Lung linh thắng cảnh đình và đền Thiệu Hoá

Tân Châu là một xã thuộc huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa, vốn được hợp thành từ hai xã Thiệu Tân và Thiệu Châu... Vùng đất này có vị trí đắc địa, nằm bên hữu ngạn sông Chu, dọc theo núi Đọ, phía Đông giáp thành phố Thanh Hóa, phía Tây giáp với thị trấn Thiệu Hóa và xã Thiệu Nguyên, phía Nam giáp với huyện Đông Sơn và xã Thiệu Giao, phía Bắc giáp với xã Thiệu Duy và xã Thiệu Hợp.

Vốn là một vùng đất có truyền thống lịch sử lâu đời, có cư dân đến khai đất, lập làng từ rất sớm, vì vậy, xã Tân Châu, huyện Thiệu Hoá đã sáng tạo nên những giá trị văn hóa đặc sắc. Mặt khác, với vị trí địa lý thuận lợi, có nhiều cư dân ở nơi khác đến làm ăn sinh sống và lập nghiệp ở vùng đất này nên có sự giao thoa văn hóa của nhiều địa phương khác nhau. Đó là cơ sở để tạo nên đời sống văn hóa phong phú, đa dạng và đặc sắc của Tân Châu.

Sự phong phú, đa dạng và đặc sắc của truyền thống văn hóa Tân Châu còn thể hiện ở hệ thống di sản văn hóa phong phú, bao gồm cả loại hình di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Trong đó, xã Tân Châu sở hữu hệ thống các di tích lịch sử đình và đền có giá trị lịch sử, giá trị tâm linh sâu sắc.

Nằm ở trung tâm xã Tân Châu, Di tích lịch sử đình và đền làng Đắc Châu là di sản văn hóa vật thể tiêu biểu, đã được bảo tồn và tôn tạo, là di tích có giá trị lịch sử, giá trị tâm linh sâu sắc đối với người dân nơi đây.

Đình Thượng của làng Đắc Châu được toạ lạc trên khu đất cao ráo hướng về sông Chu tựa lưng vào núi Đọ với thế đất "sơn thủy hữu tình". Trước mặt đình là Hồ Bán nguyệt, xung quanh có nhiều cây cổ thụ tạo cho đình một khung cảnh thâm nghiêm, cổ kính. 

Tương truyền, làng Đắc Châu xưa kia có thế đất hình Rồng cuộn, khu đất đình Thượng ngày nay chính là hàm Rồng. Sân đình rộng rãi thoáng mát, với thế đất cao ráo là nơi dân làng tập trung tụ hội trong các dịp lễ tết, đón rước, là nơi chứng kiến các hoạt động văn hóa cộng đồng của nhân dân trong làng.

Cách đình và đền Đắc Châu không xa, đình Thọ Sơn cũng là một công trình kiến trúc cổ truyền của làng quê Việt Nam, là minh chứng cho nghệ thuật điêu khắc đình làng với các vì kèo, các xà ngang đăng đối sống động. Không chỉ có chức năng gắn kết đỡ phần mái đình, các vì kèo, xà ngang là những tác phẩm điêu khắc độc đáo, truyền tải sinh động nhất tư tưởng, văn hóa của cư dân vùng đất Tân Châu nói riêng, văn hóa dân tộc Việt nói chung…

Có thể nói, kiến trúc và điêu khắc đình Thọ Sơn được đánh giá là sự biểu hiện tài hoa, tri thức và văn hóa truyền thống trong phong cách kiến trúc cổ Việt Nam, đồng thời mang những nét riêng độc đáo. Đây là di tích có giá trị kiến trúc cổ còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn, có giá trị về mặt kiến trúc nghệ thuật cần được giữ gìn và phát huy trong đời sống hôm nay.

Với hệ thống các di tích đình và đền độc đáo, đặc sắc, mỗi di tích lại có một nét kiến trúc, màu sắc riêng, vùng đất Tân Châu huyện Thiệu Hoá xứng danh là vùng đất cổ giàu giá trị lịch sử, tâm linh và đa dạng loại hình di sản văn hoá của huyện Thiệu Hoá nói riêng và xứ Thanh nói chung.