Người “giữ hồn” văn hoá dân tộc Thổ Thanh Hóa

Đối với bà con người Thổ ở Thanh Hoá, nói chung và huyện miền núi Như Xuân nói riêng, nhiều năm nay, ngôi nhà của gia đình ông Lê Văn Cứu đã trở thành "điểm hẹn" cho những người yêu quý văn hoá truyền thống. 

Tại đây, bà con không chỉ được tận mắt nhìn thấy các hiện vật đặc trưng cho văn hóa của dân tộc Thổ vốn dĩ đã bị thất truyền, mà còn được nghe ông chia sẻ về những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc; tầm quan trọng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa… Ngoài ra, ông cũng là người động viên, khuyến khích mọi người giữ gìn trang phục truyền thống, nói tiếng Thổ, tập đánh trống, chiêng, thổi kèn môi... Nhờ đó, đến nay những bản sắc văn hoá đặc trưng của dân tộc Thổ vẫn được gìn giữ.

Theo chia sẻ của ông Lê Văn Cứu, những hiện vật được trưng bày ở đây đều được ông sưu tầm từ nhiều bản làng của người Thổ Thanh Hoá. Gần 40 năm qua, bước chân của ông đã in dấu khắp bản làng. Đi đến đâu, ông cũng chịu khó tìm gặp các già làng; say sưa, tỉ mỉ, kì công sưu tầm và lưu giữ các làn điệu dân ca, các loại nhạc cụ, đồ dùng sinh hoạt, các phong tục tập quán truyền thống của đồng bào Thổ. Với những đóng góp của mình, ông Lê Văn Cứu đã được bà con yêu mến gọi bằng cái tên " nhà văn hoá của bản Thổ".

Ông Lê Ngọc Dùng, Khu phố Thấng Sơn, thị trấn Yên Cát, huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Dân tộc Thổ chúng tôi có nhiều nét văn hoá truyền thống đặc sắc, tuy nhiên theo thời gian cũng bị mai một dần. Thấy được điều đó nên bác Cứu đã dành nhiều thời gian và tâm huyết của mình để sưu tầm, khôi phục lại văn hoá Thổ để truyền lại cho các con cháu mai sau".

Không chỉ đam mê sưu tầm các hiện vật cổ, ông Lê Văn Cứu còn dành nhiều tâm huyết để truyền dạy các trò chơi dân gian của dân tộc Thổ cho bà con. Những thành viên trong "Câu lạc bộ Văn hóa dân gian dân tộc Thổ" của các thôn bản ở Như Xuân cũng thường xuyên tìm đến ông để giao lưu, học hỏi. Và bằng tấm cả tấm lòng, ông Lê Văn Cứu lại tận tình hướng dẫn cho bà con. Tình đồng bào trong giao lưu văn hoá ngày thêm bền chặt.

Đối với đồng bào dân tộc Thổ, những làn điệu dân ca đã trở thành nét văn hóa đặc trưng. Tuy nhiên hiện nay, do nhiều yếu tố, nét văn hóa này đang đứng trước nguy cơ mai một. Đó là lý do thôi thúc để ông Lê Văn Cứu miệt mài tìm tòi, sáng tạo, lưu giữ và truyền dạy những làn điệu dân ca, cho đồng bào mình.

"Chậm đò ho" là một hình thức biểu diễn dân ca của dân tộc Thổ. Ông Lê Văn Cứu cho biết, ban đầu "Chậm đò ho" là 1 trong 5 bài hát ru của người Thổ. Đó là tiếng hát được đu đưa theo nhịp tiếng đạp chân của người mẹ nằm võng. Dần dần, bà con đã sáng tạo hơn trong cách thức thể hiện làn điệu này.

Tâm huyết với văn hóa truyền thống của dân tộc Thổ, ông Lê Văn Cứu lại càng lo lắng về sự biến thiên thay đổi theo thời gian. Hiện, nghề dệt truyền thống gần như đã không còn, trang phục không ai mặc; chữ viết riêng thì không có; nhiều người không biết nói tiếng Thổ, nhất là giới trẻ… Với mục đích để mỗi người con dân tộc Thổ hiểu thêm về phong tục, tập quán, đời sống sinh hoạt của tổ tiên, ông bà xưa; kế thừa và phát huy những tinh hoa, loại bỏ hủ tục trong mỗi gia đình, đầu năm 2023, fanpage "Người Thổ, nói tiếng Thổ, yêu vốn cổ" chính thức được ông Lê Văn Cứu lập nên. Lúc đầu số lượng người tham gia chỉ có vài chục người, đến nay trang fanpage đã thu hút hàng nghìn người theo dõi. Tại đây, mọi người có thể chia sẻ và trao đổi về các nội dung liên quan đến văn hóa của đồng bào Thổ, cũng như kết nối thêm bạn bè ở khắp các vùng miền đất nước.

Ông Lê Hữu Nguyên, Phó Chủ tịch UBND thị trấn Yên Cát, huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Địa phương luôn quan tâm tuyên truyền Nhân dân thực hiện nếp sống văn hoá mới, đặc biệt là văn hoá của dân tộc Thổ cần được gìn giữ".

Làm thơ, viết báo, nghiên cứu văn hoá… ở lĩnh vực nào ông Lê Văn Cứu cũng đều dành trọn tâm huyết của mình. Dù năm nay đã bước sang tuổi 84, sức đã yếu và tai đã lãng, nhưng với ông Lê Văn Cứu tình yêu và niềm đam mê văn hoá truyền thống dân tộc luôn luôn cháy bỏng. Chính những "nhà văn hoá" nặng lòng với hồn cốt dân tộc như ông Lê Văn Cứu đã góp phần làm thức dậy những giá trị tưởng chừng như mai một; tiếp tục trao truyền, lan toả thêm tình yêu văn hoá truyền thống trong thế hệ trẻ hôm nay và mai sau. Bởi ông nghĩ: văn hoá còn là dân tộc còn!