Du lịch cộng đồng ở làng Lập Thắng

Tại làng Lập Thắng, xã Thạch Lập, huyện Ngọc Lặc. Làng Lập Thắng là nơi sinh sống của 143 hộ đồng bào dân tộc Mường. Điều đặc biệt là người dân nơi này vẫn còn giữ được những nếp nhà sàn truyền thống với lối kiến trúc cổ xưa. Ví dụ như ngôi nhà sàn nơi tôi đang đứng đây đã có tuổi đời gần 100 năm. Đây cũng chính là một trong những điểm nhấn trong định hướng phát triển du lịch cộng đồng của địa phương.

Gia đình chị Phạm Thị Vinh chủ cơ sở lưu trú Hích Homestay là một trong những hộ tiên phong làm du lịch cộng đồng ở làng Lập Thắng. Được huyện hỗ trợ sửa sang, nâng cấp nhà sàn, khuôn viên cũng như tập huấn làm du lịch cộng đồng, đến nay, gia đình chị Vinh có thể phục vụ khoảng 80 khách ăn uống và 30 khách lưu trú. Dù mới đi vào hoạt động gần 2 năm, song việc phát triển du lịch cộng đồng đã giúp gia đình chị cải thiện đời sống. Chị Phạm Thị Vinh, làng Lập Thắng, xã Thạch Lập, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa chia sẻ từ khi làm du lịch cộng đồng thì cũng có thêm nguồn thu.

Làng Lập Thắng gần như 100% là đồng bào dân tộc Mường, hầu hết đang sinh hoạt trong những ngôi nhà sàn truyền thống. Cùng với gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa lâu đời của dân tộc Mường, xã Thạch Lập nói chung, làng Lập Thắng, nói riêng đang tập trung phát triển du lịch cộng đồng. Năm 2021, huyện Ngọc Lặc đã xây dựng Đề án "Bảo tồn, phát triển nhà sàn truyền thống của đồng bào dân tộc Mường gắn với phát triển du lịch cộng đồng giai đoạn 2021 – 2025", theo đó, huyện đã hỗ trợ 20 triệu đồng/hộ có điều kiện đăng ký làm du lịch để chỉnh trang vườn tược, hàng rào, trùng tu, tôn tạo nhà sàn và các công trình phụ theo quy chuẩn làm du lịch cộng đồng. Hiện, làng Lập Thắng có 4 hộ đạt tiêu chuẩn lưu trú, hơn 40 hộ có thể phục vụ khách ăn uống, tham quan.

Bà Lê Thị Vân, Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Lập, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Địa phương tuyên truyền đến người dân phải bảo tồn các nếp nhà sàn truyền thống, nếu người dân có dựng nhà mới thì cũng sẽ làm nhà sàn. Thứ hai nữa là khôi phục nghề truyền thống như là nghề dệt. Bảo tồn văn hóa ẩm thực như là các món ăn truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Mường. Đặc biệt, địa phương rất quan tâm quy hoạch các điểm du lịch của Thạch Lập như đồi Hích, hang Quăn, hang Gió, Hón Kẻ để khi khách đến Làng Lập Thắng cũng có thể kết nối và đi trải nghiệm".

Nhằm hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm phát triển loại hình du lịch cộng đồng, năm 2024, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Du lịch Thạch Lập ra đời với 5 thành viên, đến nay đã phát triển lên hơn 300 thành viên liên kết, phân chia thành các tổ sản phẩm phục vụ du lịch cộng đồng như: tổ đan lát, tổ dịch vụ ăn uống, lưu trú, tổ thêu dệt thổ cẩm…

Ngày lưu trú thứ 3 tại làng Lập Thắng của anh Gioseppe, chị Athena du khách đến từ Ý và Bỉ. Hai ngày đầu tiên, anh chị được hướng dẫn tham quan, khám phá những nét văn hóa bản địa, phượt "săn mây" trên đồi Hích. Hôm nay, Gioseppe, Athena lại được hòa mình vào đời sống sinh hoạt của người dân địa phương, tham gia trải nghiệm nghề trồng dâu nuôi tằm, dệt vải cùng đồng bào Mường, khiến cả hai vô cùng thích thú.

Anh Gioseppe, du khách đến từ Italy chia sẻ: "Thời tiết rất đẹp, khung cảnh cũng vậy. Đây là những trải nghiệm tuyệt vời đối với tôi. Cảm ơn các bạn đã giúp chúng tôi có được giây phút tuyệt vời này".

Cùng với việc gìn giữ những khung cửi, tổ dệt của Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Du lịch Lập Thắng đang từng bước khôi phục nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ dệt vải, với mong muốn làm sống dậy nghề truyền thống; góp phần bảo tồn, quảng bá nét văn hóa lâu đời của người Mường tới du khách, tạo nên sắc màu riêng trong phát triển du lịch cộng đồng.

Chị Athéna, du khách đến từ Bỉ chia sẻ: "Tôi rất hạnh phúc khi có mặt ở đây. Mọi người đón chào chúng tôi rất nồng ấm. Tôi đã biết được rất nhiều về văn hóa truyền thống nơi này".

Đến với Lập Thắng, ngoài trải nghiệm nghề dệt, du khách sẽ còn được trải nghiệm nghề đan mây tre. Ngôi nhà sàn nhỏ này là nơi làm nghề của ông Phạm Văn Ruộng, người có tiếng khéo tay với gần 30 năm kinh nghiệm đan các sản phẩm thủ công. Dù đã gần trưa nhưng ông Ruộng vẫn miệt mài với những dây mây, sợi lạt.

Cùng với kho tàng văn hóa đậm bản sắc truyền thống, xã Thạch Lập nói chung, làng Lập Thắng nói riêng còn được thiên nhiên ưu ái ban tặng nhiều cảnh quan như: hang Gió còn nguyên sơ chưa có sự tác động của con người, hang Quăn, đồi Hích là vùng đồi cỏ rộng có độ cao gần 1.000 m so với mực nước biển từng được nhiều người tìm đến khám phá, cùng nhiều dãy núi cao vùng vĩ… Đây là điều kiện quan trọng để địa phương khai thác phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch cộng đồng, nhằm tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho bà con bản Mường, góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Từ cuối năm 2021 đến nay, đã có hơn 80 đoàn khách đến với Lập Thắng, với hơn 3.000 lượt tham quan. Tổng doanh thu từ phục vụ khách du lịch khoảng 320 triệu đồng. Dù con số khá nhỏ bé so với nhiều nơi khác, nhưng đây thực sự là động lực quan trọng, khích lệ người dân Lập Thắng tiếp tục đầu tư phát triển du lịch cộng đồng. Mới đây, nhằm tạo thêm sản phẩm du lịch độc đáo thu hút du khách, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ du lịch Thạch Lập đã đưa mô hình đêm chợ phiên vào hoạt động vào thứ 7 hàng tuần tại làng Lập Thắng. Với việc giới thiệu, quảng bá nét đẹp văn hóa, văn nghệ và đặc sản địa phương, đêm chợ phiên đã trở thành điểm đến thú vị trong hành trình khám phá, trải nghiệm của du khách khi về với Lập Thắng.

Bà con nơi đây mong muốn, thời gian tới các cấp, ngành sẽ tạo điều kiện mở thêm nhiều lớp tập huấn để trang bị những kiến thức làm du lịch cộng đồng như sản xuất thực phẩm, chế biến và bài trí món ăn, kỹ năng xử lý tình huống trong hoạt động du lịch…

Ông Phạm Văn Thạch, làng Lập Thắng, xã Thạch Lập, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Nhân dân và làng xóm ý thức được việc phát triển du lịch cộng đồng thay đổi cách làm ăn, phát triển nông thôn, trước hết là nông thôn làng xóm ngày càng tiến lên, như ở làng đây, 80% người dân đồng ý làm du lịch cộng đồng".

Dù việc phát triển du lịch cộng đồng còn khá mới mẻ, song, tin tưởng rằng, xã Thạch Lập, huyện Ngọc Lặc, nói chung, người dân bản Mường Lập Thắng, nói riêng sẽ khai thác tiềm năng đúng hướng, để danh tiếng về vẻ đẹp đất và người nơi đây được lan tỏa, giúp bản làng thêm trù phú, ấm no.