Những người góp phần gìn giữ văn hóa truyền thống

Là người con dân tộc Thái, hơn 20 năm qua, ông Phạm Bá Thược, ở xã Mường Mìn, huyện Quan Sơn luôn mang trong mình niềm đam mê với văn hóa truyền thống của dân tộc. Ông đã dành nhiều thời gian cho việc nghiên cứu, sưu tầm chữ Thái cổ, truyền dạy cho nhiều thế hệ, góp phần hồi sinh chữ viết của người Thái, cũng là gìn giữ, phát huy những nét tinh túy nhất của dân tộc mình.

Từ ngày còn là giáo viên đứng trên bục giảng, ông Phạm Bá Thược đã dành thời gian tìm hiểu hệ thống chữ viết của dân tộc Thái. Ông cũng thường xuyên tham gia các lớp đào tạo, tập huấn về giảng dạy tiếng Thái do huyện, tỉnh tổ chức. Từ năm 2007 đến nay, dù trải qua nhiều cương vị công tác khác nhau, nhưng ông Phạm Bá Thược vẫn là hạt nhân quan trọng trong công tác giảng dạy tiếng Thái trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Với sự quan tâm của các cấp, ngành, ông Phạm Bá Thược đã mở nhiều lớp học chữ Thái tại các huyện Lang Chánh, Bá Thước, Ngọc Lặc, Quan Hóa, Quan Sơn, Mường Lát, Thường Xuân… với hàng trăm học viên là học sinh, cán bộ, viên chức và Nhân dân tham gia.

Ông Phạm Bá Thược, Bản Luốc Làu, xã Mường Mìn, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Là người con của dân tộc Thái, tôi luôn mong muốn được góp phần công sức của mình trong việc sưu tầm, gìn giữ và phát huy những nét văn hóa tiêu biểu của dân tộc mình, từ đó truyền lại cho các thế hệ hôm nay".

Không chỉ thành thạo chữ viết dân tộc Thái, ông Phạm Bá Thược còn sưu tầm, phiên âm và lưu giữ được trên 2.000 câu tục ngữ, thành ngữ, quán ngữ dân tộc Thái. Ông cập nhật, ghi chép lại những tác phẩm văn học, những câu thành ngữ, tục ngữ, quán ngữ trong các lĩnh vực đời sống xã hội sau đó phiên âm bằng chữ Việt và phổ biến lại cho Nhân dân. Ông vận động các bậc cao niên ở các thôn bản, các nghệ nhân dân gian sưu tầm sách cổ bằng chữ Thái. Ông phiên âm và lưu giữ được 300 cuốn sách cổ gồm đủ các thể loại: ca dao, truyện thơ, sách tâm linh và sách cổ nói về luật tục, tập tục người Thái. Ông còn thu thanh và lưu giữ hàng chục làn điệu Khắp Tày (hình thức diễn xướng các bài dân ca).

Ông Phạm Bá Thược, Bản Luốc Làu, xã Mương Mìn, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa: "Những năm gần đây, tôi cùng với chính quyền địa phương thành lập câu lạc bộ chuyên về nghiên cứu, truyền dạy văn hóa truyền thống dân tộc Thái; tôi viết sách, về những bài cúng tổ tiên, cúng cơm mới… để bà con cùng nhau gìn giữ những nét đẹp văn hóa của dân tộc".

Với ông Phạm Bá Thược, việc tìm hiểu, sưu tầm và truyền dạy chữ Thái cũng chính là để bảo tồn ngôn ngữ, phát huy những nét văn hóa truyền thống của dân tộc từ lời ca tiếng hát, kinh nghiệm sống, kinh nghiệm lao động sản xuất, văn hóa ứng xử, giao tiếp... Qua đó trau dồi, gìn giữ, và phát huy những tinh hoa văn hóa cao quý của ông cha cho thế hệ sau.

Ông Phạm Bá Lập, Phó Chủ tịch UBND xã Mương Mìn, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Ông Thược đã có rất nhiều năm gắn bó với việc sưu tầm, truyền dạy chữ Thái, văn hóa truyền thống dân tộc Thái. Ông đã mở các lớp học chữ Thái cổ, dịch nhiều tài liệu quý về văn hóa, lịch sử, phong tục, tập quán… Góp phần làm đa dạng hơn văn hóa của cộng đồng dân tộc Thái trên địa bàn".

Đã hơn 30 năm qua, hiếm khi nào ông Phạm Vũ Vượng, ở thôn Thuận Hòa, xã Quang Trung, huyện Ngọc Lặc vắng mặt ở các buổi giao lưu văn hóa văn nghệ, hay những lễ hội của địa phương… Từ những ngày con trẻ, với niềm say mê của mình, ông Vượng đã đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều người để tìm hiểu, chắt lọc những nét tinh hoa văn hóa cồng, chiêng trên đất Mường.

Với mong muốn bảo lưu vốn văn hóa truyền thống của cha anh, cách đây hơn chục năm, ông Phạm Vũ Vượng đã đề nghị với chính quyền địa phương thành lập câu lạc bộ cồng chiêng, mà nòng cốt là những người cao tuổi ở thôn Thuận Hòa. Câu lạc bộ cồng, chiêng xã Quang Trung được thành lập với 12 hội viên. Sau khi thành lập, các thành viên của câu lạc bộ đã đến từng gia đình trong thôn để thống kê lại số cồng, chiêng được lưu giữ trên địa bàn. Khi đã thống kê đầy đủ, ông Vượng lại đứng ra cùng bà con tổ chức các buổi sinh hoạt văn nghệ, tập luyện với dàn cồng, chiêng. Cũng từ đó, không chỉ người dân ở xã Quang Trung, mà người Mường ở các làng, xã khác cũng chủ động tìm đến tận nhà, nhờ ông Vượng dạy đánh cồng, chiêng. Với bà con người Mường nơi đây, học cách sử dụng cồng chiêng, cũng là để hiểu thêm về cội nguồn văn hóa của dân tộc mình.

Ông Phạm Văn Quang, xã Thạch Lập, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Từ nhỏ tôi đã rất đam mê với tiếng cồng, chiêng của dân tộc mình. Mấy năm nay, tôi được ông Vượng dạy đánh cồng, chiêng, được tham gia các lễ hội của thôn, của xã… Tôi mong các cấp chính quyền quan tâm hơn nữa, để có thể gìn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc mình".

Qua hơn 15 năm duy trì sinh hoạt, cho đến nay, Câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Mường xã Quang Trung đã trở thành mô hình điểm của huyện Ngọc Lặc trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mường. Với ông Phạm Vũ Vượng, tham gia đánh cồng, chiêng cũng là cách để truyền lại cho thế hệ trẻ niềm say mê với văn hóa dân tộc, để mọi người cùng chung tay bảo tồn văn hóa truyền thống trong cuộc sống hôm nay.

Bà Phạm Thị Liên, xã Cao Ngọc, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Tham gia sinh hoạt cùng Câu lạc bộ Văn hóa dân gian dân tộc Mường, tôi được các nghệ nhân và mọi người hướng dẫn, dạy cho các điệu múa, những câu hát… Tôi rất vui vì đã góp phần gìn giữ, phát huy những nét bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Mường".

Tại Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú huyện Ngọc Lặc, từ năm học 2021 - 2022 đến nay, nhà trường đã phối hợp với các đơn vị chức năng như: Phòng giáo dục, Phòng văn hóa, Trung tâm văn hóa huyện… tổ chức các buổi học ngoại khóa, với chuyên đề "Tìm hiểu, gìn giữ, phát huy văn hóa truyền thống". Cùng với đó, nhà trường còn phối hợp với Nghệ nhân ưu tú Phạm Vũ Vượng để tổ chức các buổi giao lưu, truyền dạy cho các em học sinh những nét đặc trưng nhất của văn hóa dân tộc Mường. Đó là những câu hát đang, hát xường, là nghệ thuật diễn xướng cồng chiêng…. Đến với những buổi học như thế này, các em học sinh được hiểu thêm về văn hóa của dân tộc mình, từ đó, càng có ý thức hơn trong học tập, rèn luyện, nâng cao trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc Mường trong thời kỳ mới.

Em Nguyễn Thị Huyền Trang, Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa chia sẻ: "Nhà trường đã luôn tạo điều kiện cho chúng em được tham gia các hoạt động ngoại khóa, nhất là các buổi học về văn hóa truyền thống. Qua các buổi học, em và các bạn càng hiểu hơn về văn hóa dân tộc, từ đó cố gắng học tập, rèn luyện nhiều hơn nữa".

Ông Phạm Văn Đạt, Phó Chủ tịch UBND huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Địa phương sẽ quan tâm hơn nữa đến các câu lạc bộ văn hóa dân gian các địa phương; phát huy vai trò của các nghệ nhân, của Nhân dân trong gìn giữ, phát huy văn hóa truyền thống. Hiện nay, huyện Ngọc Lặc có Nghệ nhân Nhân dân Phạm Thị Tắng, Nghệ nhân ưu tú Phạm Vũ Vượng… Họ chính là những hạt nhân trong các phong trào văn hóa, văn nghệ của địa phương, là những người có rất nhiều đóng góp cho việc bảo tồn, gìn giữ văn hóa truyền thống".

Tỉnh Thanh Hóa hiện nay có hàng trăm nghệ nhân hoạt động trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể. Họ là những người đang nắm giữ, truyền dạy, có những cống hiến to lớn cho sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh. Cùng với sự vào cuộc của các cấp chính quyền, sự đồng lòng và tích cực tham gia của Nhân dân, các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh đã và đang được bảo tồn, phát huy. 

Tin tưởng rằng, với các giải pháp phù hợp, cùng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước bằng các chính sách thiết thực, bản sắc văn hóa vùng dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa sẽ tiếp tục được các thế hệ kế thừa và phát triển, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa đặc sắc của xứ Thanh.