Để OCOP miền núi bay xa

Trong giai đoạn 2019 - 2022, tỉnh Thanh Hoá đã xây dựng được hơn 300 sản phẩm OCOP từ 3 sao đến 5 sao, trong đó, khu vực miền núi có khoảng 100 sản phẩm. Nhóm địa phương có từ 6 đến 12 sản phẩm là Như Xuân, Thạch Thành, Như Thanh, Thường Xuân,… và địa phương ít nhất là Mường Lát, Lang Chánh, Quan Sơn. Mặc dù các sản phẩm OCOP ở khu vực miền núi chủ yếu thuộc nhóm hàng nông sản, sản xuất theo mùa vụ, tính ổn định chưa cao, chưa có thị trường tiêu thụ ổn định, độ nhận diện thương hiệu chưa lớn… thế nhưng, với những thành công bước đầu của chương trình OCOP đã mang đến một "luồng gió mới", một sinh khí mới, một tâm thế làm nông nghiệp mới… cho những nông dân miền sơn cước.

Nông sản cũ, cách làm mới

Những cây chè bản địa, có tên địa phương là Tán Ma, của gia đình ông Lò Khăm Hựng, cũng như hàng chục hộ gia đình đồng bào Thái ở bản Pọong, xã Hiền Kiệt, huyện Quan Hoá, tỉnh Thanh Hoá đã được nhiều người biết đến khi địa phương này đăng ký và được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao vào năm 2021. 

Những cây chè cổ thụ với đặc điểm tán rộng, lá to và dày, vốn chỉ dùng để pha nước uống trong sinh hoạt hàng ngày thì nay đã đem đến giá trị kinh tế cao cho bà con, một điều mà ít ai trong bản này từng nghĩ đến.

Câu chuyện văn hoá ẩm thực, phong tục tập quán của người Thái ở mường Ca Da xưa, Quan Hoá ngày nay đã được "lồng" trong những chén chè Tán Ma, mang theo hương thơm của cỏ cây hoa lá, của vị chát và vị ngọt thanh trên đầu lưỡi đến với thực khách muôn phương. Bà con người Thái ở Hiền Kiệt rất vui vì sản vật của vùng quê mình nay đã bay xa. Được động viên, khuyến khích, giờ đây diện tích chè Tán Ma đã có hơn 100 ha, mở ra một tương lai mới cho bà con nơi đây.

Còn đối với chị Dư Thị Phương, ở thôn 4, xã Ngọc Liên, huyện Ngọc Lặc thì sắn dây là thứ nông sản chống đói, thức uống giải nhiệt, cây trồng quen thuộc của hàng trăm hộ dân vùng núi này trong nhiều năm qua. Nay, chỉ với việc trồng, chế biến bột sắn dây cũng đã mang về cho gia đình chị hàng trăm triệu đồng tiền lãi mỗi năm. Bột sắn dây Hương Quê của bà con Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Ngọc Tân, mà chị Dư Thị Phương là thành viên, được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao vào năm 2021.

Ở Ngọc Lặc, còn có các sản phẩm OCOP 3 sao khác như: Miến dong Hương Ngọc, gạo nếp hạt cau Thạch Lập, dưa vàng 369, mật ong Thọ Phú Xanh, mật mía Phúc Long… đều là những nông sản quen thuộc, gắn với truyền thống canh tác nhiều đời nay đối với bà con dân tộc Mường, dân tộc Dao, được phát triển thành sản phẩm hàng hoá và có giá trị hơn.

Từng bước hình thành kinh tế nông nghiệp

Để đạt tiêu chuẩn của một sản phẩm OCOP người nông dân ở miền núi cần phải thay đổi rất nhiều: Từ tư duy sản xuất nông nghiệp, tập quán canh tác, quy mô sản xuất, tuân thủ các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm… cho đến việc ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp, kế hoạch sử dụng vốn, mục tiêu kinh doanh…

Từ một vùng núi khó khăn, hiện nay, ở Như Xuân đã hình thành hàng trăm vườn cam, vườn bưởi với diện tích hàng ngàn ha. Tư duy làm nông nghiệp phải có quy mô lớn, tạo ra thương hiệu nông sản riêng, Như Xuân đã trở thành một trong những vựa hoa quả lớn với nhiều sản phẩm có chất lượng của tỉnh Thanh Hoá.

Xuân Hoà là nơi tập trung hàng trăm ha diện tích cam, bưởi, ổi với các sản phẩm OCOP nổi tiếng như: Cam đường canh Như Xuân và cam xã Đoài Như Xuân (3 sao, công nhận năm 2020); bưởi da xanh và bưởi diễn Thành Công (3 sao, công nhận năm 2022). Tất cả 4 sản phẩm này đều thuộc hợp tác xã sản xuất nông nghiệp Thành Công. Xây dựng trang trại sản xuất theo chuẩn VietGap, tích cực tham gia kết nối cung cầu, quảng bá thương hiệu đã giúp cho trái cam, quả bưởi Như Xuân trở nên ngày càng quen thuộc, được người tiêu dùng ưa chuộng.

Trồng dưa vàng, dưa baby trong nhà màng, nhà lưới với hệ thống tưới nước tự động điều khiển bằng điện thoại thông minh; bảng thống kê và theo dõi bón phân chặt chẽ, khoa học; ứng dụng phần mềm kiểm tra sâu bệnh trên smartphone… là những giải pháp của HTX dịch vụ tổng hợp Thọ Thanh, huyện Thường Xuân đã và đang thực hiện trong quá trình sản xuất nông nghiệp. Sản phẩm dưa vàng Thọ Thanh sản xuất theo tiêu chuẩn VietGap từ năm 2020, được siêu thị Lam Sơn bao tiêu hàng năm, đạt chuẩn 3 sao OCOP từ năm 2022. Với diện tích hơn 3ha, trồng từ 3 đến 4 vụ trong một năm, mỗi vụ có thể thu về từ 50 đến 60 triệu đồng 1 ha. Diện tích canh tác dưa vàng trong nhà màng, nhà lưới không lớn nhưng giá trị kinh tế lại mang lại cao hơn so với việc canh tác theo phương thức truyền thống.

Nắm rõ chủ trương của trung ương, của tỉnh, của huyện về các chính sách ưu đãi trong phát triển nông nghiệp và chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP), nhiều hộ cá thể, tổ hợp tác, hợp tác xã ở huyện vùng cao Thường Xuân đã phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương để phát triển nhiều sản phẩm nông sản chất lượng cao thành sản phẩm OCOP từ 3 sao đến 4 sao. Tính đến hết năm 2022, huyện Thường Xuân đã có 8 sản phẩm được công nhận OCOP, trong đó có 1 sản phẩm 4 sao và 7 sản phẩm 3 sao, như: Tinh dầu quế, quế thanh, mật ong hoa rừng Yên Nhân, ống hút tre, dưa vàng… Năm 2023, huyện Thường Xuân tiếp tục phát triển thêm 4 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao đến 4 sao.

OCOP là sản phẩm rất đáng tự hào của những người làm nông nghiệp, là động lực thúc đẩy chương trình xây dựng nông thôn mới, góp phần mạnh mẽ vào công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn. Điều này thật sự ý nghĩa đối với người nông dân miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nói chung, vùng cao, biên giới Thanh Hoá, nói riêng, giúp họ có được cuộc sống ấm no, tự do và hạnh phúc.