Huyện Ngọc Lặc phát huy vai trò của Nhân dân trong gìn giữ văn hóa truyền thống

Ngôi nhà sàn của gia đình bà Lê Thị Minh, thôn Lập Thắng, xã Thạch Lập có tuổi đời gần 70 năm. Trước đây, do cuộc sống khó khăn, ngôi nhà không được tu bổ thường xuyên, nên bị xuống cấp nghiêm trọng. Năm 2021, huyện Ngọc Lặc triển khai đề án: "Bảo tồn, phát triển nhà sàn truyền thống của đồng bào dân tộc Mường gắn với phát triển du lịch cộng đồng giai đoạn 2021 - 2025", ngôi nhà của gia đình bà Minh đã được nâng cấp, sửa chữa, không gian xung quanh cũng được cải tạo, với tường rào, vườn cây xanh mát. 

Ngôi nhà có 3 gian 2 chái, 2 cầu thang lên xuống. Không gian bên trong được bố trí hài hòa, phù hợp với tập quán sinh hoạt của đồng bào miền núi. Nhà có nhiều ô cửa sổ để mọi người có thể quan sát thiên nhiên từ nhiều hướng, đón được nhiều không khí, ánh sáng, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông. Đây là một trong mười ngôi nhà sàn có kiến trúc gỗ đẹp nhất, được huyện Ngọc Lặc chọn là nơi bảo tồn không gian nhà sàn truyền thống của người Mường, xây dựng thành điểm du lịch cộng đồng đầu tiên của địa phương.

Bà Lê Thị Minh, Thôn Lập Thắng, xã Thạch Lập, huyện Ngọc Lặc, Thanh Hóa cho biết: "Được chọn là một trong những gia đình làm điểm về phát triển du lịch cộng đồng, gia đình tôi đã tiến hành tu sửa, nâng cấp ngôi nhà, cải tạo môi trường cảnh quan, vừa đẹp cho ngôi nhà, vừa tạo điểm nhấn cho phát triển du lịch cộng đồng".

Xã Thạch Lập, huyện Ngọc Lặc có hơn 95% là đồng bào dân tộc Mường. Đây cũng là nơi có nguồn tài nguyên du lịch sinh thái phong phú và đa dạng, cùng với các giá trị văn hóa truyền thống như: các trò diễn dân gian, nghệ thuật diễn xướng dân tộc Mường, hát ru, sắc bùa... Những năm qua, với sự hỗ trợ của các cấp, ngành, bà con dân tộc Mường trên địa bàn đã thành lập được các Câu lạc bộ hát Xường, Đang, câu lạc bộ cồng chiêng, khôi phục nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Dao…  Trong đó, Nghị quyết Đảng bộ huyện, xã, giai đoạn 2020 - 2025 về thực hiện định hướng phát triển du lịch cộng đồng đã làm thay đổi ý thức người dân nơi đây. Bà con đã chủ động thay đổi diện mạo cảnh quan môi trường làng xóm, như: lắp điện chiếu sáng, nước sạch, vệ sinh môi trường… Trong phát triển kinh tế, bà con đã xây dựng được hàng chục mô hình điểm về chăn nuôi, trồng trọt, từng bước nâng cao đời sống, góp phần cùng địa phương xây dựng nông thôn mới.

Năm nay đã gần 80 tuổi, ông Phạm Vũ Vượng, ở thôn Thuận Hòa, xã Quang Trung, huyện Ngọc Lặc có tới hơn 40 năm gắn bó với việc sưu tầm, gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc Mường. Ông Vượng đã đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều người để tìm hiểu, chắt lọc những nét tinh hoa nhất về văn hóa cồng chiêng đất Mường.

Từ năm 2011, được sự đồng ý của các cấp chính quyền, CLB cồng chiêng thôn Thuận Hòa, xã Quang Trung được thành lập với 12 hội viên. Cũng từ đó, không chỉ bà con trong thôn Thuận Hòa mà người Mường ở các làng, xã khác cũng chủ động tìm đến tận nhà ông Vượng nhờ dạy đánh cồng, chiêng. Với bà con người Mường nơi đây, tìm hiểu và học cách sử dụng cồng, chiêng, cũng là cách để hiểu thêm về cội nguồn văn hóa của dân tộc mình.

Bà Phạm Thị Hòa, thôn Thuận Hòa, xã Quang Trung, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Từ nhỏ tôi đã rất đam mê với tiếng cồng, chiêng của dân tộc mình. Mấy năm nay, tôi được ông Vượng dạy đánh cồng, chiêng, được tham gia các lễ, hội của thôn, của xã… Tôi mong các cấp chính quyền quan tâm hơn nữa, để có thể gìn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc mình".

Qua hơn 15 năm duy trì sinh hoạt, cho đến nay, Câu lạc bộ cồng chiêng xã Quang Trung đã trở thành mô hình điểm của huyện Ngọc Lặc trong việc gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mường. Ông Phạm Vũ Vượng không chỉ góp phần gìn giữ, phát huy hồn cốt của dân tộc Mường qua các ghi chép về cồng, chiêng, mà bản thân ông cũng là một trong những người đánh cồng, chiêng điêu luyện nhất của huyện Ngọc Lặc. Ông tâm niệm, tham gia đánh cồng, chiêng cũng là cách để truyền lại cho thế hệ trẻ niềm say mê với văn hóa dân tộc, để mọi người cùng chung tay gìn giữ, phát huy nét văn hóa truyền thống dân tộc mình trong cuộc sống hôm nay.

Từ năm 2015, các phong trào: "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư", "Xây dựng làng, bản, cơ quan, đơn vị văn hóa", "Xây dựng nông thôn mới"… đã thúc đẩy các hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống trên địa bàn huyện Ngọc Lặc ngày một phát triển.

Câu lạc bộ văn hóa dân gian, dân tộc Mường, huyện Ngọc Lặc từ 7 thành viên ban đầu, hiện nay, câu lạc bộ (CLB) đã có hàng trăm thành viên, họ đều là hạt nhân của các đội văn nghệ ở các làng xã. Từ mô hình hoạt động của CLB văn hóa dân gian dân tộc Mường, đến nay, huyện Ngọc Lặc đã có hơn 20 CLB. Các CLB này góp phần không nhỏ vào việc gìn giữ những nét đẹp truyền thống của dân tộc Mường.

Thực tế cho thấy, các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số được bồi đắp, tạo dựng từ đời sống sinh hoạt, phong tục tập quán và tín ngưỡng dân gian. Mỗi người dân, mỗi cộng đồng vừa là chủ thể sáng tạo, chủ thể hưởng thụ các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời cũng chính là người lưu giữ, trao truyền các giá trị ấy cho thế hệ sau. Thông qua các chương trình, dự án, các phong trào, việc bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường, Dao… trên địa bàn huyện đã thu được những kết quả khả quan.

Thời gian qua, từ sự dày công sưu tầm, đóng góp của các Nghệ nhân ưu tú, Nghệ nhân Nhân dân và của chính mỗi người dân, mỗi cộng đồng, huyện Ngọc Lặc đã phối hợp với ngành văn hóa phục dựng, bảo tồn được một số lễ hội, nghi lễ văn hóa truyền thống đặc sắc. Có thể kể đến như: lễ hội Bàn Bù (xã Ngọc Khê), lễ hội Pồn Pông, lễ hội cồng, chiêng (ở các xã Cao Ngọc, Quang Trung, Cao Ngọc, Thạch Lập…); khôi phục nghề dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc Dao (xã Thạch Lập)…v.v. Cùng với đó, huyện Ngọc Lặc đã khai trương, xây dựng 225/281 thôn, xóm, khu phố văn hóa; thành lập được 94 CLB văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, 356 đội văn nghệ… Đây cũng là nơi lưu giữ, phát huy tốt nhất các giá trị truyền thống, tạo môi trường sinh hoạt văn hóa lành mạnh cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

Với các giải pháp phù hợp, cùng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước bằng những chính sách thiết thực, trách nhiệm của các cấp chính quyền, sự nỗ lực của Nhân dân, tin tưởng rằng, bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa nói chung, huyện Ngọc Lặc nói riêng, sẽ tiếp tục được các thế hệ kế thừa và phát triển, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa các dân tộc xứ Thanh.