Nhức nhối nạn xâm phạm di tích

Nhà thờ dòng họ Nguyễn Phủ, xã Minh Tân, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa được công nhận di tích cấp tỉnh từ năm 2016. Cuối tháng 3 năm 2023, khi nhà thờ xuống cấp nghiêm trọng, đại diện dòng họ đã có đơn đề nghị được tu sửa. Trong khi chờ đợi, do một phần nhà thờ sập xuống, con cháu trong dòng họ quyết định tự ý hạ giải và xây dựng lại phần tiền đường. 

Khi chính quyền nắm bắt được sự việc, di tích lịch sử có tuổi đời gần 5 thế kỷ đã không còn nguyên vẹn. Gần 3 tháng qua, công trình bị buộc dừng thi công, phủ bạt chờ xử lý. Mái ngói đã dỡ ra, phủ bạt sơ sài càng làm tăng nguy cơ hư hại những phần còn lại của di tích.     

Tỉnh Thanh Hóa có 1 Di sản văn hóa thế giới, 5 Di tích quốc gia đặc biệt, 139 Di tích quốc gia và 711 Di tích cấp tỉnh. Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh xảy ra hàng loạt vụ xâm hại di tích như: quét sơn, tô màu tùy tiện tại chùa Quan Thánh, thành phố Thanh Hóa; Nghè Đông Kinh (huyện Nga Sơn) bị tháo dỡ và xây mới khi chưa được phép của các cấp có thẩm quyền; Động Hồ Công (huyện Vĩnh Lộc) bị xây dựng bệ thờ, đặt tượng trái phép; đền Nưa (huyện Triệu Sơn) bị hạ giải, xây mới trái phép…Với các di sản, danh thắng tự nhiên, sau khi bị xâm hại còn có khả năng phục hồi nguyên trạng. Còn các di tích lịch sử, một khi đã bị xâm hại, rất khó để phục hồi nguyên trạng, nếu không muốn nói là không thể.

Xâm hại di tích để lại những hệ lụy nghiêm trọng: làm sai lệch giá trị di tích từ nội dung đến tính chất lịch sử - văn hóa, mỹ thuật, dẫn đến nhận thức sai lệch về di tích, đặc biệt là các yếu tố gốc cấu thành di tích; gây tốn kém, lãng phí kinh phí đầu tư; tạo dư luận không tốt trong xã hội và một khi không được xử lý nghiêm, sẽ tạo ra các tiền lệ xấu, khiến ngày càng nhiều di tích bị xâm hại… 

Di tích gắn với lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Ứng xử với di tích một cách tùy tiện, cẩu thả và lỏng lẻo không chỉ để lại ảnh hưởng nghiêm trọng cho tương lai, mà còn có lỗi với tiền nhân, những người có công xây dựng, tôn tạo di tích. Nếu cơ quan chức năng, đặc biệt là ngành văn hóa không có những giải pháp căn cơ, thì các di tích sẽ luôn đứng trước nguy cơ bị xâm hại với những hệ lụy khó lường.