nên đều tự giác. Em giờ đã có năm đứa cháu. Con cháu em giờ nói tiếng Tây, chúng cũng thạo tiếng Việt chị ạ. Xa quê hương em cũng tiếc, hơi buồn, nhưng biết làm sao được chị!…

Xuân nhìn xa xăm. Cô nói tiếp:

- Đi xa chỉ nhớ ngày đi dạy học, sao mà học trò yêu đến thế? Nghĩ đến trò quê mình khổ ơi là khổ, lụi khụi tất bật học hành như bị đánh rơi mất tuổi thơ. Còn thầy cô thì mõ tre sách in, thao thao trên bục giảng như thầy bói xem voi… Ngày đó chị em mình bị bệnh gì hả chị? Mà bắt trẻ con thi cử quanh năm. Chị em mình ra đề thi tìm học sinh giỏi văn, giỏi toán,… Trời ơi! Cụ nó sống dậy cũng khó giải được. Sao chị em mình ác thế? Trẻ con vùi đầu học hết ca này đến ca khác, hết thầy này co, cô nọ kéo, mặt mày xanh xao, còn vất hơn đi đánh trận phải không chị? Không chỉ trẻ con mà chính phụ huynh cũng bị đẩy vào mê hồn trận, đôn đáo tất bật bắt con theo hết ca này đến kíp nọ…

- Bao năm rồi vẫn nếp cũ thôi em!

- Ôi! Thật thế à chị? Sao lại vẫn thế? Em mới về cũng nghe khối chuyện. Nhưng em nghĩ giáo dục mấy chục năm rồi chắc phải đổi thay nhiều.

- Đúng em ạ. Chị cũng không thể trả lời được sao lại thế. Mình cũng nằm trong nghề nhưng cái quán tính bệnh thành tích nó vẫn lớn quá. Xã hội bây giờ vẫn có kiểu làm tiền trên lưng người lớn bằng con bài trẻ con. Và một số người càng đi dạy càng biến thái, càng học càng không biết thế nào là đủ em ạ. Ông trưởng phòng cũ của mình xoay xở lo lót mãi cũng lên được Giám đốc sở, cuối đời lại vào "lò" vì bệnh tham.

- Chống tham nhũng là tất yếu mà chị, đâu cũng thế, không thể để mồ hôi và máu xương uổng. Thật đáng buồn nhiều người phải là gương sáng, cầm cân nảy mực cho bà con theo. Nhưng em không thể hiểu, giáo dục đào tạo như thế, vì sao người ta học hành rất nhiều, đến lúc làm thành đạt rồi vẫn còn lẻn đi ăn cắp vặt hả chị?

Bà Lam nghe Xuân hỏi mà buồn, liền đánh trống lảng:

- Thế lần này về khi nào em đi?

- Em chưa xác định ngày đi chị ạ. Con em bây giờ đều tự lập, ham làm, chúng xây dựng vài nhà máy ở châu Âu. Đợt này Việt Nam mình cũng đang khuyến khích thu hút đầu tư công nghệ cao, em thấy cơ chế cũng khá thoáng, phù hợp với thông lệ quốc tế, nên em động viên các cháu đầu tư về quê hương. Em đang kết nối giúp các cháu mở một nhà máy làm chíp bán dẫn ở Việt Nam. Khi nào công việc hòm hòm em mới đi, bên Tây bây giờ đánh nhau cũng loạn lắm. - Xuân nhìn Lam im lặng một lúc rồi nói tiếp:

- Chị ơi! Đi xa không được gắn bó với nghề dạy học, em thấy mình có lỗi, nhớ và tiếc lắm! Kiếp sau nếu được làm người… em cũng sẽ cố xin vào làm giáo viên chị ạ. May em có thời gian đã học Sư phạm và làm giáo viên cùng chị, nên em luôn nhắc các con em "Giấy rách phải giữ lấy lề", và rất may các cháu nhà em đều thành người trung thực, siêng năng và rất yêu Việt Nam. Lần này em về, chị đã làm hiệu trưởng nhiều năm. Chị "chỉ điểm" cho em giúp tí chút cho trường nào còn thiếu trang thiết bị dạy và học chị nhé. Chị giúp em! Em không có nhiều, chỉ có chút ít tiền em dành dụm, em tặng một hoặc hai trường để giảm bớt khó khăn về trang thiết bị điện tử cho thầy trò thôi.

Hơn mười ngày sau Lam cùng Xuân lên vùng sâu vùng xa biên giới, làm thủ tục trao tặng lô trang thiết bị tài trợ của Xuân, giá trị gần một trăm ngàn USD cho hai trường dân tộc nội trú. Trên đường về Xuân phấn chấn, tâm trạng Lam lúc đó cũng đang lây hạnh phúc của Xuân. Xuân nói:

- Ta đánh được giặc, giành được độc lập thống nhất đất nước, giải phóng khỏi ách nô lệ, từng bước xóa được cái nghèo đói, xóa mù chữ, thế giới người ta phục. Nhưng cởi trói cho con người từng bước xóa nghèo nàn nhân phẩm, nâng tầm văn minh cho cuộc sống cũng là nhiệm vụ lớn nữa chị ạ. Đầu tiên em nghĩ phải giải phóng cho trẻ, trả lại tuổi thơ hồn nhiên cho các con. Đừng vẽ vời bắt trẻ con phải học tối ngày quá nhiều thứ để thi thố. Xã hội trẻ được vui mà học, còn người lớn phải lấy hiểu biết làm niềm vui thì sẽ ổn.

- Chị ơi! Cảm giác hạnh phúc nhất của em là được về quê, được chia sẻ tình cảm với quê hương. Hôm nay được nhìn núi rừng xanh ngát điệp trùng, được đi qua những cung đường đẹp uốn lượn như dải lụa, ẩn hiện trong mây trắng nhấp nhô, được ôm các thầy cô, các cháu dân tộc thiểu số ở vùng cao hẻo lánh khó khăn sao mà yêu thế!... Chị ơi! Lần này em về nhờ chị giúp, cũng là dịp em được ăn năn với việc hôm xưa chạy trốn "vùng khó" mà "bỏ làng" phiêu bạt./.