Huyền tích Ba Bông Linh Từ

Trên hành trình dòng Mã giang xuôi về với biển, ngã ba Bông được ví như nơi linh khí đất trời ngàn năm hội tụ, sơn kỳ thủy tú, thấm đượm huyền tích, truyền thuyết dân gian, mênh mang tình người. Về với ngã ba Bông - nơi "một tiếng gà gáy 6 huyện cùng nghe", là về với một di tích lịch sử trên 500 tuổi, Đền Ba Bông hay còn gọi là Đền Cô Bơ – một ngôi đền sơn thủy hữu tình nằm trong vùng đất sinh khí linh thiêng của xứ Thanh.

Nếu ví Tống Giang xưa (nay là huyện Hà Trung) trên bản đồ tỉnh Thanh "như một lá cờ đang tung bay trong gió lộng, lớp lớp sóng cờ nổi lên nhấp nhô núi đồi giữa miên man xóm làng đồng ruộng" thì khu vực ngã ba Bông, xã Hà Sơn, huyện Hà Trung chính là nét chấm phá đặc sắc góp phần làm nên linh hồn, khí sắc của ngọn cờ ấy.

Về với ngã ba Bông - vùng đất thanh kê ngũ huyện, trước khi bước vào chốn thiêng, ta sẽ được hòa vào cảnh sắc thiên nhiên nơi đây, với ngã ba sông mênh mang, cô tịch để tìm lại những phút giây thanh thản, lặng yên trong tâm hồn. Thoảng trong gió, mùi trầm hương hòa cùng tiếng chuông, tiếng mõ, tiếng hát chầu văn như khảm vào bức tranh nơi vùng ngã ba sông nước này những nét vẽ của thời gian.

Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Cô Bơ Thoải được thờ vọng ở nhiều nơi trong cả nước nhưng địa danh đền Ba Bông thờ Cô Bơ ở xã Hà Sơn, huyện Hà Trung là nơi chính thờ phát tích Thánh cô. Cô Bơ Thoải được miêu tả là người tài sắc vẹn toàn: "Dù ai đi ngược về xuôi/ Sông bao nhiêu nước thương người bấy nhiêu/ Nhớ xưa tích cũ Lê triều/ Có Cô Bơ thoải mỹ miều thanh tân". Trong dân gian còn lưu truyền nhiều huyền tích về Cô Bơ Bông. Có tài liệu cho rằng, cô là con gái vua Thủy Tề dưới Thủy Cung. Cũng có tài liệu ghi chép rằng, cô là con gái của Long Vương, hầu cận cho Đức Vương Mẫu, giáng sinh xuống trần phổ độ chúng sinh, giúp người giúp đời". Cô Bơ Bông không chỉ có công phò vua, giúp nước mà còn giúp dân "phong điều vũ thuận". Công đức của cô được người dân lưu truyền: "Lê triều sắc tặng gia ban/ Anh hùng thục nữ trung can muôn đời".

Đền Ba Bông thờ Cô Bơ Thoải nằm ngay bên bờ tả cạnh ngã ba sông thuộc đất Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, là địa danh nổi tiếng thu hút du khách đến dâng hương, vãn cảnh, thưởng thức các giá đồng. Đây cũng là một trong những sinh hoạt tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt.

Tồn tại cùng lịch sử, trải qua sự tàn phá của khí hậu khắc nghiệt, của chiến tranh, Đền Ba Bông thờ Cô Bơ Thoải cũng qua nhiều phen sóng gió không còn giữ được dáng vẻ như xưa nhưng sự linh thiêng của Thánh Cô thì vẫn còn lưu truyền mãi trong nhân gian.

Dân gian truyền rằng, Cô Bơ Thoải rất linh thiêng, nếu ai gặp khổ nạn chỉ cần nhất tâm khấn vái, cầu xin thì sẽ được cô phù hộ độ trì, cứu giúp. Chính vì thế mà du khách thập phương đều tìm về cửa cô dâng lễ, dâng hương mong cầu cô ban cho sức khỏe, mọi điều hanh thông, thuận lợi.

Xưa kia, giao thương đi lại chủ yếu là đường thủy, vì thế tàu thuyền khi qua ngã ba sông, không có ai không dừng chân để lên đền Ba Bông thành kính dâng hương cầu xin Cô Bơ Thoải độ cho chắc tay chèo, thuyền xuôi một mái. Ngày nay, dù giao thông đường sông không còn giữ vai trò chính trong đời sống người dân, song, với cảnh sắc sơn thủy hữu tình và sự linh thiêng của di tích, đền Ba Bông vẫn hấp dẫn du khách gần xa. Những năm gần đây, được sự quan tâm của người dân và chính quyền địa phương, ngôi đền đã được tu sửa, tôn tạo khang trang, vừa góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống vừa đáp ứng nhu cầu tâm linh của người. Năm 1992, đền Ba Bông thờ Cô Bơ Thoải được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh.

Ông Nguyễn Văn Ngọ, Phó Chủ tịch UBND xã Hà Sơn, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hoá cho biết: "Địa phương chúng tôi đã quan tâm, gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa của địa phương. Chúng tôi chú trọng đến việc hướng dẫn Nhân dân và du khách thực hiện tốt các quy định khi đến dâng hương, vãn cảnh; công tác phòng chống cháy nổ, an ninh trật tự, vệ sinh môi trường được thực hiện tốt".

Từ trên đền Ba Bông nhìn ra bến sông, cảnh vật vẫn mang nét ban sơ, dẫn dụ con người về những xúc cảm thanh tịnh cho riêng mình. Khoảnh khắc hành hương về thắng tích Ba Bông, du khách sẽ có những phút giây tạm quên đi sự xô bồ, bon chen, lo lắng của cuộc sống thường nhật để hướng tâm mình đến sự bình thản, an yên. Với tấm lòng thành kính, tri ân tri ân các bậc tiền nhân, trong những năm qua, cảnh quan di tích được thủ nhang đồng đền và các cấp chính quyền địa phương quan tâm đầu tư, tu bổ. 

Khu vực ngã ba sông, trước mặt di tích là thảm hoa rộng lớn với nhiều loài hoa đua nhau khoe sắc thắm. Cùng với đó là nhiều bối cảnh để check – in, tạo nên ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách về một Ba Bông Linh Từ với nhiều huyền tích linh thiêng và tôn kính còn mãi với thời gian.