Nét độc đáo đình làng Thọ Sơn

Cũng giống như những đình làng khác ở Việt Nam, đình Thọ Sơn là một công trình kiến trúc cổ truyền của làng quê Việt Nam, nơi hội họp của người dân và là nơi thờ Thành hoàng làng. Đình Thọ Sơn thờ thần Cao Sơn đại vương, Linh Quang Linh Thông đại vương có công với dân làng, đồng thời, đây cũng là nơi hội họp, sinh hoạt văn hoá tâm linh của dân làng.

Theo tài liệu về kiến trúc nghệ thuật đình Thọ Sơn năm 2009, trước đây đình có cấu trúc đặc trưng của đình chùa Việt Nam - kiến trúc hình chữ Đinh bao gồm 5 gian tiền đình và một gian hậu cung thờ thành hoàng làng. Sau này, ở phía Đông ngay trước sân đình đã được xây dựng thêm nhà giải vũ. Tuy nhiên, đến nay, do sự khắc nghiệt của thời gian và sự tàn phá của chiến tranh, hậu cung không còn nữa. Diện tích đất của đình đã bị thu hẹp so với trước đây, phần đất hậu cung hiện đã trở thành đất dân sinh. Đình chỉ còn lại nhà tiền đình và nhà giải vũ. Trên cơ sở nền móng và di tích còn lại, được sự đồng ý của các cấp chính quyền, Nhân dân địa phương đã bảo vệ, gìn giữ và trùng tu tôn tạo nhưng vẫn giữ nguyên trạng của đình. Đến nay, đình làng Thọ Sơn được đánh giá là di tích kiến trúc cổ còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn quy mô kiến trúc truyền thống.

Đình Thọ Sơn được trang trí theo "tứ linh, tứ quý" (Long, Lân, Quy, Phụng và Tùng, Cúc, Trúc, Mai). Hình tượng rồng được chạm khắc nhiều nhất, trở thành biểu tượng trung tâm, xuất hiện ở những vị trí quan trọng trong ngôi đình. Các linh vật nhưng lân, phượng, rùa hoặc hoa cúc, hoa sen… cũng được chạm khắc, trang trí ở những nơi thoáng mát.. thể hiện rõ quan điểm thẩm mỹ của các nghệ nhân. Ngôi đình là minh chứng cho nghệ thuật điêu khắc đình làng với các vì kèo, các xà ngang đăng đối sống động. Không chỉ có chức năng gắn kết đỡ phần mái đình, các vì kèo, xà ngang là những tác phẩm điêu khắc độc đáo, truyền tải sinh động nhất tư tưởng, văn hóa của cư dân vùng đất Tân Châu nói riêng, văn hóa dân tộc Việt nói chung… Điểm đặc sắc, khác biệt của nghệ thuật kiến trúc điêu khắc đình Thọ Sơn là vẫn dùng bảy, kẻ đỡ mái hiên với cấu trúc đặc trưng thời Lê và Nguyễn nhưng đình Thọ Sơn 4 kẻ trước, bẩy sau thể hiện mảng điêu khắc độc đáo, đơn giản mà chắc chắn.

Vẫn là đề tài mang phong cách dân gian với những biểu tượng quen thuộc rồng, lân, quy, phụng hoặc hình tượng hoa cúc, hoa sen được cách điệu nhưng trình độ chạm khắc ở đây đạt đến độ tinh tế, tỉ mỉ và công phu. Với 2 phong cách chạm khắc gỗ là chạm bong và chạm lộng, trong đó, nghệ thuật chạm lộng rất nổi bật trong điêu khắc đình Thọ Sơn, tạo biểu cảm, quyền uy và sự sinh động của các hình tượng. Có thể nói, kiến trúc và điêu khác đình Thọ Sơn được đánh giá là sự biểu hiện tài hoa, tri thức và văn hóa truyền thống trong phong cách kiến trúc cổ Việt Nam, đồng thời mang những nét riêng độc đáo. Bởi vậy, di tích đình Thọ Sơn được Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá xếp hạng năm 2009 là di tích có giá trị kiến trúc cổ còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn, có giá trị về mặt kiến trúc nghệ thuật cần được giữ gìn và phát huy.

Ông Nguyễn Trọng Quân, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Châu, huyện Thiệu Hoá cho biết: "Đình làng Thọ Sơn mang nét kiến trúc độc đáo, khác biệt so với các đình làng khác tại đây, ngôi đình có niên đại hàng trăm năm tuổi, xứng đáng là di tích tiêu biểu của làng, xã và huyện".

Trong những năm qua, cấp ủy, chính quyền địa phương đã huy động các nguồn lực trong xã hội, sự hỗ trợ tích cực từ con em xa quê để đầu tư xây dựng và tôn tạo đình Thọ Sơn ngày càng khang trang, bề thế. Qua đó, thể hiện niềm trân trọng giá trị lịch sử, tâm linh hướng về nguồn cội của các thế hệ người dân Tân Châu trong đời sống hôm nay.