Ngôi đền cổ nơi vùng biển Hải Tiến

Cách biển Hải Tiến không xa, với lối kiến trúc độc đáo, cùng vẻ đẹp cổ kính, uy nghiêm… Đền thờ Tô Hiến Thành, xã Hoằng Tiến, huyện Hoằng Hóa trở thành một điểm đến không thể bỏ lỡ của du khách khi về với vùng biển xứ Thanh.

Giữa không gian thanh tịnh của ngôi đền, những cây cổ thụ đang vào mùa trổ hoa rực rỡ, tỏa ra thứ hương thơm dìu dịu, thơm ngát, lan tỏa khắp khoảng sân rợp bóng mát….

Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật đền thờ Tô Hiến Thành tọa lạc trên khu đất rộng gần 10.000 m2, cách biển Hải Tiến chừng 800m, thuộc địa phận Tiền thôn, xã Hà Lộ xưa, nay là xã Hoằng Tiến, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Từ bao đời nay, Nhân dân địa phương thường quen gọi với nhiều cái tên khác nhau như Nghè Hà Lộ, đền thờ Đức Thánh Cả - Tô Hiến Thành hay đền thờ Sát Hải Đại Vương. Hiện nay, đền đang lưu giữ 26 đạo sắc phong của các triều đại.

Sử sách ghi lại, Tô Hiến Thành là một bậc đại thần dưới triều Lý (thế kỷ XII), có tài trị nước, thẳng thắn, cương trực và biết dùng người. Không chỉ là một danh tướng, ông còn chú trọng văn hóa và sùng mộ Nho học. Tô Hiến Thành là người làng Hạ Mỗ - Xã Hạ Mỗ, nay thuộc huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội. Sự nghiệp làm tướng võ của Tô Hiến Thành chủ yếu là dưới thời trị vì của vua Lý Anh Tông. Tiếp nối gương của Thái úy Lý Thường Kiệt, Thái úy Tô Hiến Thành đã cùng vua Lý Anh Tông đi dẹp loạn các nơi, mở mang bờ cõi thêm về phía Tây Bắc, chống Chân Lạp xâm lược, chinh phạt Chiêm Thành, làm cho vị thế của quốc gia Đại Việt dưới thời vua Lý Anh Tông trở nên lớn mạnh với các nước lân bang, buộc nhà Tống phải công nhận Đại Việt vào năm 1164. 

Sự nghiệp làm quan văn của ông cũng hiển hách không kém, nhưng phần lớn công lao lại tập trung ở giai đoạn sau này, khi ông trở thành đại thần phụ chính tài năng và đức độ cuối cùng của nhà Lý. Ông là người có công lớn trong việc tổ chức khai hoang lấn biển ở các vùng ven biển thuộc Quảng Ninh, Hải Phòng và Thanh Hóa ngày nay. Nhớ ơn và cảm phục tài đức của ông, Nhân dân nhiều nơi đã lập đền thờ, trong đó đền thờ ở Tiền Thôn, xã Hoằng Tiến ngày nay là một trong những ngôi đền có quy mô lớn và bề thế. Người dân Hoằng Tiến đã tôn ông làm Thành hoàng làng và gọi ông là Đức Thánh Cả hay Sát Hải Đại Vương.

Thủ từ Bùi Trí Đương, năm nay 79 tuổi, đã coi ngôi đền này là nơi chốn đi về suốt 10 năm qua. Ngày qua ngày, ông tận tụy với công việc dầu đèn, nhang khói, phục vụ bà con trong vùng và du khách thập phương đến thăm quan, vãn cảnh, chiêm bái.

Trải qua bao biến thiên của thời gian, một số hạng mục công trình cũng bị xuống cấp. Tuy nhiên, những năm qua, đền thờ Tô Hiến Thành đã được Nhân dân địa phương và con em xa quê tôn tạo lại khang trang hơn, đồng thời vẫn giữ được nguyên bản vẻ đẹp kiến trúc vốn có. 

Bên cạnh ngôi đền rêu phong cổ kính, khu di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật đền thờ Tô Hiến Thành còn xây dựng thêm các hạng mục để phối thờ như Đức Thánh Mẫu, ban thờ Phật, cổng đá, cầu đá…. Sừng sững nơi sân đền là pho tượng Thái Úy Tô Hiến Thành được tạc bằng đá xanh nguyên khối, toát lên vẻ oai phong, uyên bác của một danh sĩ văn võ toàn tài.

Cứ vào những ngày đầu tháng 2 âm lịch, Nhân dân xã Hoằng Tiến và du khách thập phương lại hân hoan phấn khởi, náo nức chuẩn bị Lễ hội kỳ phúc truyền thống lớn nhất trong năm diễn ra tại đền thờ Tô Hiến Thành, địa danh đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia từ năm 1997. Đây không chỉ là dịp để Nhân dân địa phương thể hiện tấm lòng thành kính, ghi nhớ công ơn của bậc hiền tài Tô Hiến Thành đã có công mở cõi, giúp dân dẹp giặc ngoại xâm, mà còn tái hiện nguyên vẹn nét văn hóa truyền thống, cũng như ý chí kiên cường đấu tranh bảo vệ quê hương của người dân trên mảnh đất này. Sau phần nghi lễ tế thần, rước kiệu là phần hội với nhiều trò chơi dân gian đặc sắc, như: đánh đu, chơi bài điếm, thi gói bánh chưng, cờ tướng, đi cầu khỉ và nhiều trò chơi thú vị khác, thu hút đông đảo Nhân dân trong xã và khách thập phương tham gia.

Những năm gần đây, huyện Hoằng Hóa đang đẩy mạnh xúc tiến các tour, tuyến du lịch, kết nối biển Hải Tiến với các khu di tích, văn hóa tâm linh trên địa bàn, từ đó khai thác tốt tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển du lịch. Chính vì thế, đền thờ Thái úy Tô Hiến Thành giờ đây không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của người dân địa phương, mà còn trở thành điểm dừng chân đầy an yên, bình dị khi du khách về với biển Hải Tiến của xứ Thanh.