Khu di tích khảo cổ học Mái Đá Điều xã Hạ Trung

Khu vực sinh sống của người Việt cổ Mái Đá Điều được hình thành cách đây khoảng 3.000 năm, nằm cạnh đường tỉnh lộ 523D, đoạn qua thôn Khiêng, xã Hạ Trung, huyện Bá Thước, với diện tích quy hoạch 4.500 m². Năm 1984, các nhà khảo cổ học bắt đầu thám sát khu vực Mái Đá Điều thu được hơn 300 hiện vật thuộc thời đại đồ đá cũ. Trong các năm 1986 - 1989 - 2014, các nhà khảo cổ học Việt Nam đã hợp tác với các nhà khảo cổ học Bulgaria tiến hành khai quật 4 lần. Kết quả thu được nhiều hiện vật kiểu văn hóa Sơn Vi, bàn nghiền, 4 công cụ bằng xương thú và nhiều nhất là mảnh tước. Tại đây, các nhà khảo cổ học cũng tìm thấy 10 ngôi mộ cổ, di cốt, trong đó có 1 ngôi mộ song táng, 2 bộ xương chớm hóa thạch còn tương đối nguyên vẹn mà chưa có nơi nào ở Việt Nam phát hiện được như thế trong văn hóa Sơn Vi. Qua đó khẳng định từ thuở hồng hoang, người Việt cổ đã sinh sống ở khu vực Mái Đá Ðiều và ven đôi bờ sông Mã. Chính vì vậy, ngày 10/1/2005 khu di tích khảo cổ học Mái Đá Điều được UBND tỉnh Thanh Hóa xếp hạng di tích cấp tỉnh.

Với niềm tin tâm linh ấy, người dân nơi đây đã lập miếu thờ ngay cạnh Mái Đá Điều. Vào ngày rằm tháng Giêng âm lịch hàng năm, Nhân dân xã Hạ Trung và du khách thập phương đến dâng hương tại Khu di tích Khảo cổ học Mái Đá Điều, để tưởng nhớ về tổ tiên, cội nguồn dân tộc. Ngoài việc tế lễ trời đất, thần linh người dân còn mời thầy mo đến cúng mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, đây là nét đẹp văn hóa đặc trưng của người Mường Ai, xã Hạ Trung, huyện Bá Thước.

Cũng trong dịp này, xã Hạ Trung còn tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ,  thể dục - thể thao, trò chơi, trò diễn dân gian như: Văn nghệ, dân ca, dân vũ, đánh trống dàm, cồng chiêng và thi kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, ném còn, bóng đá, bóng chuyền... Đây không chỉ là sân chơi bổ ích để cho Nhân dân trong xã giao lưu, học hỏi nét độc đáo nền văn hóa dân tộc Mường mà còn phát huy tinh thần đoàn kết, xây dựng quê hương phát triển.

Sau 18 năm được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận di tích cấp tỉnh, đến nay Khu di tích Khảo cổ học Mái Đá Điều mới chỉ được chính quyền xã Hạ Trung huy động mọi nguồn lực để đầu tư xây dựng tường rào bao quanh. Để bảo tồn khu di tích khảo cổ học Mái Đá Điều là Di tích khảo cổ học cấp Quốc gia, trở thành điểm du lịch tâm linh, thu hút du khách đến tham quan, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương rất cần sự quan tâm, hỗ trợ kinh phí để đầu tư trùng tu, tôn tạo, xây dựng các hạng mục công trình khu di tích.

Mong rằng, với sự quan tâm hỗ trợ kinh phí của các cấp, các ngành, xã Hạ Trung, huyện Bá Thước sẽ đầu tư xây dựng các hạng mục công trình khu di tích khảo cổ học Mái Đá Điều, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa độc đáo của dân tộc Mường, đồng thời thu hút đông đảo du khách đến tham quan, dâng hương cầu mong cuộc sống an lành, hạnh phúc.