ĐÀI PHÁT THANH VÀ TRUYỀN HÌNH THANH HÓA

Thanh Hoa Radio and Television
Đường dây nóng: 0237 3721150

Làng Quỳ Chử ngày hội

Lễ hội truyền thống là một hình thức sinh hoạt nhằm đáp ứng nhu cầu văn hoá tinh thần cũng như tín ngưỡng của người dân. Hình thành từ xa xưa, hình thức sinh hoạt văn hoá này đã tồn tại với hai phần cơ bản là phần lễ và phần hội. Hai phần này luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, trong đó, phần lễ gồm những nghi thức cúng tế gắn với các loại hình tôn giáo tín ngưỡng, đời sống tâm linh của Nhân dân, còn phần hội, là những hoạt động văn hoá mang tính cộng đồng bao gồm nhiều hình thức vui chơi giải trí, văn hoá, văn nghệ, đua tài, đua sức của người dân. Những ngày hội làng đầu xuân đầy sắc màu đã vẽ nên một bức tranh làng quê Việt Nam độc đáo và ấn tượng.

Thanh Thư – Xuân Quang - Trần Tùng

07/04/2024 07:18

Hiện nay, làng Quỳ Chử thuộc địa phận xã Hoằng Quỳ, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, nằm về phía tả ngạn sông Mã. Làng Quỳ Chử được tạo thành bởi ba thôn (thôn Đông, thôn Trung, thôn Thịnh Mỹ). Mỗi khi bàn việc chung thì họp ở đền thờ Lê Phụng Hiểu là nơi tổ chức hai kỳ lễ lớn của làng trong năm.

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 1.

Làng Quỳ Chử (xã Hoằng Quỳ, huyện Hoằng Hóa).

Làng Quỳ Chử có rất nhiều sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, nổi bật trong đó là việc tổ chức hội làng với lễ hội Kỳ Phúc. Cứ 2 năm 1 lần, hội làng tổ chức từ ngày 6 đến ngày 8 tháng hai Âm lịch. Từ ba thôn đại diện cho bốn dòng họ lớn trong làng, người ta tập hợp về đình làm lễ: "Ba thôn bốn giáp tế chung một đình". Cũng giống như những hội làng trên khắp cả nước, vào ngày chính hội, phần lễ của hội làng Quỳ Chử được diễn ra trước tiên, với không khí trang nghiêm, long trọng, với phần tế lễ ở đền chính - tức Nghè Sen hội đồng miếu – đền thờ Lê Phụng Hiểu. Trước ngày tế lễ, toàn dân trong làng đều phụng nghinh thánh vị và bộ nhang các đền lại hội đồng miếu. Hành lễ là đặc nhiệm của làng văn và quan viên toàn xã. Nhạc cử lễ gồm nhạc gõ và bát âm, tế chủ do toàn xã bầu ra từ những người trong làng văn quan viên dự hội, được thay đổi hằng năm.

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 2.

Tế lễ là phần được chuẩn bị rất chu đáo và kĩ lưỡng, là dịp để bày tỏ lòng thành kính với các bậc thần linh, đồng thời để người dân làng Quỳ Chử gửi gắm mong muốn, ước nguyện về một năm mưa thuận, gió hoà, mùa màng bội thu, yên ấm và no đủ. Là một lễ hội truyền thống có từ lâu đời, hội làng Quỳ Chử không chỉ vô cùng chỉn chu, cẩn thận trong lễ nghi cúng thần mà ngay từ những chi tiết nhỏ nhất như trang phục của người thực hiện nghi thức tế lễ, cũng phải đảm bảo yêu cầu. Chủ tế mặc áo thụng xanh, quần trắng, đội mũ vải có 2 dải đằng sau, chân đi hia hoặc hài. Đối với người bồi tế, các nữ quan, cũng đều có những yêu cầu về trang phục …

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 3.

Sau khi hoàn thành nghi thức cúng tế trong phần lễ, cả làng sẽ bắt đầu mở hội, trò vui, trò diễn, thi sức, thi tài, để dân làng cùng tham gia. Khắp làng trên, xóm dưới làng Quỳ Chử ngày hội, đâu đâu cũng thấy không khí vui tươi nhộn nhịp.

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 4.

Gánh nước là phần thi đầu tiên trong phần hội của làng Quỳ Chử. Dân làng được chia thành đội thi theo các thôn, trong trang phục truyền thống với áo tứ thân, khăn xếp, quăng gánh và chõ đựng nước. Mỗi thành viên đại diện cho đội thi đều ra sức, quyết tâm cao độ để dành chiến thắng về cho đội của mình.

Sau khi phổ biến luật chơi, trong sự cổ vũ hào hứng của đông đảo dân làng, các đội thi xếp hàng đi quanh đình làng. Với niêu, chõ, quang gánh, các thành viên thật nhanh, thật khéo gánh nước từ giếng làng về phục vụ sản xuất. Phần thi đã tái hiện lại được những nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam xưa.

Chị Nguyễn Thị Xuân, xã Hoằng Quỳ chia sẻ: "Tôi rất vui khi được tham gia lễ hôi, hy vọng mỗi năm, những người dân xa quê được về tham dự, để nhớ về truyền thống của quê hương".

Có rất nhiều trò diễn hấp dẫn, đông vui, diễn ra trong suốt lễ hội nhưng được người dân làng Quỳ Chử mong đợi và cổ vũ náo nhiệt nhất là hội đua thuyền thi nấu cơm - cá giải.

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 5.

Công việc chuẩn bị cho hội thi khá công phu, cuốn hút mọi người nhất là việc trang trí thuyền. Thuyền gồm các loại thuyền rồng, thuyền thúng, thuyền cá chép, thuyền cá mè. Mọi người trong làng đều góp công làm nên chiếc thuyền đẹp nhất, lộng lẫy và chắc chắn nhất cho cuộc thi. Thuyền rồng là biểu trưng cho nòi giống tổ tiên con Lạc cháu Hồng. Các loại thuyền cá, thuyền thúng là biểu trưng cho truyền thống nghề nghiệp của quê hương. Hội thi nấu cơm tổ chức ở ao thôn Trung, vì ao này to đẹp ở giữa làng.

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 6.

Điều thú vị ở đây là các thuyền trang trí lộng lẫy sắp hàng bằng nhau trên mặt ao. Mỗi thuyền có một đôi nam thanh nữ tú: nữ mặc áo tứ thân, chít khăn mỏ quạ, chân đi dép mo cau, đeo khăn bao bạc, tay xách nón ba tầm, cầm kiềng, niêu đi theo nhịp điệu câu hát; nam tay cầm cần câu, vai vác mái chèo, áo nâu, khăn buộc đầu, đi theo sau. Khi đã xuống thuyền, các đội làm lễ chào nhau, rồi cùng chúc làng, chúc mọi người một năm mới no đủ và bình an.

Bắt đầu cuộc thi, chủ trò ở trên bờ sẽ tuyên bố: Trình dân, trình làng, trình quan chủ, thuyền xin xuất kích. Tiếng chiêng gióng giả vang lên một hồi ba tiếng, các thuyền nhẹ nhàng lướt đi. Người con trai cầm chèo phải vừa khéo léo cho thuyền đi nhanh kịp các thuyền bạn, vừa buông cần câu cá. Xuất phát từ nghề thủy tổ của làng là nuôi và đánh bắt cá, người con trai gắn liền công việc của mình với sông nước, con cá, con tôm. Cũng từ con thuyền, đôi mái chèo, cái cần câu mà tạo nên làng Kẻ Tổ - Quỳ Chử, sinh ra con cháu đông đúc, làm nên truyền thống văn hóa của làng. Còn cô gái, thể hiện sự giỏi giang, khéo léo trong việc tề gia nội trợ. Từ mạn thuyền nhỏ, sóng nước tròng trành, gió lùa củi ướt, chỗ ngồi chật hẹp, người con gái khéo léo nhóm lửa, bắc nồi, nấu cơm. 

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 7.

Chàng trai và cô gái mỗi người một việc nhưng phải có sự kết hợp hài hòa sao cho thuyền đi nhanh mà vẫn thuận lợi cho cô gái nấu nướng, lửa cháy liên tục, nước nhanh sôi, cơm nhanh chín. Trong khi làm công việc của mình, hai người còn phải kết hợp đối đáp với các thuyền khác. Các làn điệu cũng phải thay đổi, lúc hát đối đáp, lúc ngâm thơ… Đây là phần thú vị, hấp dẫn nhất của cuộc thi. Anh Nguyễn Thế Anh, xã Hoằng Quỳ chia sẻ: "Lễ hội cơm thuyền cá giải là nét văn hóa của làng, không thể thiếu của quê hương chúng tôi"

Lời ca, câu hát cứ tiếp nối giữa các thuyền, trên bờ người xem cổ vũ, hưởng ứng hát theo sôi nổi. Người ta xem đôi nào khéo léo nhất, đôi nào hát hay nhất, chàng trai nào chèo thuyền giỏi, cô gái nào ứng xử và nấu nướng nhanh nhẹn, khéo léo, hợp lí trong các tình huống trên thuyền để bình chọn …

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 8.

Sau một hồi trống dài báo hiệu cuộc thi kết thúc, các thuyền dù chưa xong cũng phải dừng lại, bày sản phẩm ra mâm. Trước khi chấm điểm, các thôn mang sản phẩm vào tế Thánh theo điệu trống rước, rồi quay lại đứng giữa và đồng xướng, đồng bái. Thắng thua không phải là điều quan trọng trong cuộc thi này, mà cốt yếu là sự giao lưu, thể hiện tài khéo léo của những trai tài gái sắc.

Làng Quỳ Chử ngày hội- Ảnh 9.

Bên cạnh các phần thi truyền thống lâu đời và mang đậm nét văn hoá của làng, những trò chơi dân gian khác diễn ra xuyên suốt lễ hội như: cờ người, bịt mắt bắt vịt, kéo co… cũng thu hút đông đảo người dân làng Quỳ Chử tham gia. Không chỉ tạo không khí vui tươi, sôi nổi trong những ngày đầu xuân năm mới, gửi gắm hi vọng của người dân, mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc mà đến với hội làng, mỗi người trong chúng ta sẽ cảm nhận được rất rõ nét đẹp của hồn cốt văn hoá Việt Nam vẫn được nuôi dưỡng, gìn giữ qua hàng nghìn đời nay. Hội làng vì thế đi vào tiềm thức của mỗi người một cách sâu đậm và trở thành một nét đẹp văn hoá độc đáo, không chỉ với người dân làng Quỳ Chử nói riêng, mà còn đối với người dân đất Việt nói chung mãi sau này.

Nguồn: Chuyên mục Văn hóa nghệ thuật/TTV

Ý kiến bạn đọc

Xem thêm bình luận
Việt Nam có 2 điểm du lịch phát triển nhanh nhất Châu Á do tạp chí Mỹ bình chọn

Việt Nam có 2 điểm du lịch phát triển nhanh nhất Châu Á do tạp chí Mỹ bình chọn

06:50 , 19/05/2024

Mới đây, bảng xếp hạng 5 điểm du lịch phát triển nhanh nhất Châu Á đã được tạp chí của Mỹ - Tripadvisor công bố. Mặc dù vậy, Việt Nam đã vinh dự có được 2 đại diện có mặt trong danh sách này, đó là Sapa và Vịnh Hạ Long.

Lớp tập huấn biên đạo tại xã Cẩm Lương, huyện Cẩm Thủy

Lớp tập huấn biên đạo tại xã Cẩm Lương, huyện Cẩm Thủy

23:26 , 18/05/2024

Trong 2 ngày 17-18/5, Trung tâm văn hóa điện ảnh tỉnh Thanh Hóa tổ chức lớp tập huấn biên đạo, tập luyện và hỗ trợ đạo cụ, trang phục cho đội văn nghệ xã Cẩm Lương, huyện Cẩm Thủy.

Hội thi văn nghệ Câu lạc bộ Hàm Rồng năm 2024

Hội thi văn nghệ Câu lạc bộ Hàm Rồng năm 2024

21:44 , 18/05/2024

Sáng ngày 18/5, tại Nhà hát Lam Sơn, Câu lạc bộ Hàm Rồng tổ chức hội thi văn nghệ năm 2024. Đây là hoạt động thiết thực chào mừng 134 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2024) và 42 năm thành lập (19/5/1982 - 19/5/2024).

Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa - đổi mới để gần hơn với công chúng

Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa - đổi mới để gần hơn với công chúng

20:50 , 18/05/2024

Trong những năm qua, Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa đã có nhiều đổi mới để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động, ngày càng thu hút đông đảo người dân đến tham quan và nghiên cứu, học tập, góp phần giáo dục truyền thống lịch sử cho Nhân dân, nhất là đối với thế hệ trẻ. Nhân ngày Quốc tế bảo tàng 18/5, chúng tôi xin giới thiệu tới quý vị và các bạn những kết quả nổi bật trong hoạt động của Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa trong những năm gần đây.

Sắp diễn ra Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Thanh Hóa năm 2024

Sắp diễn ra Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Thanh Hóa năm 2024

08:22 , 18/05/2024

Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Thanh Hóa năm 2024 được tổ chức với quy mô cấp quốc gia theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Thời gian dự kiến trong quý 3 năm 2024.

Thanh Hoá: Nỗ lực làm mới các sản phẩm du lịch

Thanh Hoá: Nỗ lực làm mới các sản phẩm du lịch

18:05 , 17/05/2024

Việc làm mới các sản phẩm du lịch đã và đang là hướng đi của du lịch Thanh Hóa cũng như hầu hết các địa phương trong cả nước. Với mục tiêu tận dụng lợi thế, hướng tới xây dựng “một điểm đến - đa dịch vụ”, ngành du lịch Thanh Hóa đang khai thác tối đa tiềm năng, thế mạnh và gia tăng trải nghiệm, tăng chi tiêu của khách du lịch khi đến với xứ Thanh.

Bảo tàng cổ vật Đông Sơn hoàn thiện bổ sung các cổ vật, phục vụ 100 năm nghiên cứu văn hóa Đông Sơn

Bảo tàng cổ vật Đông Sơn hoàn thiện bổ sung các cổ vật, phục vụ 100 năm nghiên cứu văn hóa Đông Sơn

09:05 , 17/05/2024

Từ khi đi vào hoạt động đến nay, Bảo tàng Cổ vật Đông Sơn đã không ngừng hoàn thiện công tác trưng bày, bổ sung thêm nhiều hiện vật, cổ vật quí hiếm nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan của nhân dân và du khách cũng như phục vụ Kỷ niệm 100 năm nghiên cứu Văn hóa Đông Sơn.

Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2024 tổ chức giữa tháng 6

Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2024 tổ chức giữa tháng 6

09:00 , 17/05/2024

Theo kế hoạch, Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng năm 2024 sẽ kéo dài hơn một tháng, từ 8/6 đến 13/7. Đây cũng được xem là sự kiện tâm điểm thu hút du khách trong nước và quốc tế đến với thành phố này.

Tập huấn về phương pháp bảo tồn trang phục truyền thống của dân tộc Dao huyện Ngọc Lặc

Tập huấn về phương pháp bảo tồn trang phục truyền thống của dân tộc Dao huyện Ngọc Lặc

23:18 , 16/05/2024

Sáng ngày 16/5, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND huyện Ngọc Lặc khai mạc lớp tập huấn về phương pháp bảo tồn trang phục truyền thống của dân tộc Dao, huyện Ngọc Lặc phục vụ phát triển du lịch trên địa bàn.

Đặc trưng văn hóa trang phục các dân tộc

Đặc trưng văn hóa trang phục các dân tộc

13:20 , 16/05/2024

Trang phục không chỉ là vật dụng thiết yếu được sử dụng hàng ngày mà còn là biểu tượng văn hóa độc đáo, tạo nên bản sắc đa dạng, phong phú của các dân tộc Việt Nam. Mỗi bộ trang phục ẩn chứa tinh hoa nghệ thuật, phản ánh nét đẹp trong đời sống vật chất và tinh thần, hiện thân của lịch sử hình thành và phát triển của mỗi tộc người. Trang phục của các dân tộc đã góp phần làm nên một nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc.