Tạo dựng hành lang pháp lý bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân

Hiến pháp Việt Nam - văn bản quy phạm pháp luật có giá trị cao nhất - qua các thời kỳ luôn khẳng định "Nhà nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân".

Cụ thể hóa quan điểm này, ngày 18/2/1998, Bộ Chính trị (khóa VIII) ban hành Chỉ thị số 30 "Về xây dựng và thực hiện Quy chế Dân chủ ở cơ sở" - coi đây là một khâu quan trọng và cấp bách để phát huy quyền làm chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất.

Ngày 20/4/2007, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 34 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn.

Đặc biệt, ngày 10/11/2022, tại Kỳ họp thứ 4, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV đã thông qua Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Với 6 chương, 91 điều, Luật đã thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng, chỉnh sửa, bổ sung một số nội dung của Pháp lệnh 34 cho phù hợp với thực tiễn đời sống, từ đó khẳng định mạnh mẽ trên thực tế quyền con người, quyền công dân, chủ quyền của nhân dân theo nguyên tắc hiến định: "Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân".

Ông Dương Đình Vân, Bí thư chi bộ, trưởng thôn Thanh Bình, xã Thúy Sơn, huyện Ngọc Lặc cho biết: "Từ 1/7/2023 Luật Dân chủ cơ sở ra đời, chúng tôi đã phổ biến cho người dân, được Nhân dân hết sức đồng tình ủng hộ. Vì qua Luật dân chủ cơ sở, vai trò của người dân được nâng lên. Tất cả các vấn đề của thôn, làng, xã được tham gia, đóng góp ý kiến. Mong là sắp tới được tham gia nhiều lớp tập huấn về Luật để phổ biến, tuyên truyền cho bà con tốt hơn".

Sự thống nhất từ Trung ương đến địa phương cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chặt chẽ đã chứng minh dân chủ ở Việt Nam không phải là khẩu hiệu. Đảng và Nhà nước đã cung cấp cho Nhân dân đầy đủ các công cụ pháp lý để thực hiện và giám sát việc thực hiện quyền làm chủ của mình.

Sẽ không thế lực nào có thể phủ nhận giá trị của dân chủ tại Việt Nam nếu nhìn vào những thành tựu mà Việt Nam đã đạt được trong phát triển kinh tế - xã hội, ổn định an ninh chính trị thời gian qua, đặc biệt là trong công cuộc xây dựng nông thôn mới.

Năm 2017, xã Thúy Sơn, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa chính thức bước ra khỏi danh sách xã đặc biệt khó khăn. Con đường trở thành xã nông thôn mới đầy chông gai khi xã có xuất phát điểm quá thấp, người dân sinh sống chủ yếu dựa vào nghề rừng và nông nghiệp,  tư duy còn lạc hậu. Nhưng chỉ 5 năm sau, Thúy Sơn đạt chuẩn nông thôn mới. Kết quả này có đóng góp không nhỏ từ người dân với hơn 365 tỷ đồng để bê tông hóa đường nông thôn, tu sửa hệ thống kênh mương nội đồng, xây dựng thiết chế văn hóa…Chìa khóa dẫn đến thành công chính là làm tốt dân chủ trên mọi mặt để dân hiểu, dân đồng tình và tham gia đóng góp tích cực.

Ông Phạm Văn Biên, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Thúy Sơn, huyện Ngọc Lặc cho biết: "Tất cả việc huy động đóng góp của Nhân dân ở các công trình trên địa bàn xã thời gian qua đều được khái toán, sau đó báo cáo Nhân dân rất cụ thể, chi tiết, họp dân và bàn dân, dân biểu quyết thì mới thực hiện. Dân cũng cử đại diện để tham gia giám sát quá trình thực hiện". Dân chủ trong thực tiễn cuộc sống không chỉ đem lại lợi ích chung cho địa phương, mà bản thân mỗi người dân, mỗi gia đình đều trở thành chủ thể thụ hưởng thành quả. Gia đình ông Phạm Văn Dũng ở thôn Thúy Sơn là một ví dụ. Trước đây, mặc dù có quyết tâm, ý chí làm giàu, nhưng gia đình ông luôn loay hoay, chưa tìm được cách làm phù hợp. Lắng nghe nguyện vọng gia đình với tinh thần cầu thị, cấp ủy chính quyền địa phương đã tạo điều kiện cấp đất, tập huấn kiến thức, tư vấn định hướng. 

Giờ đây, ông Dũng đã có trang trại vườn rừng quy mô 12 ha, kết hợp trồng cây ăn quả với chăn nuôi dê, bò thịt và bò sinh sản, cho thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Ông Phạm Văn Dũng, thôn Phú Sơn, xã Thúy Sơn, huyện Ngọc Lặc chia sẻ: "Rất cảm ơn Chi bộ thôn, lãnh đạo mở nhiều lớp tập huấn, cho tham quan các mô hình ở trong huyện và ngoài huyện nên kinh tế gia đình đến nay đã tạm ổn, rồi đồng bào cư dân quanh đây là hỗ trợ lẫn nhau để mở rộng nữa, vươn tới điểm cao nhất là không còn ai đói nghèo".

Dân chủ còn thể hiện ở việc người dân được trao quyền tham gia giám sát thông qua tổ chức Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. 5 năm qua, Ban Thanh tra Nhân dân các cấp tại Thanh Hóa đã giám sát hơn 2.200 vụ. Qua giám sát kiến nghị đến các cơ quan có thẩm quyền giải quyết hơn 1.700 vụ việc. Ban Giám sát đầu tư cộng đồng giám sát hơn 4.100 công trình, dự án trên địa bàn xã, phường, thị trấn, kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý hơn 1.600 công trình có vi phạm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích cộng đồng khu dân cư.

Ngoài ra, người dân có thể đóng góp ý kiến, phản biện các vấn đề đời sống, xã hội, đề xuất kiến nghị, giải quyết khiếu nại đến các cấp có thẩm quyền dưới nhiều hình thức như tham gia đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy với Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội hoặc các buổi tiếp xúc cử tri; gửi đơn kiến nghị về các cơ quan chức năng; liên lạc qua điện thoại đường dây nóng…

Đối với những hành vi vi phạm dân chủ ở cơ sở, Luật cũng quy định cụ thể cá nhân, tổ chức vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, bồi thường thiệt hại, xử lý kỷ luật tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Kết hợp cùng nhiều Bộ Luật hiện hành, quyền làm chủ của Nhân dân là tuyệt đối không thể xâm phạm.

Tuy nhiên, để các văn bản pháp lý thật sự phát huy hiệu quả, mỗi người dân cần hiểu rõ, nắm kỹ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình để áp dụng đúng đắn, tránh bị đối tượng xấu lợi dụng, xúi giục, kích động mà thực hiện hành vi trái pháp luật nhưng núp dưới danh nghĩa đòi dân chủ và công bằng.