Đường dây nóng: 0237 3721150

Huyền tích đền Phố Cát linh thiêng

Về với thị trấn Vân Du, huyện Thạch Thành, ngoài sức hút của cảnh sắc thiên nhiên, du khách không thể bỏ qua di tích và thắng cảnh đền Mẫu Phố Cát – trung tâm sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng độc đáo, nơi gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu trên mảnh đất Thạch Thành nói riêng và xứ Thanh nói chung.

Phương Liên

03/07/2024 16:01

Là huyện miền núi phía Tây Bắc của Thanh Hóa, giáp với tỉnh Hòa Bình, Thạch Thành được bao quanh bởi núi non trùng điệp, rừng xanh thăm thẳm và sông nước mênh mông. Đây là vùng đất đầy hấp dẫn, với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp và di tích lịch sử phong phú.

Huyền tích đền Phố Cát linh thiêng - Ảnh 1.

Di tích và thắng cảnh Phố Cát ở thị trấn Vân Du, huyện Thạch Thành không chỉ là một vùng đất của lịch sử và huyền thoại, mà nơi đây còn là trung tâm thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh – nét đẹp truyền thống trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.

Huyền tích đền Phố Cát linh thiêng - Ảnh 2.

Phố Cát xưa là căn cứ của cuộc khởi nghĩa nông dân lớn vào thế kỷ XVIII (cuộc khởi nghĩa của Lê Duy Mật) chống lại chúa Trịnh. Phố Cát còn là nơi in dấu những bước đường hành quân của các chiến sĩ du kích chiến khu Ngọc Trạo. Là đầu mối và căn cứ quan trọng của chiến khu Hòa – Ninh – Thanh trong suốt 9 năm trường kỳ kháng chiến chống Pháp.

Bên cạnh yếu tố lịch sử, địa lý và cảnh đẹp, có lẽ yếu tố quan trọng nhất của Phố Cát đó chính là sự ngưỡng mộ của Nhân dân đối với đức Thánh Mẫu Liễu Hạnh và các sinh hoạt văn hóa tinh thần mang tín ngưỡng dân tộc ở ngôi đền này. Theo truyền thuyết dân gian, Thánh Mẫu Liễu Hạnh là con gái của Ngọc Hoàng. Vì lỡ tay làm vỡ chén ngọc nên bị đầy xuống trần gian. Sau đó một thời gian, nàng được gọi về trời, nhưng thượng đế rủ lòng thương cho nàng được ở hạ giới để trả nợ trần. Nàng cùng hai tiên nữ giáng hạ ngay giữa vùng Phố Cát, nơi có phong cảnh đẹp mỹ lệ, tốt tươi. Các nữ thần cũng ban nhiều phép lạ cho dân chúng địa phương. Để tỏ lòng biết ơn, Nhân dân đã lập ngôi đền thờ ở lưng chừng núi, phụng thờ hương khói. Vì vậy, nàng được suy tôn là tiên chúa, đệ nhất thành hoàng, mẫu nghi thiên hạ...

Huyền tích đền Phố Cát linh thiêng - Ảnh 3.

Đền Phố Cát được dựng vào khoảng niên hiệu Cảnh Hưng (1740 - 1786), đến năm 1896 được trùng tu tiền đường, làm giải vũ, tô tượng. Đây cũng là nơi đầu tiên trong cả nước được nhà vua ban tặng sắc phong thần cho Thánh mẫu là Thượng đẳng thần. Từ đó có thể thấy được vị thế đặc biệt của đền Phố Cát trong tín ngưỡng thờ mẫu ở nước ta.

Đền Phố Cát nằm ở lưng chừng núi, thoáng đãng, với thế đất đẹp. Phía trước đền có ba ngọn núi đá gọi là tam thai án ngữ như một bức bình phong. Gần đền có một dòng suối nhỏ, có những hòn non bộ và các thác nước nhỏ chảy qua như khúc nhạc thánh thót bên tai. Đến trước cửa đền thì dòng suối đổ vào một cái vũng như một cái hồ nhỏ. Ở đó có rất nhiều cá chép, cứ vào mùa hội đền, người dân lại bắt gặp từng đàn cá tung tăng bơi lội. Tại đây, Tổng đốc Thanh Hóa đã cho xây một cái tháp vọng ngư hình lục lăng để dành riêng cho vua nhà Nguyễn ngồi thưởng lãm ngắm cá.

Huyền tích đền Phố Cát linh thiêng - Ảnh 4.

Trong thế tay ngai của ngôi đền là các công trình độc lập từ thấp lên cao, gồm sân rồng với nghinh môn 8 mái, cung đệ tam, cung đệ nhị và cung đệ nhất. Mỗi cung có 3 gian thông. 2 gian 2 đầu cung nhị và cung tam làm đường liên cung lên xuống. Bên trong các cung là tượng và các đồ thờ bằng chất liệu rất quý. Bên cạnh công trình chính là nhà khách và tiếp lễ, cổng tam quan, tháp vọng ngư, tường hoa, cây cảnh, cầu cong bằng đá bắc qua suối để khách bộ hành đến đền Quan Giám sát.

Tam quan của đền Phố Cát có kiến trúc rất đẹp và hoàn hảo về mặt thẩm mỹ. Mặc dù là kiến trúc thời Nguyễn nhưng nghệ thuật thể hiện lại đạt ở trình độ rất cao về mọi phương diện. Nó kết hợp kiểu kiến trúc cung đình với kiến trúc truyền thống thật tài tình. Tam quan được làm theo kiểu 2 tầng 8 mái, hai bên tả, hữu đều có bậc tam cấp lượn vòng lên xuống thật uyển chuyển, hòa nhập với cách bố cục hợp lý. Bước lên tầng hai của tam quan, chúng ta có cảm tưởng như đứng trên tháp nghinh phong với một tâm hồn lộng gió và xúc cảm kỳ thú khi ngắm nhìn cảnh trí và tạo vật xung quanh. Cấu trúc và nghệ thuật của tam quan có thể nói uy nghi tráng lệ nhằm đề cao uy quyền của đức Thánh Mẫu. Mặt khác cũng thể hiện được ý niệm, tâm linh truyền thống của dân tộc.

MC Phương Liên trò chuyện với Ông Nguyễn Đình Phi – Thủ nhang Đền Phố Cát, thị trấn Vân Du, huyện Thạch Thành

Những truyền thuyết và lịch sử đan xen đã làm cho di tích Phố Cát vừa gần gũi vừa nhuốm màu huyền thoại, linh thiêng. Câu chuyện về Mẫu đi vào đời sống Nhân dân, vào ca dao, tục ngữ như sự hiện thân của những giá trị tốt đẹp. Để rồi, người phụ nữ vốn là con gái nhà trời ấy đã trở thành "Thánh mẫu", một trong bốn vị thánh "tứ bất tử" trong văn hóa dân gian Việt Nam. Với cảnh quan tuyệt đẹp và giá trị lịch sử, tâm linh sâu sắc, di tích thắng cảnh Phố Cát đã được công nhận là di tích cấp tỉnh vào năm 1998.

Di tích và thắng cảnh Đền Phố Cát không chỉ là điểm tham quan, du lịch văn hóa tâm linh tiêu biểu. Hơn hết, đây là niềm tự hào, khẳng định thêm vai trò, vị thế của xứ Thanh trong dòng chảy văn hóa Việt. 

Nguồn: Đất và người xứ Thanh/TTV

Ý kiến bạn đọc

Xem thêm bình luận
Phú Quốc là điểm du lịch biển phát triển nhanh nhất Đông Nam Á

Phú Quốc là điểm du lịch biển phát triển nhanh nhất Đông Nam Á

07:07 , 14/05/2026

Theo báo Khaosod của Thái Lan, đảo ngọc Phú Quốc của Việt Nam là một trong những điểm du lịch biển phát triển nhanh nhất Đông Nam Á.

Khơi dậy mạch nguồn văn hóa trong cộng đồng người Thái xứ Thanh

Khơi dậy mạch nguồn văn hóa trong cộng đồng người Thái xứ Thanh

22:01 , 13/05/2026

Từ bao đời nay, nơi đại ngàn phía Tây xứ Thanh, đồng bào Thái - với hơn 230.000 người - đã viết nên bản trường ca của riêng mình. Đó là bản trường ca được dệt từ sắc váy áo thổ cẩm, từ hương thơm nồng nàn của rượu cần, từ những giai điệu ngọt ngào tha thiết của khặp, và từ nhịp điệu rộn ràng, vang vọng của tiếng khua luống ngân khắp núi rừng. Trước guồng quay hối hả của thời đại, người Thái đang từng ngày nỗ lực giữ gìn để những giá trị truyền thống ấy không bị mai một, để "mạch nguồn" văn hóa mãi tuôn chảy, tỏa sáng trong đời sống hôm nay và mai sau.

Gia tăng trải nghiệm cho du khách từ dịch vụ chăm sóc sức khỏe

Gia tăng trải nghiệm cho du khách từ dịch vụ chăm sóc sức khỏe

20:26 , 13/05/2026

Thay vì đơn thuần “đi để nghỉ”, du khách ngày nay mong muốn được phục hồi thể chất, tái tạo năng lượng và tìm kiếm sự cân bằng tinh thần ngay trong mỗi hành trình du lịch. Nắm bắt xu hướng đó, nhiều khu du lịch, nghỉ dưỡng tại Thanh Hóa đã đầu tư các dịch vụ chăm sóc sức khỏe đảm bảo tiêu chuẩn, mang đến trải nghiệm mới mẻ và làm phong phú các dịch vụ du lịch.

Khi hội họa xoa dịu tâm hồn

Khi hội họa xoa dịu tâm hồn

20:08 , 13/05/2026

Triển lãm “Hơi thở màu nước” vừa ra mắt công chúng tại không gian chăm sóc sức khỏe Santea House. Với hơn 80 tác phẩm của 9 tác giả, triển lãm mở ra một điểm hẹn văn hóa độc đáo, nơi nghệ thuật hội họa giao thoa cùng sự chăm sóc sức khỏe tinh thần.

Chuyến tàu kết nối "Food tour" Hà Nội - Hải Phòng

Chuyến tàu kết nối "Food tour" Hà Nội - Hải Phòng

20:00 , 13/05/2026

Ngành Đường sắt vừa triển khai chương trình kích cầu quy mô lớn trên tuyến Hà Nội - Hải Phòng, biến hành trình trải nghiệm ẩm thực và văn hóa trở nên tiết kiệm và hấp dẫn hơn bao giờ hết đối với du khách.

Sắc màu Việt Nam tại Lễ hội Văn hóa Toàn cầu Seongnam

Sắc màu Việt Nam tại Lễ hội Văn hóa Toàn cầu Seongnam

19:48 , 13/05/2026

Sự góp mặt của Việt Nam tại Lễ hội Văn hóa Toàn cầu lần thứ 15 tại Hàn Quốc đã để lại dấu ấn đậm nét, góp phần tôn vinh bản sắc dân tộc và thắt chặt tình hữu nghị giữa hai quốc gia.

Đền thờ tướng quân Trần Lựu

Đền thờ tướng quân Trần Lựu

19:43 , 13/05/2026

Nằm trên vùng đất Thiệu Quang, làng Chí Cường (còn gọi là làng Tự) hiện lên trầm mặc giữa không gian rộng lớn, được bao bọc bởi ba con sông: sông Mã, sông Cầu Chày và sông Mậu Khê. Từ xa xưa, nơi đây đã là điểm tụ cư của nhiều cư dân đến từ Nghệ An, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Dương… tìm về sinh cơ lập nghiệp. Không chỉ mang vẻ đẹp của một miền quê giàu truyền thống, Chí Cường còn được biết đến với ngôi đền thờ tướng quân Trần Lựu – một trong những Khai quốc công thần triều Lê, vị dũng tướng tài ba của nghĩa quân Lam Sơn, người có nhiều đóng góp trong cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược ở thế kỷ XV. Tên tuổi ông gắn liền với chiến công trấn giữ cửa ải Pha Lũy và được hậu thế ca ngợi qua những câu đối đầy hào khí: “Giếng đời Lỗ Tự truyền ơn rộng/ Sử sách Lam Kinh chép tiếng nhà”; “Thần tại Lam Sơn ngàn ngọn biếc/ Công ghi Pha Lũy lưỡi gươm hùng”…

Độc đáo du lịch trải nghiệm tại làng nghề nước mắm Khúc Phụ

Độc đáo du lịch trải nghiệm tại làng nghề nước mắm Khúc Phụ

19:45 , 12/05/2026

Khúc Phụ là làng nghề sản xuất nước mắm nổi tiếng của xã Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa. Những năm gần đây, cùng với việc gìn giữ nghề truyền thống, địa phương và các hộ sản xuất đã đẩy mạnh phát triển du lịch trải nghiệm, góp phần quảng bá hình ảnh làng nghề đến với du khách gần xa.

Ẩm thực đường phố tại phố biển Sầm Sơn

Ẩm thực đường phố tại phố biển Sầm Sơn

18:32 , 12/05/2026

Vào những ngày hè, biển Sầm Sơn lại rộn ràng đón bước chân du khách gần xa. Không chỉ hấp dẫn bởi bãi cát dài, làn nước trong xanh và không khí sôi động của phố biển, Sầm Sơn còn níu chân du khách bằng hương vị đậm đà của ẩm thực đường phố, từ những xiên hải sản nướng thơm lừng, bánh cuốn nóng hổi đến cốc chè mát lạnh giữa chiều hè.

Phú Quốc được ca ngợi là điểm du lịch biển phát triển nhanh nhất Đông Nam Á

Phú Quốc được ca ngợi là điểm du lịch biển phát triển nhanh nhất Đông Nam Á

18:31 , 12/05/2026

Phú Quốc được ca ngợi là điểm du lịch biển phát triển nhanh nhất Đông Nam Á. Theo báo Khaosod của Thái Lan, đảo ngọc của Việt Nam đang trở thành điểm đến nổi bật trong khu vực nhờ sự kết hợp giữa thiên nhiên nhiệt đới và hạ tầng du lịch hiện đại.