Nguyên nhân là do tôi, đã yêu đắm say cả hai người lính ấy, tại đêm liên hoan thắng trận của quân dân Hàm Rồng. Anh ấy, mà không cả hai chàng trai cùng hát một bài: "Kéo pháo lên cao điểm". Mặt mũi họ nhọ nhem khói súng. Còn nhịp điệu sai đến nực cười. Nhưng họ hát hồn nhiên như người cầm rào mà chạy. Tôi đã cười đến mức chảy cả nước mắt. Nhưng giật thót người vì bàn tay rắn chắc của ai nắm lấy cổ tay.

- Bạn ơi! Sao cười dai vậy?

Trước mắt tôi là hai người lính. Thú thật họ chẳng đẹp trai chút nào, tóc thì quăn, da lại đen, mũi thì tẹt. Nhưng bù lại có sự mặn mà của chất lính:

- Bọn tôi hát dở lắm phải không?

- Em đâu dám cười hai anh. - Thấy hai anh hát say mê quá, mặt lại nhọ như người đánh phấn nên em cười chứ! - Tôi cố chống chế.

Hai chàng trai lúng túng vội đưa tay lên xoa mặt.

Từ đó, tôi trở thành người thân của họ. Tôi không hề có cảm tưởng mình yêu ai. Tại sao lại yêu được, một trong hai chàng trai ấy, họ đối với tôi thân thiết quá. Mà tôi nào có cao xa gì cho cam. Một cô giáo sinh sư phạm cấp hai, con ông cụ chăn dê trên núi Hàm Rồng. Tôi biết, mỗi khi tôi lùa dê từ chân đồi "Quyết Thắng" về nhà giúp cha, vẫn có hai bóng trên đồi dõi theo. Biết nhau rồi, nên họ không hò để trêu chọc. Cứ nghĩ đến làm phật lòng họ, tim tôi lại nhói đau. Vì bất cứ lúc nào bom đạn cũng có thể làm những chàng trai của tôi hy sinh ở trên cao điểm này. Đã có bao chàng trai ngã xuống, nghĩ đến đó, tôi thương các anh biết bao. Chiến tranh là gì, khi những người tuổi trẻ kia ngã xuống. Ví thử những đứa con gái ngây thơ như tôi lại thiếu vắng họ thì buồn biết bao. Tôi buồn, vì cảm giác yêu thương mãi sau này mới có được. Sau này, có trời chứng giám tôi quyết định ra sao khi thuộc về cả hai người. Tại sao lại có thể xảy ra điều phi lí này, hỡi số phận. Khi tôi chưa đủ lớn khôn để đón nhận trắc ẩn của cuộc đời. Còn bây giờ, họ đang ngồi bên nhau. Một chai rượu nút lá chuối, mớ lạc gói bằng giấy báo. Một con dao nhọn cắm xuống bàn. Mặt hai người đỏ gay. Mắt đỏ ngầu. Họ đã vượt qua chục năm trời, từ lúc hát với nhau một bài nơi trận địa, để mỗi người nhận lấy tuổi năm mươi. Tóc họ đã bạc. Đầu họ đã hói. Họ nói với nhau giọng gay gắt. Trời ơi! Thế mà lúc tôi lọt vào mắt họ, tôi cười chảy nước mắt vì giọng khê nồng của họ. Đâu rồi hai chàng lính ngây thơ, thẹn thùng trước cô gái quê mùa. Họ nào biết gì về đàn bà, ngoài chất hồn nhiên của người cầm súng.

- Đồ khốn nạn! Có phải mày đã gặp vợ tao không Dũng? - Chồng tôi hét vào mặt Dũng, tay chực cầm con dao nhọn.

- Đúng! Tao gặp vợ mày đấy Phúc ạ!

- Có đúng mày dặn nó đi chơi không?

- Có, tao có dặn!

- Đồ khốn nạn… Mày định ngủ với vợ tao hả?

Trời ơi! Cũng tại tôi tất cả. Tại tôi, cô gái chăn dê thay cha những dịp nghỉ hè về quê. Tại đêm liên hoan mừng công ở Hàm Rồng mà nên nông nỗi ấy. Nào trái tim ngây thơ biết chọn người nào trong hai chàng trai trẻ ấy. Cuộc đời này, có nhiều người được yêu một người say đắm và trọn vẹn. Đó là diễm phúc của đời họ. Còn tôi thì không, tôi đã yêu cả hai chàng trai cùng một lúc. Và tôi đã nhận được sự bất hạnh như hôm nay.

- Đồ khốn nạn… Mày định gạ vợ tao hả?

Dũng ngồi im lặng tay vơ lấy chai rượu để tu nhưng bị Phúc ngăn lại. Tay Dũng chạm vào cán dao nhọn, Phúc vội nắm lại, Phúc nói như hét:

- Đồ hèn.. Đồ hèn.. Đây dao đây, tao cho mày, giỏi thì đâm cho tao chết đi mà cướp lấy vợ tao.

Dũng giật lấy chai rượu, Phúc lại gạt đi, ấn tay Dũng vào con dao. Tay kia cầm chai rượu nốc một ngụm, nói như hét:

- Đồ hèn! Mày lấy dao mà giết tao đi. Cứ giết đi, tại trận địa có máu của tao và mày đổ xuống, tưới đúng chỗ này này, rồi cướp vợ tao đi! Đồ khốn nạn…

Trời trưa. Không có lấy một bóng người lên núi. Những ngọn phi lao ngủ gật như người say rượu.

Chỉ tại tôi, tôi đã yêu cả hai chàng trai. Tôi đã xuất hiện, làm cho cuộc đời của Phúc và Dũng đảo lộn. Tôi đã làm cho cuộc chiến tranh trong đời họ sau mười năm rồi không tắt được. Sẽ còn bao lâu nữa, trong trái tim họ mới nguôi ngoai nỗi đau. Chắc ngày mai có người giầu có, nhưng nỗi đau của vết thương lòng của họ làm sao tắt được.

- Phúc! Mày có nghe tao nói không?

- Tao không thèm nghe. Mày đem quẳng mẹ huân chương của mày xuống cầu Hàm Rồng, rồi nhảy xuống mà chết luôn đi!

Trời ơi! Đến nước này tôi làm sao chịu được. Tôi đã thuộc về Dũng hôm anh bị thương nơi trận địa Hàm Rồng. Nếu hai người lính mà lành lặn, chắc tôi chưa chọn ai đâu. Nhưng Dũng bị thương. Anh dùng người mình che cho Phúc khi quả bom chụp xuống lưng đồi. Cả hai lúc đó đều bất tỉnh. Phúc lồm cồm bò dậy thấy Dũng máu me đầm đìa, khóc như mưa:

- Dũng ơi! Mày vì tao mà hy sinh Dũng ơi!

Tôi mặc cho lũ dê chạy toán loạn lên đồi. Tôi kịp xé chiếc áo vẫn mặc lên lớp giảng bài băng cho anh. Tôi lau nước mắt cho Phúc và kịp đưa Dũng về Hạc Oa, nơi đặt trạm xá của Hàm Rồng. Tôi đã yêu Dũng từ sự cảm phục hy sinh vì đồng đội. Ai không trải qua tự hào khi được yêu người lính. Tôi đã yêu anh đắm say. Tôi muốn làm tất cả cho anh khoẻ mạnh. Đêm liên hoan sau ở trận địa Hàm Rồng chỉ một chàng trai hát. Sân khấu vắng Dũng. Tôi lại khóc vì thương anh. Trăng sáng. Những quả đồi xác xơ trong bom đạn. Phúc đã nắm lấy cánh tay tôi giọng run run, hụt hơi nói không ra lời:

- Vịnh ơi! Anh…

- Anh Phúc… Em…

- Anh yêu em!

Máy bay đi ăn đêm bất ngờ ném bom. Tôi nằm gọn trong vòng tay của Phúc. Anh hào hển đặt môi anh vào môi tôi. Trời ơi! Có thật ta yêu Phúc không? Tôi định thần đẩy anh ra, nói với giọng van xin:

- Anh Phúc… Em yêu anh Dũng rồi - Không hiểu sao tôi lại nói dối Phúc. Tôi nào đã yêu ai rõ rệt. Tôi chỉ cảm thấy kính trọng Dũng thôi.

- Này Dũng, mày có dám nhận mày đã gạ gẫm vợ tao không, thằng khốn nạn! - Phúc nói với giọng cay đắng.

Dũng chộp lấy chai rượu để nốc, nhưng Phúc ngăn lại, mắt đỏ ngầu, nhắc lại câu hỏi.

- Mày nói thẳng ra đi tao xem nào! Rồi hẵng uống, đồ khốn nạn.

- Đúng, tao đã đến với vợ mày! - Lời Dũng như nghẹn trong cổ họng.

Tôi đã từng đến với Dũng. Tôi thực sự yêu anh, điều đó Phúc biết rõ. Trời ơi, chỉ vì Dũng được chuyển về tuyến sau. Và biết bao tin đồn anh đã chết vì vết thương quá nặng. Vẫn tại tôi tất cả, tại sao lại nói với Phúc rằng mình yêu Dũng. Nhưng nào có lỗi lầm gì khi thực sự yêu anh.

Trong lúc đau khổ ấy Phúc đã đến với tôi. Anh không giấu giếm nói ra sự thật:

- Vịnh, anh thật sự yêu em!

- Đừng anh Phúc, dù sao anh cũng là bạn của anh Dũng… Em không thể…

Những đêm liên hoan mừng chiến thắng chỉ có một mình Phúc hát bài ca cũ. Còn tôi buồn, trốn chạy. Phi lý, tại sao ta lại phải chạy trốn Phúc. Ta với Dũng đã có gì đâu, ngoài sự cảm phục và nói liều vì muốn tránh tình yêu của Phúc. Dù sao thì Dũng cũng đã chết rồi, mình đâu phải là kẻ phụ bạc.

- Vịnh ơi! Anh thật sự yêu em mà!

Tôi chết lặng trong tay Phúc.

- Dũng! có phải mày đến gạ gẫm vợ tao không? Dũng cảm nói đi xem nào? - Chồng tôi nói như hét vào tai Dũng.

Trời trưa, Hàm Rồng nắng gắt gao. Chỉ còn tiếng rú của xe qua cầu. Những hàng phi lao ngủ gật. Sông Mã im lìm nép vào chân núi. Tiếng nói như xé toang lồng ngực Phúc: - Dũng mày nói đi nào!

Hai mái đầu như hai con gà chọi cúi gục xuống mổ vào nhau. Chai rượu vơi dần… Trời trưa oi nồng. Sông Mã vỡ ra trong mắt họ.

Tin Dũng hy sinh loang ra khắp trận địa Hàm Rồng. Có ai biết một cô gái hai mươi, tuy chưa đính hôn mà đã goá bụa. Tôi không còn cách nào thoái thác tình yêu của Phúc. Anh đã đến với trái tim bộc trực của người lính. Anh giúp tôi đặt bàn thờ của Dũng nơi góc giường. Anh thắp nén hương lầm rầm khấn: - Dũng ơi! Mày đã cứu mạng tao… Mày đã để lại hạnh phúc cho tao…

Tôi ngã gục vào trong vòng tay của Phúc. Vì anh như bao chàng trai dũng mãnh, thật đáng yêu làm sao. Những ngày hạnh phúc nơi bom đạn. Hàng ngày khắc khoải niềm trông chờ, mỗi lần tan khói bom nơi trận địa hỏi thăm anh. Chiến tranh rồi cũng qua đi. Tình yêu của Phúc và tôi có Hàm Rồng chứng giám. Anh rời quân ngũ về với vợ. Thôi em ạ! Đất nước khó khăn, chúng mình xin miếng đất này làm nhà ở. Anh bơm xe, bán nước chè, em đi dạy học.. Biết đâu là nơi hội tụ gặp gỡ bạn bè từ Nam ra Bắc. Tôi làm sao không yêu anh, yêu trái tim dũng mãnh và trung thực, ta sẽ nhận ra được lỗi lầm của mình. Nhưng ở đó cũng chứa chan hạnh phúc. Một hạnh phúc phi thường không dễ gì hái lượm được trong trần gian. Nhưng thời gian trôi đi, một năm, hai năm và năm năm sau chiến tranh, tôi chẳng sinh cho anh được đứa con nào. Tôi nhìn thấy anh lén lên trận địa thắp hương khấn vái. Tôi nấp nơi rặng phi lao nhìn thấy nước mắt Phúc đầm đìa, miệng méo xệch như đứa trẻ:

- Trời ơi! Dũng ơi… Có phải vì tao lấy Vịnh của mày mà mày trừng phạt tao và nàng không? Mày không cho tao được đứa con nào. Tao không bao giờ là đàn ông ư hả Dũng?

Lòng kiên nhẫn không giúp cho tình yêu đã chai lỳ. Phúc sinh chuyện rượu chè. Anh đứng giữa cầu Hàm Rồng nhìn dòng nước trôi xuôi mắt ngây dại.

Chỉ tại tôi thôi, tại sao lại yêu người lính. Có biết bao người rình rập mong cầu, van xin tôi đã từ chối. Tôi ôm mái đầu đã chớm bạc nói với Phúc: - Vợ chồng mình phải đi khám thôi anh ạ! Khoa học bây giờ hiện đại lắm. Nếu như em không có khả năng sinh con, anh cứ tự do đi tìm… Em thề sẽ yêu con anh mà…

Phúc khóc vật vã, anh lồm cồm bò dậy thắp hương nơi bàn thờ của Dũng: - Mày sống khôn chết thiêng, phù hộ cho tao và Vịnh một đứa con… Tao xin mày..

Có nỗi đau nào, khi ta chẳng có ích cho đời. Có ta mà cuộc đời cứ tàn lụi. Ta chẳng cho trái đất này nảy sinh. Cầu trời hãy cho tôi sinh được một đứa con. Để chứng tỏ, tôi cũng có cuộc đời. Có di chúc để toả đi ngõ ngách nào đó của trần gian. Tôi muốn đáp lại cầu mong của Phúc.. Tôi rủ anh đi khắp chùa chiền, miếu mạo. Tôi quay lại sự mông muội làm những điều ngu xuẩn phỉ báng lại con người. Tôi là kẻ thừa khi chẳng sinh ra cho anh một đứa con…

- Em thương anh… Lỗi tại em tất cả. Vợ chồng mình phải tìm thầy thuốc thôi. Khấn cầu những mười năm rồi. Em không sợ tốn kém mà chỉ thương anh…

Quả bom đã giáng vào đời vợ chồng tôi. Các bác sỹ đã kết luận. Anh không có khả năng sinh con. Những năm tháng ở ra đa sóng điện từ cao áp đã huỷ diệt sự tái sinh nơi anh. Anh khóc lóc vật vã nói với tôi:

- Tại anh… Anh thật có lỗi, đã làm em khổ một đời… Em đi tìm đứa con đi… Anh thương nó như con ruột… Miễn em đừng cho anh biết bố đứa trẻ là ai…

Tất cả chỉ do tôi. Dũng không chết. Anh dừng xe vào nơi quán nhỏ của vợ chồng tôi. Linh cảm sự chẳng lành xảy ra. Tại sao Dũng lại xuất hiện lúc này? Thà anh chết thật có hơn không?

- Xin chào vợ chồng ông chủ quán! - Dũng trong bộ quân phục cấp tá, đóng sầm cửa xe con lộp cộp đi vào.

Một chút ngỡ ngàng, chồng tôi lao đến ôm lấy Dũng.

- Mày còn sống thật ư Dũng?

- Thật trăm phần trăm. Tao còn sống đây!

Tại tôi đánh thức tình yêu của anh dậy. Tại tôi đã gặp anh nói rõ sự thật. Lẽ nào tôi không được quyền sinh con. Anh đã hét vào mặt tôi: - Cô khốn nạn lắm. Thằng Phúc khốn nạn lắm, tại sao lại nghĩ ngu xuẩn như vậy. Đồ khốn nạn. Đồ con lợn. Hai chục năm nay, tao không có vợ con, không đàn bà để gặp những bộ mặt âu sầu như chúng mày sao? Lúc đó sao Dũng dữ tợn như tên đao phủ. Mà khi trước anh hồn nhiên, má búng còn ra sữa.

- Tôi xin các anh, đừng dày vò nhau nữa! - Tôi bắt gặp cả hai đều thở dài. Tại tôi tất cả, tôi đã xui Phúc đi khám, lại còn nói với Dũng khả năng vô sinh của Phúc. Lại còn gục vào anh mà khóc như con điên. Thử hỏi, đã có gì gắn bó với anh đâu? Tình yêu trẻ con vô căn cứ, sự ngây thơ bồng bột. Tại sao tôi lại nói với anh nguyện vọng của Phúc? Nhưng chẳng lẽ tôi không có quyền làm mẹ, sinh nở cho đời một đứa con, dẫu chúng hư hỏng cũng được, đằng nào tôi cũng biết mình là mẹ.

Khốn nạn thay, hai chú lính ngày nào họ lại thân nhau. Họ lại trẻ trung như thuở vào chiến trận. Tôi lại nói với Dũng ý nghĩ của con điên. Tôi biết đâu, anh cũng yêu tôi đắm say. Anh chờ đợi tôi hai mươi năm trời, chỉ vì chiếc hôn trẻ thơ vụng dại. Có lẽ loài người luôn ngây thơ khi đi tìm sự vĩnh cửu. Sự vĩnh cửu đã có rồi trong sự khiếm khuyết ngây thơ này. Vậy tại sao ta không nhận lấy niềm vui nơi anh. Ta làm sao đáp ứng cả hai người lính mà trọn vẹn sự trinh tiết. Làm sao có thể sinh cho đời đứa con mà không lầm lạc. Vẫn là tại ta, cái đêm ấy có mặt để gặp gỡ hai người.

- Có thật mày đã gặp vợ tao không hả Dũng?

- Thật! Vì tao yêu Vịnh, tao có quyền…

- Khốn nạn… thiếu gì đàn bà sao mày lại mò mặt đến đây… Chung thuỷ là cục cứt gì?

- Mày không được xúc phạm tao và Vịnh, chúng tao không có tội…

- Thế ai là kẻ có tội? Này tao nói cho mà biết, mày nên đâm đầu xuống sông Mã mà chết đi. Huân chương, công tích làm gì, lao đầu mà chết đi, hèn!

- Hừm! Thằng đáng chết là mày. Tao đã lấy thân che chở cho mày, mày còn cuỗm người yêu của tao.

- Không! Ai cũng biết mày đã chết. Tao có quyền yêu và lấy Vịnh.

- Thế tao không có quyền yêu Vịnh hay sao?

Những ngọn phi lao sực tỉnh, ngơ ngác trước trời xanh cao.

Không một bóng người lên đồi. Sông Mã vô tư trôi như muôn thuở.

- Mày đâm đầu xuống cầu Hàm Rồng mà chết đi!

- Đúng! Tao sẽ nhảy xuống cầu Hàm Rồng chết vì không lấy được Vịnh. Nhưng mày cũng nhảy xuống mà chết vì không sinh cho em được đứa con nào…

Họ như hai con gà mổ vào mặt nhau. Họ nốc hết chai rượu. Họ bắt tay nhau thề thốt đêm đến sẽ nhảy xuống sông tự tử. Trời ơi! Tất cả là tại tôi. Tôi làm gì được bây giờ. Tại sao lại ngồi đây, núp ở đây mà nghe lỏm chuyện của họ… Tại sao không nhảy ra mà hét lên:

- Đồ khốn nạn! Tất cả là do ta! - Nhưng tôi không dám làm. Tôi đã yêu họ từ lúc gặp lần đầu ở trận địa.

Chiều đó Phúc và Dũng ngồi lầm lì ăn cơm. Có lẽ trên đời này chưa hề có tiệc rượu nào mang nỗi buồn chết chóc như vậy. Họ chẳng thèm nói với nhau một câu nào. Tôi không dám nhìn vào mặt họ. Ở đó toát ra sự chán nản bi thương. Nhiều lần tôi định rời khỏi mâm cơm đi báo nhà chức trách, nhưng ánh mắt Phúc kìm chân tôi lại. Ý định không cho tôi rời khỏi nhà rõ từ đầu. Họ bắt tôi ngồi áp vào tường. Như thể hai người canh tôi hai đầu. Hai người lính ấy từng hát với nhau một bài. Họ đều yêu tôi. Nếu hỏi tôi trong lúc này, yêu ai hơn, tôi không thể trả lời nổi. Nhưng căm giận họ thì ít mà khổ đau, thương cho thân phận của mình thì nhiều. Tại sao vậy, ai cũng tìm được một hạnh phúc giản dị. Chỉ riêng tôi chịu sự đắng đót - Hai mươi năm rồi, họ nào rời tôi trong giấc ngủ. Tôi đâu phải kẻ độc ác, ích kỷ thù oán con người.

Chỉ tại tôi tất cả. Cái đêm hồn nhiên của tuổi trẻ tại trận địa Hàm Rồng. Rồi mãi mãi, họ đi vào đời tôi…

- Thôi! Xin chúc nhau cốc rượu này! - Bất thần Dũng lên tiếng.

- Ừ thì chúc! - Phúc trợn mắt đáp lại.

Hai cốc rượu đập mạnh vào nhau phát ra âm thanh khô lạnh. Ngoài trời đã tối. Chiếc cầu nằm nặng nề như muôn thuở. Chiến tranh qua lâu rồi, nhưng những cuộc chiến tranh còn găm lại mãi trong lòng người. Nó biết đâu có hai người lính đã đổ máu bảo vệ mình đang chia tay nhau, thay vào bữa tiệc chiến thắng là bữa tiệc tận thế đi vào cuộc biệt ly.

Tôi rùng mình nghĩ lại, chỉ một vài giờ sau, họ ôm nhau nhảy từ trên cầu xuống sông. Mọi thứ thông tin nhạy cảm của trái đất sẽ loan đi. Sự kiện có một không hai ấy sẽ ghi cạnh chiến tích của Hàm Rồng. Và trời hỡi, lại còn có tôi là kẻ gây nên tội lỗi này.

Tôi muốn chạy đến giằng lấy chai rượu đập nát mặt họ ra. Tôi xỉ vả vào mặt hai gã anh hùng khốn nạn: - Này hai thằng đàn ông, tại sao lại chết ngu xuẩn vì một đứa đàn bà. Lịch sử sẽ phỉ nhổ vào các người đấy. Nhưng một sự kiêu hãnh đã choán lấy trái tim tôi. Hãy để cho họ tìm lấy cách sống và chết của mình.

Trời tối hẳn, Phúc ghé vào tai tôi phả mùi rượu nồng nặc:

- Em ơi! Vĩnh biệt em. Anh không xứng đáng với em!

Tôi biết anh rất đau khổ khi không làm tròn bổn phận của người đàn ông. Tôi muốn nói với Phúc: - Anh không có lỗi. Nhưng bàn tay của Dũng lại kéo tôi ra. Anh ôm chầm lấy tôi, nước mắt chảy giàn giụa:

- Vịnh ơi, Phúc ơi… Đáng lý tao phải chết thật mới phải.

- Thôi đi! Vịnh xê ra. Đi! Các anh vĩnh việt em! - Trời ơi! Có phải họ là hai chàng trai mười bảy tuổi năm nào không. Họ đang dẫn nhau đến chân cầu. Buồn thay lại chính những người thân yêu nhất trói tôi vào cột nhà để ra đi. Tại sao họ không cho một mồi lửa, đốt đi tình yêu của họ là tôi cho xong. Không thể được. Thật ngu đần, sao tôi không đi báo cho nhà chức trách. Sao lại để họ hành động như một lũ điên rồ. Tôi lồng lộn như một kẻ giẫy chết. May mắn làm sao. Vì cả hai say rượu nên mối dây buộc không chặt tuột ra. Chắc trời còn rủ lòng thương mà giúp tôi thoát khỏi sợi dây oan nghiệt, do hai người thương yêu nhất trói buộc.

Tôi lao ra cầu. Đêm tối đen. Chỉ vài con thuyền câu trên sông không ngớt khua phèng như gọi hồn ma.

Kia rồi, họ đang giơ chai rượu lên như chào trời đất. Họ ngồi beng leng trên thanh sắt giằng cầu như hai bóng ma. Tôi kịp lao tới. Không hiểu sức mạnh nào giúp tôi, cho tôi dũng khí. Tôi nghiến răng tát mạnh vào mặt hai chàng trai.

- Đồ khốn nạn. Trái đất này chưa đủ chuyện nhơ nhuốc hay sao.

Bị bất ngờ, hai chai rượu tuột khỏi tay họ rơi xuống thành cầu vỡ tan. Họ đứng ngơ ngẩn như bắt đầu ra khỏi bụng mẹ, làm một đứa trẻ ngây thơ. Họ khóc thật sự.

- Thôi, im đi. Nghe đây, tại em tất cả. Tại em đã đến với các anh. Nhưng em xin hai anh, nghe em. Các anh đừng chết ngu xuẩn nữa. Hãy để em nhảy xuống sông. Sống mà làm gì khi những người mình từng yêu thương lại thù địch nhau?

Họ ôm lấy tôi, quỳ xuống van xin: - Em ơi! Em đừng chết!..

Họ lầm lũi theo tôi trở về trận địa, nơi máu họ đã nhuốm màu của đất. Đêm bắt đầu trở lạnh. Những ngọn phi lao khóc than hoà vào khoang trời.

Tôi đã cứu được hai mạng người. Nhưng ngày mai bao sự dày vò tôi. Chỉ nghĩ đến phải có một đứa con với Dũng làm trái tim tôi bồi hồi thổn thức. Nhưng nghĩ đến phải chia tay Phúc tôi thấy xót xa, nghẹn thở. Lại không thể có con với Dũng mà nói với Phúc rằng, theo ý của anh, em đã đi tìm. Vì đằng nào họ đã gặp nhau mất rồi.. Đằng nào tôi đã từng yêu họ. Chắc không phải mọi người đàn bà sau chiến tranh đều như tôi… Tôi không muốn kể câu chuyện có thật này - Tôi chỉ là một người đàn bà.